Trong nửa đầu năm 2026, tổng kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam tăng 33,1%, cao hơn đáng kể mức tăng 21% của xuất khẩu. Kết quả này khiến cán cân thương mại chuyển sang nhập siêu 16,8 tỷ USD. Theo các chuyên gia, phần lớn hàng hóa nhập khẩu là tư liệu sản xuất và nguyên liệu đầu vào, tạo nền tảng cho hoạt động sản xuất và xuất khẩu trong những tháng cuối năm.

Nhập siêu ở mức kỷ lục, kéo dài 6,5 tháng liên tiếp

Theo số liệu sơ bộ của Cục Hải quan, trong kỳ 1 tháng 6/2026 (từ ngày 1-15/6), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt 51,19 tỷ USD, giảm 0,2% so với kỳ trước. Trong đó, xuất khẩu đạt 24,21 tỷ USD, giảm 6,4% so với nửa cuối tháng 5, trong khi nhập khẩu đạt 26,98 tỷ USD, tăng 6,1%. Điều này khiến cán cân thương mại hàng hóa thâm hụt 2,77 tỷ USD trong nửa đầu tháng 6.

Lũy kế đến hết ngày 15/6, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước đạt 496,65 tỷ USD, tăng 27% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, xuất khẩu đạt 239,93 tỷ USD, tăng 21%, còn nhập khẩu đạt 256,72 tỷ USD, tăng 33,1%.

Kết quả trên khiến Việt Nam ghi nhận mức nhập siêu 16,8 tỷ USD tính từ đầu năm đến ngày 15/6. Đây là tháng thứ 6,5 liên tiếp cán cân thương mại ở trạng thái thâm hụt, trong khi cùng kỳ năm ngoái nền kinh tế vẫn xuất siêu gần 5 tỷ USD.

Về cơ cấu xuất khẩu, các nhóm hàng chủ lực gồm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 63,5 tỷ USD; điện thoại các loại và linh kiện đạt 29 tỷ USD; máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng khác gần 30 tỷ USD; giày dép các loại 10,8 tỷ USD; hàng dệt may gần 17 tỷ USD; thủy sản gần 5,2 tỷ USD; cà phê gần 4,5 tỷ USD; gỗ và sản phẩm gỗ gần 7,8 tỷ USD...

Ở chiều ngược lại, nhập khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện lên tới 99,2 tỷ USD; máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng khác đạt 31,2 tỷ USD; linh kiện, phụ tùng ô tô gần 3,5 tỷ USD; ô tô nguyên chiếc 2,64 tỷ USD; xăng dầu các loại 5,35 tỷ USD; dầu thô 4 tỷ USD; than đá 4,1 tỷ USD...

Đáng chú ý, theo các chuyên gia, phần lớn nhập siêu hiện nay đến từ khu vực doanh nghiệp trong nước với mức thâm hụt hơn 20 tỷ USD, trong khi khu vực FDI vẫn duy trì xuất siêu.

Nhập khẩu tăng mạnh do nhu cầu sản xuất, đầu tư

Theo SSI Research, nhập siêu gia tăng chủ yếu do nhu cầu nhập khẩu máy móc, thiết bị và nguyên vật liệu phục vụ sản xuất tăng mạnh cùng với đà mở rộng đầu tư. Đơn vị này cho biết gần 94% mức tăng nhập khẩu đến từ tư liệu sản xuất và nguyên liệu trung gian, phản ánh quá trình mở rộng năng lực sản xuất thay vì sự suy giảm sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Các chuyên gia của Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) cho rằng áp lực nhập khẩu hiện nay xuất phát từ hai yếu tố chính. Thứ nhất là xu hướng doanh nghiệp đẩy mạnh nhập hàng trước những rủi ro đối với chuỗi cung ứng toàn cầu. Thứ hai là nhu cầu nhập nguyên liệu và thiết bị phục vụ làn sóng đầu tư FDI đang gia tăng. Tuy nhiên, nếu tình trạng này kéo dài có thể tạo áp lực lên thị trường ngoại hối trong nửa cuối năm.

Một điểm đáng chú ý là phần lớn nhập siêu đến từ khu vực doanh nghiệp trong nước, trong khi khối FDI vẫn duy trì xuất siêu. Theo ông Nguyễn Xuân Thành, Giảng viên cao cấp Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, xuất khẩu của doanh nghiệp trong nước gần như không tăng trưởng, chỉ đạt khoảng 2,5% trong 5 tháng đầu năm. Trong khi đó, khu vực FDI tiếp tục là động lực chính của tăng trưởng xuất khẩu.

