Sở hữu hệ thống sông, suối cùng nhiều hồ chứa thủy điện có diện tích mặt nước lớn, Lai Châu đang từng bước khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên này để phát triển kinh tế. Bên cạnh việc mở rộng nuôi trồng thủy sản theo hướng hàng hóa, địa phương còn khuyến khích phát triển các mô hình nuôi cá lồng, dịch vụ du lịch sinh thái, trải nghiệm trên lòng hồ và các hoạt động gắn với bảo tồn cảnh quan thiên nhiên.

Việc khai thác mặt nước được triển khai theo hướng quy hoạch, phù hợp với điều kiện từng địa phương, bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Đồng thời, tỉnh tăng cường quản lý nguồn lợi thủy sản, kiểm soát ô nhiễm và nâng cao ý thức của người dân trong sử dụng bền vững tài nguyên mặt nước, tạo nền tảng cho phát triển lâu dài.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Lai Châu, nguồn nước mặt của tỉnh tương đối phong phú thể hiện qua: tổng lượng nước mưa năm tạo ra trên địa bàn tỉnh là 23,61 tỷ m3/năm; tổng lượng tài nguyên nước mặt nội tỉnh là 13,44 tỷ m3/năm.. Địa phương này có tổng lượng nước tích trữ trong 3 hồ thủy điện: Lai Châu, Bản Chát, Huội Quảng là 3.442 triệu m³; 17 hồ chứa nước thủy lợi có dung tích trên 1 triệu m³, cơ bản đảm bảo nguồn nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất và phát điện theo thiết kế.

Ngoài ra, tỉnh hiện có hàng nghìn héc-ta diện tích mặt nước thuận lợi cho khai thác, nuôi thủy sản, và hệ thống ao, hồ, sông suối tự nhiên. Nhiều địa phương như: Than Uyên, Tân Uyên, Mường Tè, Nậm Nhùn từng bước khai thác hiệu quả tiềm năng sẵn có, đưa nghề nuôi thủy sản trở thành nguồn sinh kế quan trọng.

Lai Châu có tiềm năng mặt nước lớn, phù hợp để nuôi trồng thuỷ sản.

Các hộ, hợp tác xã đầu tư lồng nuôi kiên cố, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, lựa chọn nuôi các giống cá có giá trị kinh tế cao như: lăng, chiên, nheo, trắm, rô phi đơn tính... Toàn tỉnh hiện có hơn 150 nghìn lồng nuôi cá trên các vùng lòng hồ thủy điện, tập trung nhiều nhất tại 2 xã: Than Uyên, Tân Uyên. Bên cạnh đó, hàng trăm hộ tham gia nuôi thủy sản theo hình thức liên kết, hợp tác xã (HTX), tổ hợp tác, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất và khả năng tiêu thụ sản phẩm. Nhờ định hướng phát triển phù hợp của tỉnh, cùng sự chủ động của người dân, nghề nuôi thủy sản duy trì đà tăng trưởng tích cực. 6 tháng đầu năm 2026, sản lượng nuôi, đánh bắt thủy sản toàn tỉnh ước đạt 1.361 tấn, tăng 7,59% so với cùng kỳ năm trước; riêng sản lượng cá đạt 1.344,9 tấn.

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh phát triển đồng thời 3 hình thức nuôi chủ yếu gồm: nuôi ao, nuôi bể và nuôi lồng, được bố trí phù hợp với điều kiện tự nhiên từng địa phương. Bên cạnh đó, sự gia tăng về quy mô sản xuất khiến việc nuôi thủy sản đứng trước những yêu cầu thay đổi mới về chất lượng sản phẩm, an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường sinh thái. Trên vùng lòng hồ Thủy điện Bản Chát, số lượng lồng nuôi thủy sản tăng từ 280 lồng (năm 2024) lên trên 500 lồng (năm 2026), sản lượng đạt trên 700 tấn/năm.

