Theo Cục Thủy sản và Kiểm ngư, những năm gần đây, nuôi trồng thủy sản tại các tỉnh phía Bắc duy trì xu hướng tăng trưởng ổn định. Năm 2025, diện tích đạt khoảng 309.000ha, chiếm 23% diện tích cả nước (1,33 triệu ha), sản lượng đạt khoảng 1,3 triệu tấn, tương đương 21% tổng sản lượng nuôi trồng thủy sản cả nước (6,1 triệu tấn). Lĩnh vực này giữ vai trò quan trọng trong đảm bảo an ninh thực phẩm, phục vụ tiêu dùng nội địa và tạo sinh kế cho người dân.

Tuy nhiên, do điều kiện địa hình và thời tiết, nuôi trồng thủy sản phía Bắc chủ yếu mang tính nhỏ lẻ, phân tán. Các đối tượng nuôi đa dạng, gồm tôm nước lợ, cá nước ngọt (cá rô phi, cá truyền thống), một số loài đặc sản, cá nước lạnh (cá tầm, cá hồi) và nuôi biển (cá song, cá vược, cá chim vây vàng, hàu, tu hài, ngao…). Cơ cấu sản xuất giữa các vùng còn chưa đồng đều. Đáng chú ý, khu vực trung du và miền núi phía Bắc có lợi thế lớn về diện tích mặt nước nội địa, đặc biệt là hệ thống hồ chứa thủy lợi, thủy điện, song việc khai thác còn hạn chế, hiệu quả chưa cao.

Nuôi trồng thủy sản khu vực phía Bắc đang trong quá trình chuyển đổi từ sản xuất nhỏ lẻ sang hàng hóa. Tuy nhiên, hạ tầng còn thiếu đồng bộ, liên kết chuỗi chưa chặt chẽ, ứng dụng khoa học công nghệ còn hạn chế, đặc biệt là chưa khai thác hiệu quả tiềm năng nuôi trồng trên các hồ chứa - được đánh giá là một trong những dư địa phát triển lớn nhất thời gian tới.

Nuôi trồng thủy sản hồ chứa đang góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế thủy sản tại nhiều địa phương.

Đáng chú ý, hiện cả nước có khoảng 6.750 hồ chứa thủy lợi với tổng dung tích khoảng 14,5 tỷ m³ và hơn 700 hồ chứa thủy điện; trong đó có 13 hồ có diện tích mặt nước trên 5.000ha. Tổng dung tích hồ chứa ước trên 50 tỷ m³, phân bố rộng khắp nhưng tập trung chủ yếu ở miền núi phía Bắc, Bắc Trung Bộ và Tây Nguyên. Ngoài chức năng phát điện, cấp nước và điều tiết lũ, các hồ chứa còn có tiềm năng lớn để phát triển nuôi trồng thủy sản, du lịch sinh thái và các dịch vụ đi kèm.

Tuy nhiên, hoạt động nuôi trồng thủy sản trên hồ chứa hiện vẫn đối mặt nhiều hạn chế như sản xuất phân tán, quy mô nhỏ; hiệu quả chưa cao; hạ tầng và dịch vụ hỗ trợ còn thiếu; công tác quản lý còn bất cập, thiếu cơ sở dữ liệu về phân vùng nuôi và đánh giá sức tải môi trường

Để thúc đẩy phát triển nuôi trồng thuỷ sản hồ chứa, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Quyết định số 707/QĐ-BNNMT phê duyệt Đề án Phát triển nuôi trồng thuỷ sản hồ chứa giai đoạn 2026-2030. Ngành nông nghiệp đặt mục tiêu đến năm 2030, sản lượng nuôi trồng thuỷ sản hồ chứa đạt 260.000 tấn/năm. Giá trị kinh tế mang lại mỗi năm khoảng 16.000 tỷ đồng. Đồng thời, tạo việc làm cho trên 80.000 lao động... Phấn đấu trên 5% số cơ sở nuôi lồng bè trên các hồ chứa áp dụng quy trình thực hành nuôi trồng thủy sản tốt (VietGAP hoặc tương đương) hoặc quy trình kỹ thuật tiên tiến, thân thiện môi trường; sử dụng vật liệu làm lồng bè thân thiện với môi trường.

Thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng, phát triển các hình thức nuôi thủy sản hồ chứa phù hợp với điều kiện sinh thái và môi trường của từng loại hồ chứa khác nhau; Xây dựng, hình thành các vùng nuôi lồng, bè đối với các loài thủy sản có giá trị kinh tế tại các hồ chứa lớn theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung; bảo đảm phù hợp với sức chịu tải môi trường, điều kiện thủy văn và yêu cầu an toàn công trình hồ, đập.

Triển khai các mô hình nuôi sinh thái trong hồ chứa theo nguyên tắc tận dụng điều kiện tự nhiên, kết hợp tái tạo nguồn lợi thủy sản; gắn nuôi trồng với bảo vệ khu vực sinh sản tập trung, khu vực thủy sản non tập trung sinh sống và các tuyến di cư của loài thủy sản; giảm thiểu tác động môi trường, phát thải khí nhà kính và không gây suy thoái hệ sinh thái hồ chứa.