Tại họp báo thường kỳ quý II của Bộ Tài chính, Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi cho biết nhập siêu cần được đánh giá trong mối tương quan với cơ cấu hàng hóa nhập khẩu. Riêng nhóm xăng dầu đã tạo ra mức nhập siêu hơn 7 tỷ USD do giá thế giới tăng mạnh trong khi nhu cầu năng lượng trong nước gia tăng. Ngoài ra, nhóm linh kiện, nguyên nhiên vật liệu và máy móc thiết bị cũng ghi nhận mức nhập siêu trên 30 tỉ USD. Đây chủ yếu là các mặt hàng phục vụ đầu tư, mở rộng sản xuất, chuẩn bị cho các hoạt động sản xuất thời gian tới.

"Dù nhập siêu hơn 15 tỉ USD, nhưng phần lớn hàng nhập khẩu là nguyên liệu, vật tư và máy móc phục vụ sản xuất kinh doanh. Phân tích chi tiết có thể thấy quy mô xuất, nhập khẩu vẫn tăng trưởng. Thời gian tới, nếu các điều kiện thuận lợi hơn, các doanh nghiệp sẽ có thêm cơ hội sử dụng nguồn nguyên liệu, máy móc đã nhập khẩu để đẩy mạnh sản xuất, xuất khẩu", ông Chi nhấn mạnh.

Ông Trần Ngọc Báu, CEO WiGroup, nhận định nhóm hàng điện tử là một trong những nguyên nhân khiến nhập khẩu tăng mạnh. Giá các linh kiện như chip và RAM tăng cao khiến doanh nghiệp phải tăng cường nhập khẩu để đảm bảo nguồn cung phục vụ sản xuất.

Đồng quan điểm, PGS, TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP HCM cho hay, Việt Nam là một quốc gia nhập khẩu nhiều, chúng ta nhập khẩu nguyên vật liệu để sản xuất rồi xuất khẩu.

Bối cảnh hiện nay, giá nguyên vật liệu tăng cao vì biến động địa chính trị và đứt gãy chuỗi cung ứng. Vì vậy, sẽ dẫn đến nhập siêu, bởi vì doanh nghiệp cần nhập khẩu nhiều nguyên vật liệu để đảm bảo sản xuất lâu dài nhưng lại bị hạn chế trong xuất hàng hoá vì nhu cầu của thế giới co lại.

Khi giá cả năng lượng và giá cả nguyên liệu đầu vào tăng, sẽ dẫn đến chi phí nguyên vật liệu đầu vào cũng tăng theo. Điều đó sẽ ảnh hưởng ít nhiều đến vấn đề nhập khẩu lạm phát của chúng ta trong thời gian tới, ảnh hưởng đến tỷ giá cũng như lạm phát trong nước.

Dù vậy, các tổ chức nghiên cứu vẫn duy trì đánh giá tích cực về triển vọng xuất khẩu.Công ty Chứng khoán MB (MBS) cho rằng kim ngạch xuất khẩu sẽ tiếp tục duy trì mức tăng trưởng hai chữ số trong thời gian còn lại của năm 2026. Theo dự báo của MBS, xuất khẩu năm 2026 có thể tăng từ 17,5% đến 19,8%, trong khi nhập khẩu tăng từ 24% đến 26,6%. MBS dự báo cán cân thương mại cả năm 2026 có thể thâm hụt khoảng 5-7 tỷ USD.

Động lực chính đến từ thương mại hàng hóa toàn cầu trong lĩnh vực điện tử, vốn là ngành hàng thế mạnh của Việt Nam được dự báo tăng 14% so với năm 2025 nhờ nhu cầu đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) gia tăng. Dù vậy, nhập khẩu năm 2026 vẫn được dự báo tăng trưởng ở mức cao do chi phí vận chuyển leo thang khi giá dầu duy trì ở vùng cao, kéo theo giá hàng hóa tăng. Bên cạnh đó, cơ cấu nhập khẩu hiện nay chủ yếu tập trung vào các mặt hàng phục vụ sản xuất như điện tử, máy tính và linh kiện; máy móc, thiết bị; hóa chất...

Các chuyên gia MBS cho rằng lượng nguyên liệu đầu vào được nhập khẩu trong những tháng đầu năm sẽ dần được chuyển hóa thành hàng hóa khi bước vào mùa cao điểm sản xuất và xuất khẩu trong những tháng cuối năm.

Nguồn:Nhập khẩu tăng hơn 33%, cán cân thương mại thâm hụt gần 17 tỷ USD