Người dân không chỉ tăng số lượng lồng nuôi mà còn chú trọng nâng cao chất lượng sản phẩm thông qua áp dụng quy trình kỹ thuật tiên tiến, lựa chọn giống thủy sản phù hợp với điều kiện tự nhiên và nhu cầu thị trường. Sự phát triển nhanh về quy mô nuôi, vấn đề bảo vệ môi trường vùng nuôi cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới.

Hiện, mật độ lồng nuôi tại một số khu vực đã đạt trên 40 - 50 lồng/ha mặt nước. Nếu không quản lý tốt mật độ lồng nuôi, nguồn thức ăn và chất thải phát sinh, nguy cơ ô nhiễm nguồn nước, phát sinh dịch bệnh hoàn toàn có thể xảy ra, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất cũng như sự phát triển lâu dài của thủy sản địa phương.

Theo đại diện HTX nông nghiệp, công nghiệp, thương mại và du lịch Than Uyên cho biết, để phát triển nghề nuôi cá bền vững, chúng tôi xác định phải đặt chất lượng sản phẩm và môi trường nuôi lên hàng đầu.

HTX hướng dẫn các thành viên thực hiện đúng quy trình kỹ thuật, sử dụng thức ăn bảo đảm chất lượng, theo dõi môi trường nước định kỳ và không phát triển lồng nuôi vượt quá khả năng chịu tải của vùng nước. Tập trung chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ nhằm nâng cao giá trị sản phẩm. Đáng chú ý, lãnh đạo Sở Nông nghiệp Môi trường thông tin, những năm qua, sản xuất thủy sản của tỉnh duy trì tốc độ tăng trưởng khá.

Lai Châu đặt mục tiêu phát triển nông nghiệp theo hướng xanh, bền vững.

Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển nông nghiệp xanh và bền vững, nghề nuôi thủy sản không thể tiếp tục phát triển theo chiều rộng mà cần chuyển mạnh sang phát triển chuyên sâu. Thời gian tới, tỉnh sẽ tập trung quy hoạch vùng nuôi phù hợp, khuyến khích ứng dụng khoa học kỹ thuật, phát triển nuôi các loại thủy sản có giá trị kinh tế cao, xây dựng chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ, tăng cường quản lý môi trường nuôi nhằm bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ hệ sinh thái nguồn nước. Đây là giải pháp quan trọng để nâng cao giá trị, sức cạnh tranh của thủy sản Lai Châu trên thị trường. Với lợi thế về diện tích mặt nước, cùng sự quan tâm của tỉnh trong quy hoạch vùng nuôi, ứng dụng khoa học kỹ thuật, xây dựng chuỗi liên kết và bảo vệ môi trường sinh thái, ngành thủy sản Lai Châu đang có thêm động lực để bứt phá.

Khi người dân, doanh nghiệp và HTX chung tay xây dựng vùng nuôi an toàn, hiệu quả và trách nhiệm với môi trường, những mặt hồ rộng lớn sẽ mang lại nguồn lợi kinh tế, trở thành nền tảng cho sự phát triển bền vững, nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của tỉnh. Để phát huy tối đa tiềm năng mặt nước, Lai Châu tiếp tục hoàn thiện quy hoạch, thu hút đầu tư và hỗ trợ người dân ứng dụng khoa học - kỹ thuật vào sản xuất. Cùng với đó, địa phương chú trọng bảo vệ hệ sinh thái, sử dụng hợp lý tài nguyên và kiểm soát chặt chẽ các hoạt động có nguy cơ gây ô nhiễm nguồn nước.

Việc gắn khai thác mặt nước với phát triển kinh tế xanh, du lịch sinh thái và bảo tồn đa dạng sinh học không chỉ nâng cao giá trị tài nguyên mà còn tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho người dân. Đây là hướng đi phù hợp, góp phần khai thác hiệu quả lợi thế tự nhiên, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững, đồng thời bảo đảm cân bằng giữa phát triển và gìn giữ môi trường, hệ sinh thái.

Nguồn: Lai Châu: Khai thác hợp lý tài nguyên mặt nước, tạo động lực phát triển kinh tế