Xây dựng và phát triển các vùng sản xuất giống thủy sản tại chỗ, ưu tiên giống bản địa và các loài thủy sản đặc sản có chất lượng cao, phù hợp với điều kiện sinh thái của từng hồ chứa; tổ chức hình thành hệ thống cơ sở ương dưỡng giống và mạng lưới cung ứng giống tại địa phương, nhằm chủ động nguồn giống phục vụ phát triển nuôi trồng thủy sản hồ chứa theo hướng bền vững. Hình thành hệ thống cung ứng vật tư, thiết bị nuôi trồng thủy sản theo hướng tiết kiệm nhiên liệu, tiết kiệm năng lượng, ứng dụng công nghệ mới, thân thiện với môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu

Việc đầu tư phát triển hạ tầng và dịch vụ hỗ trợ nuôi trồng thủy sản hồ chứa được đẩy mạnh triển khai. Trong đó, đầu tư, nâng cấp và phát triển hệ thống hạ tầng phục vụ nuôi trồng thủy sản hồ chứa, bao gồm bến cá, kho bãi, kho lạnh, cơ sở cung ứng con giống và vật tư tại các hồ chứa lớn, trọng điểm; hình thành các trung tâm sơ chế, chế biến và tiêu thụ sản phẩm thủy sản gắn với vùng nuôi.

Xây dựng kế hoạch và phát triển hệ thống giao thông thủy nội địa, giao thông đường bộ, hệ thống điện và hạ tầng kỹ thuật thiết yếu khác trong phạm vi phục vụ trực tiếp cho nuôi trồng thủy sản hồ chứa nhằm bảo đảm kết nối đồng bộ giữa vùng nuôi tập trung, trọng điểm với các cơ sở chế biến, tiêu thụ sản phẩm và thị trường.

Phát triển các loại hình dịch vụ hỗ trợ nuôi trồng thủy sản hồ chứa, đặc biệt là dịch vụ phục vụ nuôi lồng bè như cung ứng con giống, thú y thủy sản, thức ăn, vật tư, thiết bị, dịch vụ kỹ thuật, bảo quản và logistics, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm chi phí cho người nuôà soát, phân loại các hồ chứa theo mục đích sử dụng, điều kiện khai thác và khả năng phát triển nuôi trồng thủy sản; Thực hiện phân khu, phân vùng nuôi trồng thủy sản trong hồ chứa; không bố trí nuôi tại các khu vực hành lang giao thông thủy, khu vực bảo vệ công trình, khu vực bảo đảm an ninh, an toàn hồ, đập và các khu vực cấm theo quy định của pháp luật;

Việc đầu tư phát triển hạ tầng và dịch vụ hỗ trợ nuôi trồng thủy sản hồ chứa được đẩy mạnh triển khai trong thời gian tới.

Để đạt được các mục tiêu đã đề ra, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ hoàn thiện khung pháp lý về nuôi trồng thủy sản hồ chứa: rà soát, sửa đổi, bổ sung và ban hành hoặc trình cấp có thẩm quyền ban hành các quy định liên quan đến quản lý nuôi trồng thủy sản trên hồ chứa, bảo đảm thống nhất giữa các quy định về sử dụng mặt nước hồ chứa; làm rõ thẩm quyền, trách nhiệm quản lý giữa Trung ương, địa phương và các đơn vị được giao quản lý hồ chứa.

Hoàn thiện các quy định về cấp mã số cơ sở nuôi, cấp phép nuôi trồng thủy sản hồ chứa, điều kiện sản xuất, an toàn thực phẩm và an toàn dịch bệnh theo các quy định pháp luật. Rà soát, xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật liên quan đến nuôi trồng thủy sản hồ chứa, làm cơ sở quản lý chất lượng con giống, thức ăn, vật tư, quy trình nuôi, sản phẩm chế biến và bảo vệ môi trường.

Bộ yêu cầu các địa phương căn cứ tiềm năng và điều kiện thực tế, xây dựng hoặc hoàn thiện Đề án phát triển nuôi trồng thủy sản hồ chứa trên địa bàn; xác định rõ sức chịu tải môi trường, phân vùng cụ thể khu vực được phép nuôi, khu vực bảo vệ nguồn lợi và khu vực hạn chế hoặc cấm nuôi; bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường; giảm khai thác, sử dụng đa mục tiêu đối với từng hồ chứa;

Đáng chú ý, cần kiểm soát chất thải và thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, khuyến khích áp dụng công nghệ sạch, công nghệ xanh, mô hình nuôi tuần hoàn; sử dụng thức ăn hỗn hợp đạt chuẩn, hạn chế và tiến tới chấm dứt sử dụng thức ăn tươi sống; tăng cường sử dụng chế phẩm sinh học, sản phẩm xử lý môi trường có nguồn gốc tự nhiên; áp dụng công nghệ tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải.../.

Nguồn: Khai thác hiệu quả tiềm năng nuôi trồng thủy sản ở các hồ chứa