Sản xuất, chế biến dong riềng là ngành kinh tế quan trọng của Điện Biên, góp phần tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân vùng cao. Tuy nhiên, quá trình sơ chế, xay lọc, rửa củ và thải bã nếu không được kiểm soát chặt chẽ sẽ gây ô nhiễm nguồn nước, ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường và đời sống cộng đồng.

Trước thực trạng đó, tỉnh Điện Biên đã triển khai nhiều giải pháp quyết liệt nhằm siết chặt công tác quản lý môi trường. Các cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động của các cơ sở chế biến, yêu cầu lắp đặt hệ thống xử lý nước thải, thu gom chất thải rắn đúng quy định.

Đồng thời, chính quyền địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người dân và doanh nghiệp về trách nhiệm bảo vệ môi trường. Việc xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm cũng góp phần răn đe, tạo chuyển biến tích cực trong sản xuất. Qua đó, hoạt động chế biến dong riềng dần đi vào nền nếp, từng bước bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế và gìn giữ môi trường sinh thái. Cụ thể, theo thống kê, trên địa bàn hai xã Nà Tấu và Mường Phăng hiện có hơn 440ha cây dong riềng.

Đáng chú ý, toàn bộ diện tích này đều nằm ngoài quy hoạch phát triển cây trồng, chủ yếu do người dân trồng tự phát. Cùng với đó, tại hai xã hiện có 10 cơ sở chế biến dong riềng quy mô hộ gia đình đang hoạt động. Các cơ sở chế biến chủ yếu sử dụng thiết bị, công nghệ thủ công; hoạt động tập trung theo thời điểm với cường độ cao, khiến khối lượng nước thải phát sinh lớn trong thời gian ngắn.

Người dân thu hoạch củ rong diềng. (Ảnh: XN).

Trong khi đó, năng lực tài chính để đầu tư hệ thống xử lý nước thải của các cơ sở chế biến tinh bột dong riềng còn hạn chế, đã làm gia tăng nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường ngay trong quá trình sản xuất. Trước đó, vào giữa tháng 12/2025, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên đã tổ chức rà soát, kiểm tra, xác minh hiện trạng hoạt động sản xuất, chế biến dong riềng tại các cơ sở ở hai xã Nà Tấu và Mường Phăng.

Kết quả phân tích của cơ quan chuyên môn xác định: Có 7 cơ sở xả nước thải trực tiếp hoặc để nước thải chảy tràn ra sông Nậm Rốm (trong đó xã Nà Tấu 6 cơ sở, xã Mường Phăng 1 cơ sở). Bên cạnh đó, có 2 cơ sở tại xã Mường Phăng xả thải trực tiếp vào lưu vực hồ Pá Khoang. Lượng nước thải phát sinh lớn, nhưng không được xử lý đúng quy trình, đã gây ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt và sản xuất của người dân vùng hạ lưu. Trước đó cuối tháng 11/2025, UBND xã Nà Tấu đã ban hành Quyết định tạm đình chỉ hoạt động đối với 2 cơ sở sản xuất, chế biến tinh bột dong riềng cho đến khi đáp ứng đầy đủ các yêu cầu, quy định về bảo vệ môi trường.

Tuy nhiên, theo đánh giá của chính quyền địa phương, trong bối cảnh các vi phạm diễn ra theo mùa vụ, đây mới chỉ là giải pháp tình thế. Lãnh đạo UBND xã Nà Tấu cho biết: Trong mỗi vụ chế biến dong riềng, địa phương tiếp nhận nhiều phản ánh của người dân về tình trạng ô nhiễm môi trường.

Mặc dù đã nhiều lần kiểm tra, yêu cầu các cơ sở khắc phục; nhưng do hoạt động chế biến mang tính thời vụ, quy mô nhỏ, nên việc đầu tư hệ thống xử lý nước thải hạn chế, khiến tình trạng vi phạm tiếp tục tái diễn.Ô nhiễm phát sinh từ hoạt động chế biến dong riềng không dừng lại ở việc ảnh hưởng đến đời sống dân sinh, mà còn tác động tiêu cực đến phát triển du lịch.

