Theo các chuyên gia, với quy mô tiêu thụ xăng hiện nay, khi triển khai rộng rãi xăng sinh học E10, nhu cầu ethanol phục vụ phối trộn ước khoảng 90.000-100.000 m3 mỗi tháng. Với công suất thiết kế của các nhà máy hiện có, sản xuất trong nước về lý thuyết có thể đáp ứng khoảng 45-50% nhu cầu. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện nay, sản lượng thực tế mới chỉ đáp ứng khoảng 20%, do một số nhà máy từng phải dừng hoạt động, vận hành cầm chừng hoặc chưa được khôi phục hoàn toàn.

Một số dự án đang đứng trước cơ hội tái khởi động hoặc phục hồi sản xuất. Đơn cử, nhà máy Ethanol Dung Quất đã từng bước hoạt động trở lại; nhà máy Ethanol Bình Phước được kỳ vọng sẽ được phục hồi; một số dự án khác như Nhà máy Ethanol Đức Giang cũng đã được chủ đầu tư tái cơ cấu. Điều này cho thấy dư địa nâng cao năng lực sản xuất trong nước còn khá lớn.

(Ảnh minh họa)

Tuy nhiên, một trong những nút thắt lớn nhất của ngành ethanol hiện nay là tính ổn định của đầu ra. Đặc thù của ngành sản xuất ethanol là nhà máy phải lên kế hoạch nguyên liệu, công suất và dòng tiền trong thời gian dài. Nếu chỉ mua bán theo từng lô hàng ngắn hạn, doanh nghiệp khó ký hợp đồng lâu dài với vùng nguyên liệu, khó duy trì công suất ổn định và càng khó quyết định đầu tư mở rộng.

Các doanh nghiệp ethanol rất cần hợp đồng cung ứng dài hạn với các thương nhân đầu mối xăng dầu. Khi đầu ra được bảo đảm, nhà máy mới có thể ký hợp đồng dài hạn mua sắn, ngô; đầu tư vùng nguyên liệu, công nghệ và tổ chức sản xuất bài bản. Trong thực tế kinh doanh xăng dầu, các doanh nghiệp thường không mua toàn bộ sản lượng theo hợp đồng dài hạn. Một tỷ lệ nhất định có thể được mua theo phương thức giao ngay để tạo sự linh hoạt trước biến động thị trường. Tuy nhiên, nếu khoảng 70% sản lượng được cam kết ổn định trong dài hạn, các nhà máy ethanol đã có thể chủ động hơn nhiều trong tổ chức sản xuất và giao hàng.

Về phía các nhà sản xuất, khi có đối tác ổn định và sản lượng được cam kết, doanh nghiệp có thể đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, tiến độ và giá thành tốt hơn. Sự ổn định trong hợp tác cũng giúp cả bên mua và bên bán giảm rủi ro, tăng khả năng dự báo và hạn chế những biến động bất thường về nguồn cung. Tuy nhiên, các thương nhân đầu mối cũng đang phải đối mặt với áp lực lớn. Giá dầu thế giới biến động khó lường, trong khi doanh nghiệp vẫn phải mua hàng để bảo đảm nguồn cung. Nếu giá giảm sâu sau khi nhập hàng, doanh nghiệp phải tự chịu lỗ. Điều này khiến các đơn vị, đặc biệt là các thương nhân đầu mối nhỏ, thận trọng hơn khi ký hợp đồng dài hạn.

Sắn - một trong những nguyên liệu phục vụ sản xuất ethanol. Ảnh minh họa.

Do đó, cùng với việc khuyến khích doanh nghiệp ký kết hợp đồng ổn định, cơ chế kinh doanh xăng dầu cũng cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng thị trường hơn. Khi doanh nghiệp được chủ động hơn trong định giá, điều hành nguồn hàng và phản ứng với biến động quốc tế, khả năng duy trì hợp đồng dài hạn với các nhà cung cấp ethanol cũng sẽ được cải thiện.

Ở một góc nhìn khác, để phát triển hệ sinh thái nhiên liệu sinh học bền vững, cần có vai trò tham gia của nhiều bên liên quan. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, hoàn thiện thể chế, chính sách liên quan; doanh nghiệp giữ vai trò tham gia vào việc triển khai và phát triển nhiên liệu sinh học với vai trò trung tâm để đổi mới công nghệ, phát triển thị trường. Để làm được điều đó, cần duy trì được lộ trình chính sách ổn định, doanh nghiệp phải giữ vai trò trung tâm trong tiếp nhận đổi mới công nghệ, phát triển thị trường. Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng phải tham gia vào quá trình đầu tư (các nhà máy sản xuất Ethanol, nhà máy sản xuất xăng dầu pha chế phối trộn, hệ thống cơ sở hạ tầng logistics).

Theo các chuyên gia, việc đầu tư của doanh nghiệp sẽ phụ thuộc vào hiệu quả kinh tế và nhu cầu thực tiễn của thị trường. Thông qua đó sẽ phát huy được vai trò của doanh nghiệp. Ngoài ra, cần đảm bảo nguồn cung, hài hoà giữa tự sản xuất trong nước và nhập khẩu; nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp trong nước. Đồng thời, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách gắn liền với các mục tiêu và thời hạn triển khai…/.

Nguồn: Giải pháp phát triển nhiên liệu sinh học theo hướng bền vững