Khu Bảo tồn thiên nhiên Hoàng Liên - Văn Bàn có diện tích tự nhiên trên 24.600 ha, phân thành ba khu chức năng rõ rệt: khu bảo vệ nghiêm ngặt hơn 19.000 ha, khu phục hồi sinh thái trên 5.100 ha và khu hành chính - dịch vụ khoảng 500 ha. Việc phân định này giúp giữ gìn vùng lõi đa dạng sinh học, đồng thời tạo không gian cho các hoạt động nghiên cứu, phục hồi và du lịch sinh thái có kiểm soát.

Theo kết quả khảo sát, tại Khu BTTN hiện có 1.487 loài thực vật bậc cao. Đặc biệt, ngành mộc lan, nhóm thực vật có hoa cổ xưa chiếm tới hơn 1.300 loài, phản ánh sự lâu đời và độc đáo của hệ sinh thái rừng đặc dụng. Nhiều loài cây quý hiếm như pơ-mu, nghiến, gù hương, hoàng liên chân gà, lan kim tuyến được ghi nhận trong Sách đỏ Việt Nam và Danh lục đỏ thế giới.

Nhằm củng cố cơ sở khoa học phục vụ bảo tồn, Khu BTTN đã chủ động phối hợp với các Viện nghiên cứu triển khai nhiều đề tài chuyên sâu. Trong năm 2023 - 2024, đơn vị cùng Viện Dược liệu triển khai đề tài điều tra, bảo tồn nguồn gen cây thuốc đặc hữu tại vùng núi cao Tây Bắc. Kết quả ghi nhận 146 loài cây thuốc, trong đó có 17 loài quý hiếm và 8 loài, 1 thứ được bổ sung mới cho hệ thực vật Việt Nam.

Cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ tạo thuận lợi để Lào Cai phát triển du lịch sinh thái tại các Khu bảo tồn thiên nhiên, Vườn quốc gia (Ảnh: HC).

Ngoài ra, đơn vị cũng hợp tác với Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật tổ chức điều tra rừng ẩm nhiệt đới, phát hiện thêm nhiều loài thuộc họ dẻ, họ thu hải đường... Hợp tác cùng Viện Sinh học (Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam) triển khai bẫy ảnh ghi nhận nhiều loài động vật quý hiếm như gà lôi trắng, gà tiền mặt vàng, cầy vằn...

Cùng với việc triển khai đồng bộ các giải pháp bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học, tỉnh Lào Cai đặt ra xây dựng Khu BTTN Hoàng Liên - Văn Bàn thành điểm du lịch sinh thái hấp dẫn, chuyên nghiệp, có thương hiệu. Bảo tồn và phát huy bền vững các giá trị về cảnh quan thiên nhiên, tài nguyên rừng, đa dạng sinh học và tạo ra các loại hình, sản phẩm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí đa dạng, mang đặc trưng riêng của khu bảo tồn.

Phát triển các loại hình, sản phẩm dịch vụ, du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí đặc trưng. Tạo điều kiện cho nhân dân địa phương tham gia các hoạt động du lịch góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống vật chất và văn hóa tinh thần, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, bảo vệ đa dạng sinh học, hệ sinh thái rừng cũng như bảo tồn các loại động, thực vật quý hiếm trong khu vực. Tạo nguồn thu ngày càng tăng cao, bền vững cho khu bảo tồn để tăng kinh phí cho quản lý, bảo vệ rừng, bảo tồn thiên nhiên, đa dạng sinh học; từng bước thực hiện phương án tự chủ về kinh phí của đơn vị.

Trong đó phấn đấu thu hút được ít nhất 03 nhà đầu tư thực hiện liên doanh liên kết hoặc thuê môi trường rừng để phát triển du lịch sinh thái. Thu hút được ít nhất 10.000 lượt khách/năm (Khách quốc tế tối thiểu chiếm 25%, khách nội địa 75%); Tỷ lệ du khách lưu trú qua đêm chiếm hơn 30%; Tổng thu từ hoạt động du lịch sinh thái hàng năm ước đạt 10 tỷ đồng, trong đó nguồn thu từ cho thuê môi trường rừng hàng năm đạt ít nhất 200 triệu đồng; tạo việc làm cho trên 300 lao động (trực tiếp và gián tiếp).

