a

Từ sản xuất nông nghiệp đến tạo lập hệ sinh thái giá trị

Trong bối cảnh Hà Nội bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu mở rộng không gian đô thị, nâng cao chất lượng tăng trưởng và hướng tới phát triển bền vững, nông nghiệp đang được nhìn nhận với vai trò hoàn toàn khác trước.

Nếu như trước đây, nông nghiệp chủ yếu được đánh giá thông qua sản lượng, diện tích canh tác hay quy mô chăn nuôi, trồng trọt thì hiện nay, ngành nông nghiệp Thủ đô đang chuyển mạnh sang mô hình phát triển đa giá trị. Mỗi vùng sản xuất không chỉ tạo ra nông sản mà còn tạo thêm các giá trị về dịch vụ, du lịch, văn hóa, cảnh quan sinh thái và trải nghiệm cộng đồng.

Sự chuyển dịch này phản ánh tư duy phát triển mới của Hà Nội trong bối cảnh diện tích đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp do quá trình đô thị hóa. Thay vì mở rộng quy mô sản xuất, thành phố lựa chọn nâng cao giá trị gia tăng trên từng đơn vị diện tích đất, khai thác đồng thời nhiều giá trị kinh tế, xã hội và môi trường.

Một trong những mô hình tiêu biểu là khu nhà kính trồng hoa lan hồ điệp của Công ty cổ phần Đầu tư phát triển nông nghiệp công nghệ cao Toàn Cầu tại xã Đan Phượng.

Từ diện tích ban đầu chỉ khoảng 5ha, sau gần 10 năm phát triển, doanh nghiệp đã mở rộng quy mô lên gần 35ha với 15 khu nhà kính được đầu tư đồng bộ hệ thống trang thiết bị hiện đại.

Theo Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Đầu tư phát triển nông nghiệp công nghệ cao Toàn Cầu Nguyễn Minh Trí, phần lớn nguyên vật liệu phục vụ nuôi trồng và cấy mô được nhập khẩu từ Mỹ, Chi-lê và Đài Loan (Trung Quốc) theo các tiêu chuẩn nghiêm ngặt.

Nhờ ứng dụng công nghệ kiểm soát nhiệt độ trong nhà kính, doanh nghiệp có thể chủ động điều tiết thời gian sinh trưởng, kiểm soát thời điểm hoa nở, nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng nhu cầu thị trường quanh năm. Hiện mỗi năm đơn vị cung ứng hàng chục triệu cây hoa lan cho thị trường trong và ngoài nước.

Mô hình này cho thấy công nghệ cao đang trở thành chìa khóa để nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng của nông sản, đồng thời tạo nên diện mạo mới cho nông nghiệp đô thị Hà Nội.

Khai thác lợi thế sinh thái và văn hóa

Không chỉ dựa vào công nghệ cao, nhiều địa phương của Hà Nội còn phát huy hiệu quả lợi thế cảnh quan tự nhiên, làng nghề truyền thống và các giá trị văn hóa bản địa để phát triển nông nghiệp đa giá trị.

Dưới chân cầu Nhật Tân, trên bãi bồi ven sông Hồng, nông trại nho của anh Vũ Văn Lực đang trở thành điểm đến hấp dẫn của người dân và du khách. Toàn bộ nông trại có diện tích 4ha, trong đó khu vực trồng nho rộng 2,5ha với 5 giống nho chủ đạo và 20 giống đang được trồng thử nghiệm. Các giống nho chủ yếu là nho đen không hạt của Nhật Bản, phù hợp với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng của vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Ban đầu, trang trại được xây dựng với mục tiêu sản xuất nông sản hàng hóa. Tuy nhiên, khi lượng khách tham quan ngày càng tăng, chủ trang trại đã phát triển thêm dịch vụ trải nghiệm, hái nho tại vườn và tham quan quy trình sản xuất. Nhờ đó, giá trị tạo ra không chỉ đến từ sản phẩm nông nghiệp mà còn từ hoạt động du lịch trải nghiệm, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế trên cùng một diện tích đất. Tương tự, xã Hồng Vân đang trở thành điểm sáng trong phát triển du lịch nông nghiệp gắn với làng nghề truyền thống.

Nằm cách trung tâm Hà Nội khoảng 20km, địa phương sở hữu hơn 420ha diện tích tự nhiên cùng hệ sinh thái ven sông Hồng đặc trưng. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, xã có thêm nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế nông nghiệp theo hướng đa giá trị.

Hiện Hồng Vân sở hữu 3 làng nghề truyền thống gồm làng nghề sinh vật cảnh Hồng Vân, làng nghề sơn mài Hạ Thái và làng nghề mây tre đan Ninh Sở.

