Trong bối cảnh nhiều thị trường lớn như Liên minh châu Âu (EU), Mỹ, Nhật Bản ngày càng siết chặt các quy định liên quan đến phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững, việc tái cấu trúc ngành nông nghiệp theo hướng xanh được xem là giải pháp quan trọng để duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu. ản xuất phát thải thấp không còn là lựa chọn mang tính thử nghiệm mà đang từng bước trở thành yêu cầu tất yếu đối với các ngành hàng nông sản chủ lực.

Quá trình chuyển đổi đang được triển khai đồng bộ trên nhiều ngành hàng xuất khẩu chủ lực. Với ngành lúa gạo, các mô hình tưới ngập khô xen kẽ (AWD), quản lý rơm rạ và cơ giới hóa đồng bộ tiếp tục được mở rộng trong khuôn khổ Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Đáng chú ý, từ đầu tháng 5 tới nay, giá gạo xuất khẩu của Việt Nam đang phục hồi nhờ nhu cầu thị trường tăng mạnh trở lại, đặc biệt ở phân khúc gạo chất lượng cao.

Các địa phương ngày càng mở rộng những vùng nguyên liệu sản xuất theo yêu cầu phát thải thấp.

Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), Gạo Jasmin của Việt Nam hiện đang được chào bán ở mức 513 - 517 USD/tấn, tăng khoảng 30 USD/tấn so với tháng trước; gạo thơm 5% tấm dao động từ 510 đến 520 USD/tấn, tăng khoảng 25 - 30 USD/tấn. Gạo ST25 tiếp tục giữ vị thế ở phân khúc cao cấp, với giá xuất khẩu khoảng 1.200 USD/tấn, cao hơn nhiều so với gạo trắng thông thường. Hiện gần 90% lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam là gạo chất lượng cao, cho thấy sự chuyển dịch rõ nét về cơ cấu sản phẩm.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, lợi thế của gạo Việt Nam nằm ở chất lượng cao và sản xuất bền vững. Từ lô hàng "Gạo Việt xanh, phát thải thấp" đầu tiên hơn 400 tấn xuất sang Nhật Bản vào năm ngoái, đến nay khoảng 70.000 tấn đã được xuất khẩu sang Nhật Bản, châu Âu và châu Úc.

Đối với ngành cà phê, các địa phương vùng Tây Nguyên và Sơn La đang thúc đẩy mô hình sản xuất tuần hoàn, sử dụng phân bón hữu cơ, tiết kiệm nước tưới và tận dụng phụ phẩm nông nghiệp. Trong đó, ngành cà phê Lâm Đồng cũng đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ theo hướng sản xuất xanh, giảm phát thải và không liên quan đến phá rừng.

Thời gian qua, ngành đã phối hợp với doanh nghiệp, đơn vị tư vấn tổ chức nhiều lớp tập huấn, hỗ trợ nông dân áp dụng kỹ thuật canh tác bền vững, đồng thời xây dựng hệ thống dữ liệu vùng trồng phục vụ truy xuất nguồn gốc. Đến nay, hàng trăm mô hình đã được triển khai, với khoảng 800 ha áp dụng thực hành bền vững và 600 ha chuyển đổi theo tiêu chuẩn mới.

Qua đó, giúp tăng thu nhập từ 15 - 20%, giảm 10% lượng phát thải, hỗ trợ 600 ha cây giống và thành lập 8 nhóm đồng sở thích, tổ hợp tác, hợp tác xã... Tại các vùng như: Nam Ban, Di Linh, Nâm Nung, Quảng Phú, Quảng Sơn… nông dân chuyển hướng nâng cao năng suất, chất lượng thay vì mở rộng diện tích, qua đó giảm áp lực lên tài nguyên rừng.

Ngành cà phê đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ theo hướng sản xuất xanh, giảm phát thải và không liên quan đến phá rừng.

Theo kế hoạch giai đoạn 2026-2030, ngành nông nghiệp sẽ từng bước xây dựng bộ tiêu chí và định hướng phát triển nhãn hiệu “nông sản phát thải thấp Việt Nam” đối với các ngành hàng như lúa gạo, cà phê, rau quả và chè. Đồng thời, các vùng nguyên liệu sẽ được gắn với truy xuất nguồn gốc, minh bạch dữ liệu phát thải và tiêu chuẩn xuất khẩu xanh. Đây được xem là bước chuyển lớn của ngành trồng trọt, khi giá trị hàng hóa trong tương lai không chỉ phụ thuộc vào năng suất hay sản lượng, mà còn phụ thuộc mức độ “xanh” của quy trình sản xuất.

Theo định hướng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, giảm phát thải không chỉ là câu chuyện kỹ thuật trên đồng ruộng mà phải gắn với phát triển chuỗi giá trị và xây dựng thương hiệu nông sản xanh. Các hoạt động trọng tâm hiện nay tập trung vào sử dụng hiệu quả phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và nước tưới; thúc đẩy tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp; phát triển nông nghiệp tuần hoàn; ứng dụng công nghệ số và xây dựng hệ thống dữ liệu phát thải.

Từ nay đến năm 2030, ngành trồng trọt sẽ hình thành các vùng sản xuất phát thải thấp theo từng ngành hàng và vùng sinh thái. Nông sản phát thải thấp không chỉ phù hợp với xu thế tiêu dùng quốc tế mà còn khẳng định cam kết của Việt Nam, trong việc hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050./.

Nguồn:Phát thải thấp - yêu cầu tất yếu với nông sản xuất khẩu