Những năm gần đây, cơ giới hóa đã tạo ra những chuyển biến rõ nét trong sản xuất nông nghiệp tại nhiều địa phương. Từ khâu làm đất, gieo trồng, chăm sóc đến thu hoạch và sơ chế sau thu hoạch, việc ứng dụng máy móc ngày càng phổ biến, giúp giảm đáng kể nhu cầu lao động trực tiếp, rút ngắn thời gian sản xuất và nâng cao năng suất cây trồng, vật nuôi. Đây là yếu tố quan trọng khi chi phí nhân công ngày càng tăng và xu hướng lao động trẻ dịch chuyển sang các lĩnh vực phi nông nghiệp.

Theo các chuyên gia, những giai đoạn trước cơ giới hóa chủ yếu tập trung ở một số công đoạn về làm đất, thu hoạch thì giai đoạn hiện nay là cơ giới hóa đồng bộ trên toàn bộ chuỗi giá trị sản xuất. Việc cơ giới hóa này diễn ra từ khâu chuẩn bị sản xuất, chăm sóc, thu hoạch đến bảo quản, chế biến, điều này sẽ giúp giảm tổn thất sau thu hoạch, nâng cao chất lượng sản phẩm, gia tăng giá trị nông sản và tạo điều kiện hình thành các vùng nguyên liệu tập trung quy mô lớn phục vụ chế biến và xuất khẩu.

Theo kết quả Tổng điều tra nông nghiệp năm 2025, cả nước có gần 57.800 máy kéo công suất lớn, tăng gần 80% so với năm 2016; hơn 35.400 máy gặt đập liên hợp, tăng gần 38%.Cùng với đó, gần 7.000 thiết bị bay không người lái (drone), hàng trăm nghìn hệ thống cho chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản và nhiều loại máy gieo hạt, máy cấy, máy làm đất đã được đưa vào sản xuất. Riêng trong sản xuất lúa, tỷ lệ cơ giới hóa ở khâu làm đất đạt 89,2%, thu hoạch bằng máy đạt 86,1% diện tích.

Thực tế tại nhiều mô hình sản xuất quy mô lớn cho thấy việc ứng dụng đồng bộ cơ giới hóa và công nghệ số đã giúp giảm từ 15-30% chi phí sản xuất, nâng cao hiệu quả sử dụng đất và gia tăng giá trị trên mỗi đơn vị diện tích. Các kết quả này cho thấy, cơ giới hóa không chỉ mang lại lợi ích về năng suất mà còn tạo ra những thay đổi tích cực về hiệu quả kinh tế, góp phần nâng cao thu nhập cho người sản xuất.

Cơ giới hóa tạo động lực thúc đẩy phát triển nông nghiệp hiện đại (Ảnh minh họa).

Tuy nhiên, mức độ cơ giới hóa giữa các ngành hàng hiện vẫn chưa đồng đều. Trong khi sản xuất lúa tại nhiều vùng trọng điểm đã đạt tỷ lệ cơ giới hóa cao ở các khâu chính thì các lĩnh vực như rau màu, cây ăn quả, chăn nuôi và thủy sản vẫn còn nhiều dư địa phát triển. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ quy mô sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, điều kiện canh tác phân tán và thiếu sự đồng bộ về hạ tầng cũng như các dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật.

Giai đoạn 2026 – 2030, thời kỳ tăng tốc chuyển từ cơ giới hóa đơn lẻ sang cơ giới hóa đồng bộ gắn với nông nghiệp thông minh. Cùng với các loại máy nông nghiệp truyền thống, nhiều công nghệ hiện đại đang được ứng dụng mạnh mẽ như máy bay không người lái phun thuốc bảo vệ thực vật, hệ thống tưới tự động, cảm biến giám sát môi trường sản xuất, thiết bị điều khiển từ xa và các nền tảng quản lý trang trại bằng công nghệ số.

Kết hợp giữa cơ giới hóa và chuyển đổi số đang mở ra hướng đi mới cho nền nông nghiệp hiện đại. Thông qua hệ thống cảm biến, dữ liệu lớn và các phần mềm quản lý sản xuất, người nông dân có thể kiểm soát chính xác hơn quá trình canh tác, tối ưu hóa việc sử dụng giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và nguồn nước.

Trước yêu cầu sản xuất xanh, phát thải thấp, để tháo gỡ điểm nghẽn trong cơ giới hóa nông nghiệp tại Việt Nam cơ giới hóa chỉ phát huy hiệu quả khi được triển khai đồng bộ trong toàn bộ chuỗi sản xuất. Việt Nam hiện mới ở giai đoạn cơ giới hóa trong khi nhiều quốc gia đã bước sang tự động hóa và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong sản xuất nông nghiệp. Vì vậy, thay vì chỉ tập trung vào máy móc, điều quan trọng hơn là xây dựng tư duy hệ thống trong tổ chức sản xuất, phát triển hạ tầng, quy hoạch vùng nguyên liệu, kết nối chuỗi giá trị và đổi mới hoạt động khuyến nông theo hướng đồng hành cùng nông dân và hợp tác xã.

Từ thực tiễn trên, Trung tâm Khuyến nông quốc gia đề xuất xây dựng mô hình cơ giới hóa thông minh với năm hợp phần gắn kết chặt chẽ. Trước hết là phát triển hệ thống máy móc, thiết bị và tự động hóa thông minh nhằm nâng cao độ chính xác, giảm tổn thất và tối ưu hóa sử dụng vật tư đầu vào. Cùng với đó là xây dựng nền tảng dữ liệu số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, hệ thống giám sát và đo lường phát thải để chuyển từ sản xuất dựa trên kinh nghiệm sang sản xuất dựa trên dữ liệu.

Đồng thời tổ chức lại sản xuất theo hướng phát triển các hợp tác xã, doanh nghiệp dịch vụ cơ giới hóa và trung tâm cung ứng dịch vụ máy nông nghiệp, thay vì mỗi hộ nông dân tự đầu tư đầy đủ máy móc. Cơ giới hóa cũng phải gắn với mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh thông qua các giải pháp tưới tiết kiệm, bón phân chính xác, thu gom phụ phẩm phục vụ kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải khí nhà kính.

Người nông dân không thể tiếp tục đầu tư riêng lẻ, mỗi hộ sở hữu một loại máy mà cần liên kết thông qua hợp tác xã, tổ hợp tác để khai thác hiệu quả hệ thống máy móc, đồng thời tích hợp với chuyển đổi số trong toàn bộ chuỗi giá trị từ làm đất, gieo trồng, chăm sóc, thu hoạch đến bảo quản, chế biến và tiêu thụ. Cùng với chính sách của Trung ương, chính quyền địa phương phải đóng vai trò tổ chức lại sản xuất, xây dựng các chuỗi ngành hàng chủ lực và có cơ chế đặc thù để thúc đẩy cơ giới hóa phù hợp với điều kiện từng địa phương./.

Nguồn:Cơ giới hóa giúp thúc đẩy phát triển nông nghiệp hiện đại