Trước diễn biến ngày càng phức tạp của biến đổi khí hậu, tỉnh Quảng Trị đang tập trung nguồn lực đầu tư, nâng cấp hệ thống thủy lợi nhằm bảo đảm an ninh nguồn nước và giảm thiểu rủi ro thiên tai. Những năm gần đây, thiên tai bất thường đã tác động mạnh đến sản xuất nông nghiệp và đời sống dân sinh. Vì vậy, việc củng cố các hồ chứa, đập dâng, kênh mương và trạm bơm được xác định là nhiệm vụ then chốt.

Nhiều công trình thủy lợi quan trọng trên địa bàn đã và đang được sửa chữa, nâng cấp theo hướng kiên cố hóa, tự động hóa trong điều tiết và phân phối nước. Cùng với đó, tỉnh chú trọng áp dụng các giải pháp quản lý nước tiết kiệm, chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp với điều kiện khí hậu, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên nước. Các địa phương cũng tăng cường kiểm tra, bảo dưỡng hệ thống trước mùa mưa bão, chủ động phương án vận hành an toàn công trình.

Thông qua đầu tư thủy lợi bài bản, Quảng Trị không chỉ bảo vệ sản xuất nông nghiệp mà còn góp phần ổn định sinh kế cho người dân, tạo nền tảng quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét.

Theo thống kê, hiện nay, hệ thống thủy lợi của tỉnh đã tương đối hoàn chỉnh với 273 hồ chứa, 413 đập dâng cùng hàng trăm công trình tưới, tiêu, cống điều tiết và công trình ngăn mặn, bảo đảm cấp nước phục vụ sản xuất cho hơn 102.400 ha lúa, gần 3.000 ha hoa màu và hơn 3.400 ha nuôi thủy sản;

Đồng thời cung cấp nước sinh hoạt cho hàng triệu người dân. Các hồ chứa còn phát huy vai trò quan trọng trong cắt giảm lũ, điều tiết dòng chảy, góp phần bảo vệ an toàn vùng hạ du. Trước yêu cầu về bảo đảm an toàn công trình thủy lợi, chủ động ứng phó thiên tai và phục vụ phát triển kinh tế-xã hội trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, những năm qua, tỉnh Quảng Trị đã tập trung nguồn lực đầu tư nâng cấp các hồ chứa, góp phần ổn định sản xuất, bảo đảm dân sinh, xây dựng nông thôn mới bền vững.

Quảng Trị hiện có 413 đập dâng và hàng trăm công trình điều tiết, ngăn mặn.

Do đó, việc đầu tư sửa chữa, nâng cấp công trình thủy lợi vừa mang tính cấp bách, vừa là yêu cầu lâu dài. Tỉnh đã tranh thủ sự hỗ trợ của Trung ương, ưu tiên bố trí nguồn vốn đầu tư nâng cấp các công trình thủy lợi, nhất là các hồ chứa đã xuống cấp nghiêm trọng. Giai đoạn 2023-2025, nhiều dự án sửa chữa, nâng cấp hồ chứa trên địa bàn đã được triển khai, điển hình là dự án sửa chữa cấp bách hồ Vực Tròn, tổng mức đầu tư hơn 123 tỷ đồng.

Đây là công trình thủy lợi có quy mô lớn, dung tích sau nâng cấp đạt hơn 64,4 triệu m³, giữ vai trò quan trọng cấp nước tưới cho hơn 2.000 ha đất nông nghiệp, gần 150 ha nuôi thủy sản, cung cấp nước sinh hoạt và phục vụ cơ sở công nghiệp, nhất là các nhà máy nhiệt điện thuộc Trung tâm Điện lực Quảng Trạch; đồng thời điều tiết lũ, bảo vệ an toàn vùng hạ du. Mặc dù quá trình thi công nâng cấp trong năm 2025 thường xuyên gặp mưa lũ lớn, song với sự chỉ đạo quyết liệt của chủ đầu tư và chính quyền địa phương, các nhà thầu đã tổ chức thi công linh hoạt, huy động nhân lực, thiết bị làm liên tục khi thời tiết thuận lợi, bảo đảm tiến độ và chất lượng công trình.

