Đến hết năm 2025, diện tích các cây trồng của tỉnh Thái Nguyên đạt gần 200.000ha, trong đó gieo trồng hàng năm đạt 152.733ha, gieo trồng cây lâu năm đạt 47.129ha, diện tích cây trồng chủ lực, thế mạnh của tỉnh tăng nhanh.

So với năm 2021, sản lượng na đạt 10.260 tấn, tăng 47%; nhãn đạt 11.700 tấn, tăng 17%; hồng không hạt 3.000 tấn, tăng 38%; sản lượng nhóm quả có múi (bưởi, cam, quýt) 51.915 tấn, tăng 14%. Theo Đề án Phát triển toàn diện khu vực nông thôn tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2026 - 2030 của Tỉnh ủy Thái Nguyên, ngành nông nghiệp tỉnh sẽ phát triển theo hướng sản xuất an toàn, hữu cơ, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số.

Tỉnh sẽ hỗ trợ để hình thành các vùng sản xuất nông nghiệp chủ lực quy mô lớn, phát triển mô hình du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm gắn với vùng sản xuất. Với diện tích nông nghiệp lớn, cùng với đó là nguồn phụ phẩm nông nghiệp như rơm rạ từ hoạt động sản xuất, do đó, Thái Nguyên đang đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân thay đổi thói quen đốt rơm, rạ sau thu hoạch bằng các giải pháp thu gom, tái sử dụng nhằm giảm ô nhiễm môi trường.

Việc đốt rơm, rạ ngoài đồng không chỉ phát sinh khói, bụi, làm suy giảm chất lượng không khí mà còn gia tăng phát thải khí nhà kính, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông. Thay vào đó, rơm, rạ được thu gom để làm phân bón hữu cơ, giá thể trồng nấm, thức ăn chăn nuôi, phủ gốc cây trồng hoặc nguyên liệu sản xuất các sản phẩm sinh học.

Thái Nguyên có diện tích đất nông nghiệp lớn, cùng với đó là nguồn phụ phẩm nông nghiệp dồi dào.

Cách làm này góp phần tận dụng hiệu quả nguồn phụ phẩm nông nghiệp, giảm chi phí sản xuất, cải tạo đất và nâng cao giá trị kinh tế cho người dân. Bên cạnh đó, các địa phương trong tỉnh cũng tăng cường hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ mô hình xử lý rơm, rạ theo hướng tuần hoàn, khuyến khích áp dụng cơ giới hóa trong thu gom, vận chuyển và chế biến phụ phẩm.

Việc thay đổi nhận thức và từng bước hình thành thói quen tận dụng rơm, rạ sau thu hoạch đang góp phần xây dựng nền nông nghiệp xanh, giảm phát thải, bảo vệ môi trường và hướng tới phát triển bền vững tại Thái Nguyên. Trên cánh đồng xã Tân Kỳ, ngay sau khi máy gặt hoàn thành công việc, người dân lại thu gom rơm về bảo quản để làm thức ăn dự trữ cho đàn trâu, bò. Thay vì bỏ phí hoặc đốt bỏ, toàn bộ lượng rơm sau thu hoạch đều được tận dụng. Theo chia sẻ của người dân, việc dự trữ rơm giúp gia đình giảm đáng kể chi phí mua thức ăn, đồng thời chủ động nguồn thức ăn trong thời điểm khan hiếm.

Bên cạnh đó, tại các địa phương trong tỉnh, việc tận dụng rơm, rạ sau thu hoạch đang trở thành thói quen của nhiều hộ nông dân. Hiện, tổng đàn gia súc của Thái Nguyên khoảng 121.000 con, vì vậy rơm, rạ được xem là nguồn phụ phẩm có giá trị, góp phần giảm chi phí sản xuất và nâng cao hiệu quả chăn nuôi. Cùng với việc làm thức ăn cho gia súc, nhiều hộ dân còn tận dụng rơm để trồng nấm. Sau khi kết thúc một lứa nấm, giá thể tiếp tục được ủ hoai mục làm phân hữu cơ hoặc sử dụng nuôi trùn quế, tạo nguồn thức ăn cho gia cầm, thủy sản.

