Hà Nội đang hướng dòng vốn FDI vào các lĩnh vực công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và có khả năng tạo giá trị gia tăng lớn cho nền kinh tế. (Ảnh minh hoạ)

Dòng vốn lớn nhưng chất lượng mới là tiêu chí quyết định

Trong 8 tháng năm 2026, Hà Nội thu hút khoảng 3,74 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, tương đương hơn 83% mục tiêu 4,5 tỷ USD của cả năm. Đáng chú ý, khoảng 2,24 tỷ USD trong số này chảy vào lĩnh vực hoạt động chuyên môn, khoa học và công nghệ, chiếm gần 60% tổng vốn thu hút.

Cơ cấu trên cho thấy dòng vốn vào Hà Nội đang có xu hướng dịch chuyển về những lĩnh vực dựa nhiều hơn vào tri thức và công nghệ. Đây cũng là hướng đi phù hợp với lợi thế của Thủ đô khi có mạng lưới trường đại học, viện nghiên cứu lớn và nguồn nhân lực tương đối dồi dào.

Thực tế, Hà Nội đang nhìn nhận lại cách đánh giá hiệu quả của một dự án FDI. Quy mô vốn vẫn là một chỉ dấu quan trọng, nhưng không còn là yếu tố duy nhất để quyết định mức độ hấp dẫn của dự án. Thành phố ngày càng chú trọng đến công nghệ được đưa vào sản xuất, hoạt động nghiên cứu và phát triển, chất lượng nhân lực, mức độ sử dụng nguồn lực và khả năng tạo ra giá trị gia tăng.

Sự thay đổi này có ý nghĩa trong bối cảnh Hà Nội vẫn nằm trong nhóm địa phương dẫn đầu cả nước về thu hút FDI. Đến giữa tháng 6/2026, thành phố đã có hơn 9.200 dự án FDI còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký trên 74,6 tỷ USD. Tuy nhiên, chính thành phố cũng thừa nhận tỷ trọng dự án công nghệ cao, trung tâm R&D và đổi mới sáng tạo còn khiêm tốn, trong khi liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước chưa chặt chẽ.

Điều đó đặt ra một bài toán khác với giai đoạn trước. Một dự án sử dụng nhiều đất, lao động hoặc vốn nhưng tạo ít giá trị gia tăng chưa chắc mang lại hiệu quả tương xứng với nguồn lực mà địa phương dành để thu hút. Ngược lại, một dự án có quy mô vốn vừa phải nhưng tạo ra công nghệ mới, đào tạo nhân lực và hình thành chuỗi cung ứng trong nước có thể đem lại tác động lan tỏa lớn hơn.

Bởi vậy, những lĩnh vực như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, dữ liệu lớn, đổi mới sáng tạo, tài chính và các dịch vụ chất lượng cao đang được Hà Nội quan tâm nhiều hơn. Việc dịch chuyển sang các ngành có hàm lượng tri thức cao cũng phù hợp với định hướng chuyển mô hình tăng trưởng của thành phố dựa nhiều hơn vào khoa học công nghệ, năng suất và đổi mới sáng tạo.

Không chỉ lựa chọn lĩnh vực, Hà Nội cũng đang có thêm công cụ để lựa chọn nhà đầu tư. Luật Thủ đô năm 2026 trao cho thành phố thêm dư địa trong việc xác định lĩnh vực ưu tiên và tiêu chí đối với nhà đầu tư chiến lược. Nghị quyết 46/2026/NQ-HĐND của HĐND thành phố, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, tiếp tục cụ thể hóa các cơ chế thu hút nhà đầu tư chiến lược, đặc biệt là những dự án có tiềm lực tài chính và công nghệ.

Từ đây, chính sách FDI có thể chuyển dần từ tư duy "có dự án là tốt" sang "dự án phù hợp mới là mục tiêu". Đây là thay đổi quan trọng khi cạnh tranh thu hút vốn quốc tế ngày càng không chỉ dựa trên đất đai, chi phí hay ưu đãi thuế, mà còn dựa vào chất lượng hạ tầng, nhân lực và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Từ vốn ngoại đến sức bật của doanh nghiệp trong nước

Nếu một dòng vốn FDI chỉ tạo ra một cơ sở sản xuất rồi xuất khẩu sản phẩm, tác động đối với nền kinh tế địa phương vẫn có giới hạn. Giá trị của khoản đầu tư sẽ lớn hơn nhiều nếu phía sau đó hình thành được mạng lưới doanh nghiệp cung ứng, hoạt động nghiên cứu, đào tạo nhân lực và những chuỗi giá trị mới.