Đến nay, các hạng mục chính của dự án đã hoàn thành, đưa vào khai thác phát huy hiệu quả rõ rệt. Cùng với hồ Vực Tròn, nhiều hồ chứa khác như Troóc Vực, Dạ Lam cũng được nâng cấp, hoàn thành trong năm 2025. Việc hoàn thành nâng cấp các hồ chứa này đã nâng cao khả năng phòng chống thiên tai, bảo đảm an toàn tính mạng và tài sản của nhân dân trong vùng. Lãnh đạo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng ngành Nông nghiệp và Môi trường Quảng Trị cho biết, trong quá trình triển khai các dự án, một yêu cầu đặt ra là vừa tổ chức thi công, vừa phải bảo đảm nhiệm vụ tưới phục vụ sản xuất và tiêu thoát nước khi mưa lớn, trong khi hầu hết các dự án được triển khai đồng loạt cùng thời điểm năm 2025.

Nâng cấp, cải tạo hệ thống thuỷ lợi góp phần phục vụ tưới tiêu, sản xuất.

Trước thời điểm sáp nhập đơn vị hành chính, hơn 98% số xã của Quảng Bình (cũ) và 95% số xã ở Quảng Trị (cũ) đạt tiêu chí thủy lợi và phòng chống thiên tai. Sau sáp nhập, tỉnh Quảng Trị tiếp tục củng cố, nâng cao tiêu chí này, tạo nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn tiếp theo. Song song với việc nâng cấp hồ chứa, tỉnh Quảng Trị đang chuẩn bị triển khai cụm công trình thủy lợi trọng điểm Khe Mước-Bến Than với tổng mức đầu tư dự kiến hơn 1.650 tỷ đồng.

Khi hoàn thành, cụm công trình này sẽ cung cấp nước tưới cho hơn 2.900 ha đất canh tác, tạo nguồn cấp nước sinh hoạt cho khoảng 69.000 hộ dân và phục vụ Khu kinh tế Đông Nam Quảng Trị. Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị đã giao các sở, ngành và đơn vị liên quan phối hợp rà soát, đánh giá hiện trạng tưới, tiêu và cấp nước thực tế; tính toán nhu cầu nước cho từng lĩnh vực như nông nghiệp, sinh hoạt và công nghiệp;

Đồng thời nghiên cứu dòng chảy tối thiểu nhằm bảo đảm môi trường sinh thái hạ lưu và ngăn chặn xâm nhập mặn. Các phương án kỹ thuật, tuyến công trình đầu mối được nghiên cứu kỹ lưỡng nhằm giảm diện tích chiếm dụng đất, nhất là đất rừng sản xuất, tối ưu hóa nguồn vốn đầu tư. Công tác đầu tư nâng cấp các công trình thủy lợi trọng điểm đã và đang góp phần củng cố nền tảng hạ tầng thủy lợi của tỉnh Quảng Trị. Những công trình hồ chứa, kênh mương, trạm bơm được nâng cấp không chỉ bảo đảm nguồn nước tưới cho sản xuất mà còn góp phần phòng chống hạn hán, ngập lụt, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra.

Đây là bước đi chiến lược, thể hiện tầm nhìn dài hạn của tỉnh trong quản lý tài nguyên nước và thích ứng với những biến động khí hậu ngày càng khó lường. Khi hệ thống thủy lợi được vận hành đồng bộ, người dân có điều kiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp, nâng cao giá trị sản xuất và ổn định đời sống. Đồng thời, các địa phương cũng từng bước hình thành thói quen chủ động phòng ngừa rủi ro, thay vì chỉ ứng phó khi thiên tai xảy ra.

Tiếp tục ưu tiên nguồn lực cho thủy lợi sẽ là nền tảng để Quảng Trị phát triển nông nghiệp bền vững, bảo đảm sinh kế cho người dân và xây dựng một địa phương có khả năng thích ứng cao trước những thách thức lớn của biến đổi khí hậu như hiện nay.

Nguồn: Đầu tư thủy lợi - giải pháp trọng tâm trong ứng phó biến đổi khí hậu