Thời gian qua, Nghệ An đã triển khai hiệu quả các chương trình giảm phát thải rừng, mang lại giá trị kinh tế cùng với lợi ích về môi trường. Thông qua việc bảo vệ, khoanh nuôi và phát triển rừng bền vững, địa phương từng bước khai thác được nguồn thu ổn định từ các cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng và các sáng kiến liên quan đến giảm phát thải khí nhà kính. Nhiều cộng đồng dân cư, đặc biệt ở khu vực miền núi, đã có thêm sinh kế từ việc tham gia quản lý, bảo vệ rừng, góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống.

Bên cạnh hiệu quả kinh tế trực tiếp, các hoạt động giảm phát thải rừng còn giúp nâng cao nhận thức của người dân về giá trị lâu dài của tài nguyên rừng. Việc gắn lợi ích kinh tế với trách nhiệm bảo vệ rừng đã tạo động lực để người dân chủ động tham gia các mô hình quản lý rừng bền vững, hạn chế tình trạng khai thác trái phép và suy giảm diện tích rừng. Nhờ đó, chất lượng rừng được cải thiện, khả năng hấp thụ carbon tăng lên, đóng góp tích cực vào mục tiêu giảm phát thải và ứng phó với biến đổi khí hậu của địa phương.

Diện tích đất rừng của Nghệ An gần 1 triệu ha, trong đó, hơn 790.000 ha rừng tự nhiên, còn lại là rừng trồng, sở hữu tiềm năng lớn để tạo ra tín chỉ carbon từ rừng thông qua việc bảo vệ và nâng cao chất lượng rừng tự nhiên.

Đặc biệt hơn, sau khi Nghị định số 107/2022/NĐ-CP của Chính phủ về thí điểm chuyển nhượng kết quả giảm phát thải khí nhà kính vùng Bắc Trung Bộ có hiệu lực, Nghệ An là một trong những địa phương chủ động vào cuộc nhằm cụ thể hóa và tổ chức thực hiện Thỏa thuận chi trả giảm phát thải (ERPA).

Từ năm 2024 đến nay, việc thực hiện ERPA trên địa bàn tỉnh đã đạt kết quả bước đầu đáng ghi nhận. Ngay từ đầu năm 2024, UBND tỉnh Nghệ An đã ban hành Kế hoạch triển khai ERPA trên địa bàn tỉnh, làm cơ sở cụ thể hóa Kế hoạch chia sẻ lợi ích theo Nghị định 107/2022/NĐ-CP, đồng thời đáp ứng các điều kiện để Thỏa thuận ERPA có hiệu lực. Trên cơ sở đó, tỉnh chỉ đạo các sở, ngành liên quan xây dựng và phê duyệt hàng loạt nội dung quan trọng như kế hoạch tài chính tổng thể nguồn thu giảm phát thải rừng, danh sách các đối tượng hưởng lợi, quy định mức khoán bảo vệ rừng, số lần và thời gian chi trả tiền ERPA.

Để bảo đảm tính đồng bộ và hiệu quả trong tổ chức thực hiện, UBND tỉnh đã phân công rõ trách nhiệm cho từng cơ quan, đơn vị hỗ trợ Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh trong triển khai ERPA; đồng thời phê duyệt danh sách các cộng đồng tham gia thỏa thuận quản lý, bảo vệ rừng với các chủ rừng là tổ chức. Công tác đôn đốc, kiểm tra, tháo gỡ khó khăn được duy trì thường xuyên thông qua các cuộc làm việc trực tiếp tại cơ sở.

Tính đến thời điểm này, tổng nguồn thu từ ERPA trên địa bàn tỉnh Nghệ An đạt được 356,43 tỷ đồng, trong đó 355,58 tỷ đồng được điều phối từ Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng Trung ương. Đây là nguồn lực tài chính quan trọng, góp phần hỗ trợ, khuyến khích các chủ rừng và cộng đồng tham gia bảo vệ, phát triển rừng tự nhiên. Theo số liệu thống kê, năm 2024, Nghệ An đã giải ngân 177, 651 tỷ đồng, đạt 81% kế hoạch được phê duyệt. Trong đó, 173,281 tỷ đồng được chi trả trực tiếp cho các đối tượng hưởng lợi.