Tận dụng tối đa phụ phẩm nông nghiệp đã hình thành chuỗi sản xuất khép kín, giúp giảm lượng chất thải phát sinh, tiết kiệm chi phí đầu vào và tạo thêm giá trị kinh tế trên cùng một đơn vị sản xuất. Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Thái Nguyên, hiện vẫn còn một bộ phận người dân có thói quen đốt rơm, rạ ngay tại đồng ruộng sau thu hoạch.

Với diện tích gieo cấy lúa hàng năm đạt hơn 87.000ha trong 2 vụ, lượng rơm, rạ sau thu hoạch rất lớn. Nếu không xử lý tốt, không chỉ gây lãng phí phụ phẩm nông nghiệp, việc đốt rơm, rạ còn làm gia tăng tình trạng ô nhiễm môi trường. Vì vậy, ngành Nông nghiệp khuyến cáo người dân không đốt rơm, rạ mà cần tích cực thu gom hoặc xử lý để tái sử dụng.

Ngoài việc phục vụ chăn nuôi và trồng nấm, ngành chuyên môn cũng hướng dẫn nông dân xử lý rơm, rạ ngay tại ruộng bằng chế phẩm sinh học. Sau thu hoạch, rơm, rạ được cày vùi kết hợp sử dụng chế phẩm vi sinh để thúc đẩy quá trình phân hủy thành nguồn phân hữu cơ tự nhiên.

Người dân phối trộn rơm rạ để ủ thành phân bón hữu cơ. (Ảnh: BT).

Phương pháp này giúp bổ sung chất hữu cơ cho đất, cải thiện độ phì nhiêu, giảm lượng phân bón hóa học, hạn chế hiện tượng nghẹt rễ, vàng lá sinh lý và giảm áp lực sâu bệnh trên cây trồng. Năm 2026, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Thái Nguyên tiếp tục phối hợp với các địa phương tuyên truyền, hướng dẫn người dân áp dụng các giải pháp xử lý rơm, rạ thân thiện với môi trường, từng bước hạn chế tình trạng đốt rơm, rạ sau thu hoạch;

Đồng thời khuyến khích người dân biến nguồn phụ phẩm này thành thức ăn chăn nuôi, nguyên liệu sản xuất nấm hoặc phân bón hữu cơ, góp phần giảm chi phí đầu vào và nâng cao hiệu quả kinh tế. Trong đoạn 2026 - 2030, để thực hiện mục tiêu “nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh”, Thái Nguyên sẽ dành 22.598 tỷ đồng đầu tư, trong đó vốn ngân sách 15.368 tỷ đồng, vốn ngoài ngân sách 7.230 tỷ đồng. Trong phần vốn ngân sách, ngân sách trung ương 14.188 tỷ đồng (gồm cả vốn lồng ghép các đề án khác), vốn địa phương 1.180 tỷ đồng. Nguồn vốn này sẽ dành nguồn lực đáng kể hỗ trợ trồng trọt theo hướng an toàn, hữu cơ, phát triển các sản phẩm OCOP.

Thái Nguyên nói riêng và cả nước Việt Nam nói chung có nguồn phụ phẩm nông nghiệp rất lớn. Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, nếu 50% phụ phẩm nông nghiệp được xử lý và tái sử dụng hiệu quả, Việt Nam có thể giảm khoảng 40 triệu tấn CO₂ mỗi năm. Đây là một trong những biện pháp quan trọng để thực hiện cam kết Net Zero 2050. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đưa nông nghiệp tuần hoàn vào chiến lược tăng trưởng xanh với mục tiêu đến năm 2030 ít nhất 30% phụ phẩm nông nghiệp được thu gom và tái chế, trong đó 20% dùng làm phân hữu cơ, 10% dùng làm nhiên liệu sinh học.

Tận dụng rơm, rạ sau thu hoạch không chỉ là giải pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trường mà còn góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng phụ phẩm nông nghiệp, hướng tới nền nông nghiệp xanh và phát triển bền vững. Để cách làm này được nhân rộng, cần tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, hỗ trợ người dân ứng dụng các mô hình xử lý, tái sử dụng rơm, rạ phù hợp với điều kiện thực tế. Sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành cùng ý thức của người dân sẽ góp phần giảm phát thải, bảo vệ môi trường và gia tăng giá trị cho sản xuất nông nghiệp tại Thái Nguyên cũng như trên cả nước.

Nguồn:Giảm ô nhiễm từ tận dụng tối đa rơm, rạ sau thu hoạch