Do đó, tại bản Phiêng Lơi (phường Điện Biên Phủ), đang tích cực xây dựng mô hình du lịch cộng đồng, nước thải từ các cơ sở chế biến chảy qua khu dân cư đã làm suy giảm môi trường và cảnh quan.

Trước thực trạng ô nhiễm môi trường kéo dài, UBND tỉnh đã ban hành văn bản chỉ đạo xử lý triệt để các cơ sở chế biến dong riềng vi phạm quy định về bảo vệ môi trường. Theo đó, tỉnh yêu cầu dừng ngay hoạt động đối với các cơ sở không có giấy phép bảo vệ môi trường, không có công trình xử lý chất thải đạt quy chuẩn; không xem xét cho phép hoạt động trở lại đối với những cơ sở không có khả năng khắc phục, không đủ quỹ đất hoặc không phù hợp với quy hoạch.

Trường hợp cố tình tái phạm, sẽ bị áp dụng biện pháp cưỡng chế và ngừng cấp điện phục vụ sản xuất. Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Để giải quyết đồng thời bài toán môi trường và thúc đẩy phát triển kinh tế từ sản xuất tinh bột dong riềng cần có giải pháp căn cơ, lâu dài.

Các cơ sở chế biến dong riềng cần đảm bảo yếu tố vệ sinh môi trường. (Ảnh: ĐBTV).

Trước mắt, ngành chức năng vẫn kiên quyết dừng hoạt động các cơ sở vi phạm; đồng thời hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm dong củ cho người dân trong vụ thu hoạch 2025, nhằm hạn chế thiệt hại. Về lâu dài, Sở sẽ đẩy mạnh công tác rà soát lại quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch phát triển công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp của các địa phương; tham mưu cho tỉnh phương án xây dựng các khu, cụm chế biến nông sản tập trung và đầu tư hệ thống xử lý nước thải đạt quy chuẩn.

Qua đó nhằm từng bước giảm diện tích trồng dong riềng tự phát, chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp với định hướng phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững. Kiểm soát môi trường đối với các cơ sở sản xuất tiểu thủ công nghiệp không thể giải quyết triệt để bằng những giải pháp ngắn hạn hay chỉ dừng lại ở các đợt kiểm tra theo mùa vụ. Chỉ khi công tác quản lý, kiểm tra, giám sát được triển khai thường xuyên, liên tục, nghiêm túc; cần gắn trách nhiệm cụ thể cho từng cấp, từng ngành thì mới bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu bảo vệ môi trường và sinh kế của người dân

Công tác vệ môi trường trong sản xuất, chế biến dong riềng không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là nhiệm vụ lâu dài, gắn với mục tiêu phát triển bền vững của tỉnh Điện Biên. Việc siết chặt quản lý, tăng cường thanh tra, xử lý vi phạm đã và đang tạo ra những chuyển biến rõ nét trong ý thức của các cơ sở sản xuất cũng như người dân.

Tuy nhiên, để đạt hiệu quả bền vững, cần tiếp tục duy trì sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành và chính quyền địa phương. Song song với đó, cần hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã đầu tư công nghệ xử lý chất thải hiện đại, thân thiện với môi trường. Khi kinh tế và môi trường được đặt trong mối quan hệ hài hòa, ngành dong riềng của Điện Biên sẽ có điều kiện phát triển ổn định, lâu dài. Bảo vệ môi trường không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý mà còn là nghĩa vụ chung của toàn xã hội, góp phần giữ gìn tài nguyên thiên nhiên và chất lượng sống cho các thế hệ người dân Điện Biên đang kinh doanh, sản xuất, chế biến từ cây dong riềng.

Nguồn:Bảo vệ môi trường trong sản xuất, chế biến dong riềng