Tính đến nay, tổng nguồn thu từ ERPA trên địa bàn tỉnh Nghệ An đạt được 356,43 tỷ đồng. (Ảnh: AY).

Đã có 41, 229 tỷ đồng được chi cho 31.201 hộ gia đình, cá nhân và cộng đồng dân cư; 115,878 tỷ đồng chi cho 26 chủ rừng là tổ chức; và 16,174 tỷ đồng chi cho 109 UBND cấp xã được Nhà nước giao trách nhiệm quản lý rừng. Kết quả này cho thấy nỗ lực lớn của tỉnh trong việc đưa chính sách ERPA đi vào thực tiễn.

UBND tỉnh cũng đã chỉ đạo điều chỉnh kế hoạch tài chính tổng thể, cập nhật danh sách đối tượng hưởng lợi và điều chỉnh mức khoán bảo vệ rừng nhằm phù hợp hơn với thực tế. Việc chi trả tiền ERPA tại Nghệ An thực hiện theo đúng quy định, bảo đảm công khai, minh bạch. Các chủ rừng là tổ chức và UBND cấp xã nhận tiền qua tài khoản ngân hàng. Đối với hộ gia đình, cá nhân và cộng đồng dân cư, hình thức chi trả linh hoạt qua tài khoản ngân hàng hoặc thông qua dịch vụ bưu chính công ích.

Đây được xem là giải pháp phù hợp, góp phần đưa chính sách chi trả giảm phát thải rừng đến đúng đối tượng, đúng mục tiêu, qua đó nâng cao hiệu quả bảo vệ và phát triển rừng bền vững trên địa bàn tỉnh. Hiện nay, tỉnh tiếp tục hoàn thiện hồ sơ pháp lý, xử lý dứt điểm các tồn tại trong giao đất, giao rừng và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp theo đúng quy định.

Các địa phương rà soát toàn bộ diện tích chưa giao rừng, chưa cấp sổ đỏ, kịp thời xử lý chồng lấn, sai lệch ranh giới và hồ sơ không còn phù hợp. Công tác quản lý sau giao rừng được tăng cường, phát huy vai trò cộng đồng, kiểm soát chặt diện tích rừng và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, kết hợp ứng dụng công nghệ số trong giám sát rừng. Bên cạnh đó, Nghệ An phát triển lâm nghiệp giai đoạn 2026-2030 theo hướng bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu, nâng cao chất lượng rừng và mở rộng chứng chỉ quản lý rừng bền vững.

Đồng thời, thúc đẩy kinh tế lâm nghiệp theo chuỗi giá trị, gắn bảo vệ rừng với sinh kế người dân, tăng cường nguồn lực và nâng cao năng lực quản lý lâm nghiệp các cấp. Kết quả đạt được từ các chương trình giảm phát thải rừng cho thấy hướng đi phù hợp của Nghệ An trong việc kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

Khi rừng được quản lý hiệu quả và gắn liền với lợi ích thiết thực, giá trị của tài nguyên rừng không chỉ dừng lại ở vai trò phòng hộ, sinh thái mà còn trở thành nguồn lực kinh tế quan trọng. Điều này góp phần tạo ra chuỗi giá trị bền vững, trong đó người dân, cộng đồng và môi trường cùng được hưởng lợi. Về lâu dài, hiệu quả kinh tế từ giảm phát thải rừng sẽ tiếp tục mở ra cơ hội để Nghệ An đa dạng hóa nguồn thu.

Những mô hình đã triển khai sẽ là cơ sở để mở rộng phạm vi áp dụng, nâng cao chất lượng quản lý rừng và tăng khả năng hấp thụ carbon. Qua đó, Nghệ An không chỉ khẳng định vai trò của rừng trong phát triển bền vững mà còn từng bước hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu ngày càng khắc nghiệt như hiện nay.

Nguồn: Hiệu quả kinh tế cao từ giảm phát thải rừng tại Nghệ An