Quảng Ninh được xem là một trong những địa phương hội tụ hệ thống di sản văn hoá phong phú, đan xen giữa giá trị vật thể và phi vật thể, tạo nên nền tảng đặc sắc cho phát triển du lịch. Từ các danh thắng nổi tiếng đến lễ hội truyền thống, tín ngưỡng dân gian, nghề thủ công, tất cả góp phần hình thành sản phẩm du lịch mang đậm bản sắc riêng.

Trong bối cảnh cạnh tranh điểm đến ngày càng gay gắt, yếu tố văn hoá trở thành lợi thế khác biệt, giúp Quảng Ninh không chỉ thu hút du khách mà còn kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng mức chi tiêu. Việc khai thác di sản theo hướng sáng tạo, gắn với trải nghiệm thực tế đang mở ra nhiều cơ hội để du lịch địa tạo ra chuỗi giá trị kinh tế, thông qua các hoạt động dịch vụ, góp phần đa dạng hóa sinh kế và thúc đẩy phát triển vùng.

Trong lộ trình chuyển dịch mô hình tăng trưởng từ “nâu” sang “xanh”, Quảng Ninh xác định văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là nguồn tài nguyên tái tạo vô tận, là động lực trực tiếp để phát triển du lịch chất lượng cao gắn với công nghiệp văn hóa. Đây cũng là tư duy mới trong triển khai thực hiện Nghị quyết 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Đặc biệt, địa phương này sở hữu những di sản mang giá trị toàn cầu như vịnh Hạ Long - Di sản Thiên nhiên thế giới được UNESCO công nhận 2 lần (1994, 2000) và tiếp tục được ghi danh năm 2023 cùng vịnh Lan Hạ - Cát Bà về đa dạng sinh học. Quần thể di tích danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc vừa được công nhận là Di sản Văn hóa thế giới năm 2025.

Đây là những lợi thế cạnh tranh chiến lược giúp định vị thương hiệu du lịch Quảng Ninh trên bản đồ quốc tế. Năm 2025, Quảng Ninh đón trên 21 triệu lượt khách, doanh thu đạt khoảng 57.000 tỷ đồng, đóng góp trên 10% GRDP của tỉnh. Bước sang năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu tăng trưởng 13%, phấn đấu đón 22 triệu lượt khách với doanh thu du lịch tối thiểu 65.000 tỷ đồng, trong đó, du lịch được xác định là trụ cột kinh tế xanh quan trọng nhất.

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, du lịch Quảng Ninh vẫn đối mặt với không ít thách thức. Chất lượng tăng trưởng chưa thực sự bền vững khi thời gian lưu trú trung bình của du khách còn thấp (khoảng 2,5 ngày), mức chi tiêu chưa cao, cơ cấu nguồn thu vẫn phụ thuộc nhiều vào dịch vụ truyền thống. Các sản phẩm du lịch văn hóa còn thiếu chiều sâu, hàm lượng công nghệ và tính sáng tạo độc bản.

Bên cạnh đó, sự liên kết giữa du lịch với các ngành công nghiệp văn hóa, sáng tạo, giải trí, thương mại và công nghệ chưa sâu; chưa hình thành hệ sinh thái sản phẩm đa dạng, có khả năng bổ trợ lẫn nhau; thiếu các không gian tiêu dùng du lịch có giá trị cao như kinh tế đêm, tổ hợp giải trí - văn hóa - mua sắm quy mô lớn, dẫn đến hạn chế trong việc kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng chi tiêu của du khách.

Quảng Ninh có nhiều điều kiện thuận lợi cùng hệ thống di sản phong phú, góp phần quan trọng trong phát triển du lịch. (Ảnh: DT).

Việc triển khai các mô hình du lịch thông minh, ứng dụng công nghệ số trong quản lý, vận hành và cung cấp dịch vụ còn chưa đồng bộ; chưa hình thành hệ thống dữ liệu du lịch tích hợp và các nền tảng số đủ mạnh để nâng cao trải nghiệm du khách cũng như hiệu quả quản lý. Để tạo bước ngoặt, Quảng Ninh xác định cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp.

Quảng Ninh cũng hướng tới xây dựng mô hình “Bảo tàng mở” và “Làng văn hóa sáng tạo”, chuyển đổi các không gian di sản thành “bảo tàng sống” ngoài trời tại làng chài Vung Viêng, Cửa Vạn hay đô thị di sản Yên Tử. Người dân địa phương được đào tạo để trở thành chủ thể sáng tạo, trực tiếp tham gia cung ứng dịch vụ và bảo tồn “văn hóa sống”. Cùng với đó, tỉnh tập trung phát triển kinh tế đêm, mở rộng các khu phố đi bộ, chợ đêm và các chương trình nghệ thuật đặc sắc tại Hạ Long, Móng Cái; đồng thời thúc đẩy các loại hình du lịch hội nghị (MICE), du lịch thể thao mạo hiểm, du lịch chữa lành.

Tỉnh cũng đang tập trung đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, xây dựng hệ thống du lịch thông minh để cá nhân hóa trải nghiệm du khách, trong đó tập trung vào 2 nội dung cốt lõi là số hóa 3D di sản phi vật thể và vật thể để tạo trải nghiệm và tái tạo mô hình số chính xác cao cho toàn bộ hệ thống di sản của tỉnh; sử dụng dữ liệu lớn (Big Data) phân tích thị hiếu và cá nhân hóa tour du lịch văn hóa.

Lãnh đạo Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử thông tin, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý dịch vụ là xu hướng tất yếu, giúp điều tiết lưu lượng khách, hạn chế ùn tắc tại các điểm tham quan trọng yếu. Số hóa trong quản lý không chỉ giảm tải cho di sản vật chất mà còn góp phần bảo vệ hệ sinh thái nhạy cảm, gìn giữ di sản phi vật thể, hướng tới mục tiêu “du lịch theo sức tải di sản”, phát triển du lịch xanh và thông minh - một trong những tiêu chí phát triển kinh tế bền vững đến năm 2030.

Theo Nghị quyết 80-NQ/TW, quan điểm chỉ đạo của Bộ Chính trị là “đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển bền vững đất nước, cho tương lai của dân tộc”. Phát triển du lịch chất lượng cao gắn với công nghiệp văn hóa không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn là giải pháp bền vững để bảo tồn, lan tỏa bản sắc văn hóa Việt Nam. Khi được khai thác đúng hướng, các giá trị văn hoá có khả năng lan tỏa mạnh mẽ, kết nối tài nguyên thiên nhiên với đời sống hiện đại, tạo nên những trải nghiệm giàu chiều sâu cho du khách.

Quảng Ninh đang từng bước định vị hình hình ảnh không chỉ là nơi có cảnh quan kỳ vĩ mà còn là vùng đất giàu bản sắc, nơi du khách có thể khám phá lịch sử, con người và lối sống đặc trưng. Chính sự kết hợp hài hoà giữa bảo tồn và khai thác đã giúp di sản trở thành nguồn lực sống, liên tục được làm mới và thích ứng với nhu cầu thị trường. Đây là nền tảng quan trọng để du lịch Quảng Ninh phát triển theo hướng chất lượng, có chiều sâu và giá trị lâu dài.

Nguồn:Di sản văn hoá - Động lực phát triển du lịch Quảng Ninh