Thành phố Đồng Nai sau sáp nhập có đặc điểm địa hình trải dài từ vùng cao nguyên đất đỏ (phía Bắc) xuống vùng đồng bằng hạ lưu sông Đồng Nai (phía Nam), chịu ảnh hưởng tổng hợp của chế độ thủy văn nội đồng và thủy triều từ biển Đông. Ngành chức năng thành phố đã xác định rõ các rủi ro thiên tai tại các khu vực trên địa bàn để chủ động xây dựng, triển khai phương án ứng phó.

Về tình hình hạn hán: Đây được đánh giá là loại hình thiên tai phổ biến và gây thiệt hại lớn nhất đối với phát triển kinh tế - xã hội của Đồng Nai, đặc biệt tại khu vực phía Bắc. Trong giai đoạn 2011–2020, toàn thành phố đã ghi nhận nhiều đợt hạn hán trên diện rộng. Điển hình như mùa khô 2015–2016, hạn hán gay gắt đã ảnh hưởng đến hàng chục ngàn ha sản xuất nông nghiệp, trong đó thiệt hại nặng nề nhất là các vùng chuyên canh cây công nghiệp dài ngày (hồ tiêu, cà phê, điều, cây ăn trái); đồng thời khiến hàng chục ngàn hộ dân thiếu nước sinh hoạt, đặc biệt ở các khu vực phía Bắc Đồng Nai.

Về xâm nhập mặn, tại khu vực phía Nam thành phố đặc biệt là các xã Nhơn Trạch, Đại Phước, Long Thành và An Phước, tình trạng xâm nhập mặn chịu tác động trực tiếp của biến đổi khí hậu và nước biển dâng. Mặn có xu hướng lấn sâu vào nội đồng theo hệ thống sông Đồng Nai, ảnh hưởng đến chất lượng nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp (lúa, cây ăn trái). Dự báo đến năm 2030–2050, dưới tác động của biến đổi khí hậu, nguy cơ ngập do triều cường kết hợp xâm nhập mặn sẽ gia tăng tại hạ lưu, làm thay đổi cấu trúc hệ sinh thái và gây khó khăn cho việc cấp nước ngọt.

Việc xác định rõ các loại hình, vùng rủi ro thiên tai giúp thành phố chủ động phương án ứng phó.

Do địa hình phân hóa rõ rệt từ Bắc xuống Nam, hình thái lũ lụt trên địa bàn thành phố cũng mang tính chất đa dạng, bao gồm lũ quét vùng thượng lưu và ngập úng vùng hạ lưu. Tại khu vực phía Bắc và thượng nguồn sông Đồng Nai thường xảy ra lũ lớn và lũ quét trên các sông suối nhỏ, có độ dốc cao. Lũ thường lên nhanh và rút nhanh, gây thiệt hại chủ yếu cho hoa màu, hạ tầng giao thông (cầu cống, mặt đường) và các công trình thủy lợi nhỏ.

Tại khu vực phía Nam, đặc biệt là các khu đô thị, tình trạng ngập lụt diễn biến phức tạp hơn do tác động kép của: Mưa cường suất lớn, triều cường dâng cao và xả lũ từ các hồ chứa thượng nguồn (Trị An, Phước Hòa). Đặc biệt tại các phường trung tâm và các vùng ven sông Đồng Nai, hệ thống tiêu thoát nước đô thị hiện nay thường xuyên quá tải khi gặp mưa lớn kết hợp triều cường, gây ngập úng cục bộ nghiêm trọng, ảnh hưởng lớn đến giao thông và đời sống dân cư. Theo kịch bản biến đổi khí hậu, cường độ mưa ngày cực đại có xu hướng tăng dần, làm trầm trọng thêm tình trạng ngập úng đô thị.

Về tình hình sạt lở đất vùng đồi núi và thượng nguồn: Một số khu vực phía Bắc có nền địa chất chủ yếu là đất đỏ bazan bở rời, kết cấu kém bền vững. Khi gặp mưa lớn kéo dài, đất ngấm nước dẫn đến mất liên kết, gây ra sạt lở nghiêm trọng. Các điểm nóng sạt lở thường xuất hiện dọc các suối, sông và các tuyến đường giao thông huyết mạch.

Trong khi đó sạt lở bờ sông vùng hạ lưu diễn ra tại dọc hệ thống sông Đồng Nai, sông La Ngà và sông Sài Gòn, Sông Bé tình trạng sạt lở bờ sông diễn ra phức tạp. Sạt lở thường xuyên xảy do dòng chảy, địa hình phức tạp, hoạt động khai thác cát và xây dựng lấn chiếm hành lang thoát lũ làm gia tăng nguy cơ sạt lở, đe dọa an toàn khu dân cư và đất sản xuất ven sông.

Việc xác định rõ các vùng rủi ro thiên tai giúp thành phố chủ động phương án ứng phó, giảm thiệt hại. Theo đó, thời gian tới, thành phố tiếp tục hoàn thiện cơ sở hạ tầng phòng, chống. Với hệ thống dự báo khí tượng thủy văn sẽ được nâng cấp bằng việc lắp đặt thêm các trạm quan trắc thời tiết tự động. Thông tin dự báo sẽ được cung cấp đến chính quyền, các cấp, ngành và truyền thông công cộng để phục vụ việc phòng, tránh thiên tai.

