Liên minh châu Âu (EU) hiện là một trong những thị trường xuất khẩu nông sản lớn của Việt Nam, nhưng cũng là một trong những thị trường khó tính nhất. EU đã đặt ra 5 mục tiêu chính cần đạt được vào năm 2030, bao gồm: Giảm 50% việc sử dụng và nguy cơ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học và 50% việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật nguy hại hơn; Giảm thất thoát chất dinh dưỡng ít nhất 50% mà vẫn đảm bảo không làm suy giảm độ phì nhiêu của đất; Giảm sử dụng phân bón ít nhất 20%; Giảm 50% doanh số bán thuốc kháng sinh cho động vật nuôi và trong nuôi trồng thủy sản; 25% diện tích đất nông nghiệp được chuyển đổi sang canh tác hữu cơ…

EU - một trong những thị trường lớn xuất khẩu nông sản của Việt Nam. Ảnh minh họa.

Không chỉ dừng ở dư lượng hóa chất, EU còn yêu cầu nghiêm ngặt về truy xuất nguồn gốc toàn bộ chuỗi sản xuất; Chứng nhận kiểm dịch thực vật; Tiêu chuẩn bền vững và môi trường. Đặc biệt, Quy định chống phá rừng (EUDR) yêu cầu các sản phẩm như cà phê, ca cao, cao su… phải chứng minh không liên quan đến phá rừng sau năm 2020. Các quy định mới đang tạo sức ép rõ rệt. Theo đánh giá của chuyên gia, doanh nghiệp xuất khẩu buộc phải thay đổi từ gốc sản xuất đến chế biến nếu muốn duy trì thị phần tại EU.

Tuy nhiên, nỗ lực thích ứng đã mang lại kết quả bước đầu tích cực. Số cảnh báo vi phạm an toàn thực phẩm của EU đối với nông sản Việt Nam đã giảm mạnh từ 64 vụ năm 2024 xuống còn 17 vụ năm 2025 . Điều này cho thấy khi tuân thủ tiêu chuẩn, khả năng "qua cửa" EU hoàn toàn khả thi. Dù vậy, thách thức vẫn còn lớn, đơn cử như chi phí sản xuất tăng do phải thay đổi quy trình; Nhiều hộ nông dân chưa quen với tiêu chuẩn quốc tế; Chuỗi cung ứng còn thiếu đồng bộ, khó kiểm soát chất lượng…

Theo các chuyên gia, trước "hàng rào xanh" ngày càng dày đặc, doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam không thể tiếp cận theo cách "đối phó", mà cần chuyển đổi mang tính hệ thống. Cụ thể, cần thay đổi từ vùng nguyên liệu. Doanh nghiệp cần xây dựng vùng trồng đạt chuẩn, áp dụng các quy trình như VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ… đồng thời giảm dần phụ thuộc vào hóa chất. Việc kiểm soát từ đầu vào là yếu tố quyết định để đáp ứng MRL.

Cần minh bạch hóa và số hóa truy xuất nguồn gốc. EU yêu cầu mỗi lô hàng phải truy xuất được đến từng khâu sản xuất. Do đó, doanh nghiệp cần ứng dụng công nghệ số, mã QR, blockchain… để quản lý chuỗi cung ứng. Cần chuyển sang mô hình nông nghiệp xanh - tuần hoàn. Các tiêu chuẩn mới không chỉ dừng ở an toàn thực phẩm mà còn đánh giá tác động môi trường. Vì vậy, mô hình sản xuất phát thải thấp, tiết kiệm tài nguyên sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh.

Cần đầu tư chế biến sâu và kiểm soát chất lượng. Nâng cao giá trị gia tăng giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào xuất khẩu thô, đồng thời dễ đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật của EU. Cần chủ động cập nhật quy định và liên kết chuỗi, quy định của EU thay đổi nhanh và phức tạp. Doanh nghiệp cần phối hợp với hiệp hội ngành hàng, cơ quan quản lý để cập nhật kịp thời, đồng thời liên kết với hợp tác xã, nông dân để đảm bảo đồng bộ chất lượng.

Thực tế cho thấy, "hàng rào xanh" của EU không chỉ là rào cản mà còn là động lực thúc đẩy tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng bền vững. Khi đáp ứng được các tiêu chuẩn cao nhất, nông sản Việt Nam không chỉ giữ vững thị trường EU mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh trên toàn cầu. Trong dài hạn, việc thích ứng với các tiêu chuẩn xanh sẽ giúp nâng cao chất lượng và thương hiệu nông sản, mở rộng thị trường xuất khẩu cao cấp, giảm rủi ro bị cảnh báo, trả hàng, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững./.

Nguồn: Doanh nghiệp không nên ‘đối phó’ để vượt qua ‘hàng rào xanh’ của EU