Du lịch sinh thái trở thành một trong các nguồn thu chính, khẳng định vai trò thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, hỗ trợ xóa đói giảm nghèo, tạo việc làm và thúc đẩy các ngành kinh tế khác cùng phát triển ở địa phương. kinh tế khác cùng phát triển ở địa phương. Phấn đấu đến năm 2030 định vị thương hiệu du lịch sinh thái Khu BTTN Hoàng Liên - Văn Bàn trên bản đồ du lịch trong nước và quốc tế;

Du lịch sinh thái là loại hình du lịch đặc trưng và quan trọng nhất của Khu BTTN. Lào Cai phát triển du lịch dựa vào việc khám phá sự đa dạng của các hệ sinh thái rừng trên núi cao trên các chương trình (tuyến) du lịch sinh thái (DLST) chinh phục đỉnh Hố Mít, đỉnh Sinh Cha Pao, đỉnh Nam Kang Ho Tao, điểm DLST rừng Pơ mu, điểm DLST thác Ba tầng, điểm DLST thác Sáu tầng, khu vực cây di sản; Các chương trình (tuyến) dã ngoại, leo núi, khám phá thiên nhiên, thưởng ngoạn cảnh quan...; Các điểm du lịch sinh thái ngắm cảnh thiên nhiên, cắm trại hòa mình vào thiên nhiên, tìm hiểu sự đa dạng của hệ động, thực vật khu bảo tồn.

Địa phương này khai thác các loại hình du lịch khám phá cảm giác mạnh như chinh phục đỉnh Sinh Cha Pao, Nam Kang Ho Tao, Hố Mít; Check in cây di sản; khám phá rừng lùn ở độ cao trên 2.000 m; ngăm cảnh, chụp ảnh hay tắm thác Bay, thác Sáu tầng, thác Ba tầng để trở thành là các điểm đến thú vị với những du khách ưa mạo hiểm và thích trải nghiệm, khám phá thiên nhiên.

Lào Cai đang đẩy mạnh phát triển du lịch sinh thái gắn với công tác bảo tồn tài nguyên thiên nhiên.

Khu BTTN Hoàng Liên - Văn Bàn có những điều kiện tự nhiên thuận lợi như: Cảnh quan hùng vĩ, khí hậu ôn hòa, không khí trong lành, yên tĩnh, nguồn tri thức bản địa chứa đựng nhiều bài thuốc, nhiều loại dược liệu quý giả của người Dao đỏ, người Tày... để thu hút du khách trải nghiệm nghỉ ngơi, tĩnh dưỡng, phục hồi sức khỏe.

Vùng đệm Khu BTTN Hoàng Liên - Văn Bàn có nhiều dân tộc người Tày, Dao, Mông (đặc biệt là người Mông xanh, duy nhất chỉ có ở Văn Bàn). Các cộng đồng người dân tộc nơi đây vẫn gìn giữ được cơ bản các nét văn hóa và sinh hoạt truyền thống có thể khai thác cho du lịch cộng đồng (DLCĐ).

Nhóm sản phẩm này sẽ tập trung vào 02 điểm kết nối là 2 điểm DLCĐ bản Tu Thượng và bản Nậm Si Tan. Du khách sẽ tìm hiểu bản sắc văn hóa của người H’Mông xanh thôn Tu Thượng và người Dao đỏ thôn Nậm Si Tan. Ngoài dịch vụ lưu trú, dп khách được sinh hoạt cùng cộng đồng và tham gia vào một số hoạt động trải nghiệm như: Trồng, chăm sóc và thu hoạch các loại nông sản theo mùa vụ, dệt vải, làm bánh, nấu rượu; Hoạt động giao lưu văn hóa văn nghệ; Thưởng thức ẩm thực và các hoạt động trải nghiệm cuộc sống hàng ngày của người dân.

Để đảm bảo mục tiêu phát triển du lịch sinh thái gắn với bảo tồn đa dạng sinh học, UBND tỉnh yêu cầu công trình xây dựng phục vụ du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí bảo đảm không làm ảnh hưởng đến đa dạng sinh học và cảnh quan tự nhiên của khu rừng; phù hợp với đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt chỉ được lập các tuyến đường mòn, đường cáp trên không, đường cáp ngầm dưới mặt đất, Trạm quan sát cảnh quan, lều trú chân, biển chỉ dẫn bảo vệ rừng kết hợp du lịch sinh thái. Trong phân khu sinh thái chỉ được lập các tuyến đường bộ phù hợp nhưng tối đa không vượt quá quy mô đường cấp IV miền núi, trạm quan sát cảnh quan, lều trú chân, biển chỉ dẫn, đường cáp trên không, đường cáp ngầm dưới mặt đất, cầu dành cho người đi bộ ở khu rừng ngập nước.

Tại phân khu dịch vụ hành chính được xây dựng các công trình phục vụ cho hoạt động du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí và phát huy giá trị di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh bảo đảm các nguyên tắc sau đây hỉ được xây dựng các công trình ở những nơi đất trống, trảng cỏ, đất có cây bụi không có khả năng tự phục hồi;

Hoạt động phát triển du lịch không làm ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, danh lam thắng cảnh và di tích lịch sử - văn hóa. Vật liệu xây dựng các công trình du lịch sinh thái: Ưu tiên lắp dựng các căn nhà bằng vật liệu Lắp ghép gỗ Composit, khung thép tiền chế thân thiện với môi trường và đa dạng sinh học./.

Nguồn: Bảo tồn đa dạng sinh học gắn với phát triển du lịch sinh thái tại Lào Cai