Các công trình thủy lợi, hồ chứa nước, và kè chống sạt lở bờ sông sẽ được rà soát, sửa chữa, kiên cố hóa và nâng cấp. Điều này nhằm đảm bảo khả năng chống lũ lụt và hạn chế thiệt hại do ngập lụt. Hệ thống giao thông sẽ được nâng cấp và xây dựng mới theo quy hoạch. Các phương án giao thông trong điều kiện thiên tai, lũ lụt và sạt lở đất sẽ được xác định và triển khai. Điều này đảm bảo giao thông thông suốt và hỗ trợ công tác phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn khi xảy ra thiên tai.

Để đảm bảo cung cấp nước sạch trong trường hợp xảy ra thiên tai, vật tư kỹ thuật dự trữ sẽ được chuẩn bị. Điều này bao gồm các phương tiện đi lại, vận chuyển, dọn dẹp, vệ sinh môi trường và hóa chất được lưu giữ tại các địa điểm an toàn, phù hợp với từng khu vực có rủi ro thiên tai. Ngành điện sẽ dự trữ vật tư kỹ thuật và nguồn tài chính để khắc phục sự cố và sửa chữa hạ tầng điện. Đặc biệt, ưu tiên việc ngầm hóa đường dây điện, đặc biệt là ở khu vực đông dân cư để đảm bảo an toàn và ổn định hơn trong trường hợp thiên tai xảy ra.

Hệ thống y tế sẽ được xây dựng và nâng cấp. Trang thiết bị y tế dự phòng sẽ được chuẩn bị tại các trung tâm y tế đảm bảo khả năng phát hiện và xác định nguyên nhân dịch bệnh tại cộng đồng khi xảy ra thiên tai. Đồng thời, sẵn sàng cung ứng đủ thuốc chất lượng để chữa bệnh và cứu nạn cho nhân dân trong tình huống khẩn cấp.

Các công trình công cộng như trường học, bệnh viện, trạm y tế xã và nhà văn hóa sẽ được kiên cố hóa để đảm bảo an toàn trong mùa mưa bão. Ngoài ra, các công trình này có thể được sử dụng làm nơi tránh trú tạm thời cho người dân khi xảy ra thiên tai. Hệ thống đường dây viễn thông sẽ được duy tu, sửa chữa và từng bước ngầm hóa, đặc biệt là ở khu vực đông dân cư. Hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu dùng chung và cơ sở dữ liệu chuyên ngành sẽ được xây dựng, nâng cấp để đảm bảo hoạt động liên tục và ổn định trong trường hợp thiên tai xảy ra.

Thành phố triển khai nhiều giải pháp nâng cao kỹ năng ứng phó, giảm nhẹ thiệt hại do thiên tai tại các địa phương.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng được thành phố chú trọng triển khai là xây dựng cộng đồng an toàn trước thiên tai. Thành phố Đồng Nai đặt mục tiêu đến năm 2030, hoàn thiện và triển khai các văn bản hướng dẫn cơ chế, chính sách liên quan tới các hoạt động nâng cao nhận thức cộng đồng và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng trên địa bàn thành phố theo chính quyền địa phương 2 cấp.

Đặc biệt, người dân ở các khu vực thường xuyên xảy ra thiên tai, như lũ, lũ quét, sạt lở đất, ngập lụt, dông lốc, sét, hạn hán, xâm nhập mặn, cháy rừng, được phổ biến kiến thức, kỹ năng phòng, tránh, ứng phó thiên tai; tăng cường sự tham gia của các nhóm dễ bị tổn thương, bao gồm phụ nữ, trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật... trong các hoạt động nâng cao nhận thức và quản lý rủi ro thiên tai tại cộng đồng.

Đến năm 2030 sẽ có khoảng 100% các bậc đào tạo phổ thông đưa nội dung phòng tránh giảm nhẹ rủi ro thiên tai vào một số môn học để giảng dạy; 100% số xã, phường xây dựng và phê duyệt kế hoạch phòng, chống thiên tai phải có sự tham gia của cộng đồng.

Theo UBND thành phố Đồng Nai, kế hoạch triển khai Đề án “Nâng cao nhận thức cộng đồng và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng, đến năm 2030,” sẽ triển khai trên toàn địa bàn thành phố, trong đó ưu tiên tập trung cho các xã, phường thuộc khu vực có nguy cơ rủi ro cao, thường xuyên chịu tác động của thiên tai.

Thành phố tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách, tài liệu hướng dẫn tổ chức thực hiện nâng cao nhận thức cộng đồng và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng; nâng cao năng lực cho lực lượng làm công tác phòng, chống thiên tai, cán bộ chính quyền các cấp về quản lý, triển khai các hoạt động nâng cao nhận thức cộng đồng và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng; tăng cường tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức, năng lực, kỹ năng cho cộng đồng về giảm nhẹ rủi ro thiên tai./.

Nguồn: Đồng Nai: Phân vùng rủi ro, chủ động phương án ứng phó thiên tai