Đây là vấn đề Hà Nội đang muốn cải thiện. Khi doanh nghiệp trong nước có thể tham gia cung ứng linh kiện, nguyên vật liệu, phần mềm, logistics hoặc dịch vụ cho các tập đoàn nước ngoài, tác động của FDI không còn dừng lại ở doanh nghiệp nhận vốn mà có thể lan sang cả khu vực kinh tế nội địa.

Thành phố vì thế cần quan tâm hơn đến khả năng một dự án tạo ra thị trường cho doanh nghiệp Việt Nam, thay vì chỉ đo bằng số vốn đăng ký hay số lao động trực tiếp. Một dự án có mạng lưới nhà cung ứng rộng, yêu cầu tiêu chuẩn kỹ thuật cao và nhu cầu lớn về nhân lực chất lượng có thể tạo ra hiệu ứng lan tỏa đáng kể ngay cả khi quy mô vốn không phải lớn nhất.

Định hướng này cũng đặt ra yêu cầu về cách sử dụng chính sách ưu đãi. Việc hỗ trợ nhà đầu tư nên đi cùng những cam kết có thể đo lường về công nghệ, đào tạo, R&D, tiến độ dự án và liên kết với doanh nghiệp trong nước. Khi ưu đãi gắn với kết quả đầu ra, khả năng tạo giá trị của dòng vốn FDI sẽ được đặt ở vị trí quan trọng hơn.

Dòng vốn FDI vào Hà Nội đang có xu hướng dịch chuyển sang các lĩnh vực có hàm lượng công nghệ và tri thức cao. (Ảnh minh hoạ)

Hà Nội cũng đang mở rộng không gian để thu hút những dòng vốn phù hợp với chiến lược phát triển dài hạn. Trong 6 tháng đầu năm 2026, các khu công nghệ cao và khu công nghiệp của thành phố thu hút 848,5 triệu USD vốn đầu tư. Đáng chú ý, dự án nhà máy sản xuất linh kiện bán dẫn Viettel tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc có quy mô khoảng 27 ha, tổng vốn đầu tư khoảng 1,3 tỷ USD, được kỳ vọng tạo nền tảng hình thành cụm công nghiệp bán dẫn - điện tử của Thủ đô.

Những dự án như vậy cho thấy tiêu chí thu hút FDI đang dần gắn với việc hình thành những năng lực sản xuất mới. Tuy nhiên, để hiệu quả lan tỏa thực sự xuất hiện, Hà Nội vẫn cần giải quyết bài toán về nhân lực, hạ tầng công nghệ, dịch vụ hỗ trợ và năng lực của doanh nghiệp nội địa.

Đây cũng là lý do cải thiện môi trường đầu tư vẫn quan trọng không kém các chính sách ưu đãi. Nhà đầu tư công nghệ cao thường quan tâm đến tốc độ xử lý thủ tục, khả năng tiếp cận nhân lực, hạ tầng dữ liệu, logistics, không gian nghiên cứu và khả năng mở rộng dự án. Hà Nội sẽ khó cạnh tranh bằng ưu đãi đơn thuần nếu những yếu tố nền tảng này chưa đồng bộ.

Trong cuộc cạnh tranh FDI thế hệ mới, lợi thế của Thủ đô vì vậy nằm ngày càng nhiều ở hệ sinh thái thay vì chỉ ở quy mô thị trường. Một thành phố có thể thu hút vốn bằng ưu đãi, nhưng để giữ chân nhà đầu tư và kéo theo những dự án tiếp theo, cần chứng minh được khả năng cung cấp nhân lực, công nghệ, đối tác trong nước và môi trường kinh doanh đủ sức hỗ trợ quá trình mở rộng.

Dòng vốn FDI đang tiếp tục chảy vào Hà Nội với quy mô đáng kể, nhưng thước đo quan trọng hơn trong giai đoạn tới sẽ là phần giá trị mà nền kinh tế địa phương giữ lại và tạo thêm từ dòng vốn đó. Khi một dự án không chỉ mang tiền vào mà còn mang theo công nghệ, kỹ năng quản trị, hoạt động R&D và kéo được doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi cung ứng, hiệu quả của FDI mới thực sự được nhân lên.

Hà Nội vì thế đang đứng trước bước chuyển từ bài toán thu hút thật nhiều vốn sang lựa chọn đúng dòng vốn. Quy mô đầu tư vẫn quan trọng, nhưng khả năng tạo ra năng lực mới cho nền kinh tế mới là yếu tố quyết định giá trị lâu dài của một dự án FDI.