Hai năm thực hiện Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đến năm 2030 đã có những chuyển biến rõ nét trong tổ chức sản xuất, ứng dụng kỹ thuật canh tác bền vững và hình thành chuỗi giá trị lúa gạo đang mở ra hướng đi mới cho ngành lúa gạo Việt Nam, hướng tới phát triển nông nghiệp xanh, bền vững và có trách nhiệm với môi trường.

Theo đó, người nông dân đã từng bước thay đổi tập quán canh tác truyền thống, tiếp cận và áp dụng các quy trình sản xuất tiên tiến như "1 phải 5 giảm" , "3 giảm 3 tăng" , canh tác lúa thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời chú trọng áp dụng các biện pháp quản lý nước tưới theo phương pháp ngập khô xen kẽ (AWD), sử dụng phân bón hợp lý và giảm phát thải khí nhà kính.

(Ảnh minh họa)

Nhiều địa phương đã chủ động triển khai các mô hình sản xuất hiệu quả, đồng thời nhân rộng mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, vừa nâng cao thu nhập cho nông dân, vừa góp phần đáng kể vào việc giảm phát thải. Một số doanh nghiệp lớn đã tích cực tham gia chuỗi giá trị lúa gạo chất lượng cao, hỗ trợ nông dân ngay từ khâu sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm, từng bước hình thành các liên kết sản xuất bền vững và minh bạch.

Theo báo cáo sơ kết của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, diện tích thực hiện đã đạt 354.839 ha so với mục tiêu 180.000 ha của giai đoạn đầu, tương đương 197% kế hoạch đề ra. Kết quả này phản ánh sự vào cuộc đồng bộ của các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và đặc biệt là sự hưởng ứng tích cực của nông dân trong vùng.

Toàn bộ 354.839 ha tham gia Đề án đều áp dụng các tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất lúa. Việc sử dụng giống lúa chất lượng cao được áp dụng trên 100% diện tích. Lượng giống gieo sạ được giảm từ 30–50%, lượng phân đạm giảm khoảng 30% và số lần phun thuốc bảo vệ thực vật giảm từ 2–3 lần so với phương thức canh tác truyền thống. Lượng nước tưới cũng giảm khoảng 20%. Song song với đó, việc áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất an toàn cũng được mở rộng. Đến nay, 7.493 ha đã được chứng nhận VietGAP, 246 ha đạt chứng nhận hữu cơ và 5.659 ha đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm.

Sau hai năm triển khai, đã có 1.129 hợp tác xã và tổ hợp tác tham gia Đề án, cùng với hơn 210 doanh nghiệp và tổ chức liên quan, trong đó có 102 doanh nghiệp tham gia liên kết tiêu thụ nông sản. Khoảng 600 hợp tác xã và tổ hợp tác đã ký kết liên kết sản xuất và tiêu thụ lúa gạo với doanh nghiệp, đảm nhiệm sản xuất trên 60–70% diện tích tham gia Đề án. Đáng chú ý, 100% nông dân tham gia Đề án đều thông qua hợp tác xã hoặc tổ hợp tác. Điều này tạo nền tảng quan trọng cho việc tổ chức sản xuất quy mô lớn, minh bạch và thuận lợi trong liên kết với doanh nghiệp.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, những kết quả bước đầu sau hơn 2 năm triển khai đề án không chỉ góp phần nâng cao giá trị ngành hàng lúa gạo mà còn phù hợp với cam kết của Việt Nam tại Hội nghị chống biến đổi khí hậu lần thứ 26 (COP26) đưa phát thải ròng về "0" vào năm 2050, đồng thời góp phần xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam theo hướng "xanh - sạch - chất lượng - bền vững". Tuy nhiên, cơ quan này cũng lưu ý về xử lý rơm rạ sau thu hoạch là khâu quan trọng để giảm phát thải và phát triển nông nghiệp tuần hoàn. Bên cạnh đó, năng lực tổ chức sản xuất của một số hợp tác xã và doanh nghiệp còn hạn chế. Nguồn lực tài chính xanh và các cơ chế hỗ trợ cho các mô hình giảm phát thải cần tiếp tục được thúc đẩy mạnh mẽ hơn.

Nguồn: Đề án phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp sau 2 năm triển khai