Theo Chủ tịch UBND xã Hồng Vân Lê Tuấn Dũng, từ khi được công nhận là điểm du lịch làng nghề sinh vật cảnh vào năm 2018, lượng khách đến địa phương tăng đều qua từng năm. Bình quân mỗi năm, xã đón hơn 100 nghìn lượt khách, doanh thu từ du lịch đạt trên 20 tỷ đồng.

Những mô hình như Hồng Vân hay nông trại nho Nhật Tân cho thấy nông nghiệp hiện không chỉ đóng vai trò sản xuất lương thực, thực phẩm mà còn là nền tảng để phát triển các ngành dịch vụ, du lịch và kinh tế trải nghiệm.

Xu hướng chủ đạo của nền nông nghiệp xanh

Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, toàn thành phố hiện có hơn 400 mô hình nông nghiệp đa giá trị. Đáng chú ý, giá trị sản phẩm từ các mô hình này chiếm khoảng 40% tổng giá trị sản xuất toàn ngành nông nghiệp.

Những con số trên cho thấy nông nghiệp đa giá trị không còn là mô hình thí điểm mà đang dần trở thành xu hướng phát triển chủ đạo của ngành nông nghiệp Thủ đô.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường cho biết, mục tiêu của ngành hiện nay không còn đơn thuần là gia tăng sản lượng mà là tạo ra giá trị kinh tế cao hơn trên mỗi đơn vị đất đai, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của một đô thị lớn.

Theo ông Tạ Văn Tường, nông nghiệp đang trở thành một bộ phận hữu cơ trong mô hình tăng trưởng mới của Thủ đô, gắn với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và liên kết vùng.

Tinh thần này được thể hiện rõ trong Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị và được cụ thể hóa bằng Quyết định số 1193/QĐ-UBND của UBND thành phố Hà Nội. Trong đó, phát triển nông nghiệp công nghệ cao gắn với kinh tế nông nghiệp đô thị được xác định là nhiệm vụ trọng tâm của giai đoạn 2026-2030.

Hoàn thiện chính sách để thúc đẩy chuyển đổi xanh

Song hành với đổi mới mô hình sản xuất, Hà Nội đang tập trung hoàn thiện hệ thống chính sách nhằm tạo động lực cho quá trình chuyển đổi xanh trong nông nghiệp.

Khác với trước đây khi chính sách chủ yếu hỗ trợ đầu vào sản xuất, các cơ chế hiện nay hướng tới việc kiến tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân chủ động đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Nghị quyết số 53/2025/NQ-HĐND của HĐND thành phố Hà Nội đã bổ sung nhiều cơ chế hỗ trợ phát triển các chuỗi giá trị nông sản theo hướng xanh, khuyến khích đầu tư công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và gia tăng giá trị kinh tế.

Bên cạnh đó, Quyết định số 926/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ mở ra cơ hội để khoảng 25.000 doanh nghiệp, hợp tác xã trên cả nước tiếp cận các chương trình hỗ trợ chuyển đổi xanh, từng bước áp dụng các tiêu chuẩn ESG trong hoạt động sản xuất và kinh doanh. Đây được xem là nền tảng quan trọng để hình thành hệ sinh thái nông nghiệp xanh, tăng cường sự liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, hợp tác xã và người nông dân.

Gieo những "hạt giống" cho tương lai

Các chuyên gia nhận định, trong bối cảnh quỹ đất nông nghiệp ngày càng hạn hẹp, việc đổi mới tư duy phát triển là yêu cầu cấp thiết.

PGS.TS Đặng Văn Đông, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu rau quả Việt Nam cho rằng, mô hình tăng trưởng dựa vào mở rộng diện tích và gia tăng sản lượng không còn phù hợp. Thay vào đó, nông nghiệp Hà Nội cần phát triển dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Trong khi đó, PGS.TS Chu Tiến Quang, nguyên Trưởng Ban Chính sách phát triển nông thôn (Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương) cho rằng, Hà Nội cần phân định rõ các vùng nội đô, ven đô và ngoại ô để xây dựng chính sách phù hợp, khai thác hiệu quả quỹ đất nông nghiệp trong quá trình triển khai Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm.

Nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Minh Hoan từng nhấn mạnh rằng: "Ai trồng cây, người ấy sẽ có bóng mát". Theo ông, người làm nông nghiệp không chỉ gieo những hạt giống trên đồng ruộng mà còn gieo tri thức, tư duy đổi mới và khát vọng phát triển.

Thông điệp ấy cũng chính là tinh thần của quá trình chuyển đổi mà nông nghiệp Hà Nội đang theo đuổi. Thành công không chỉ được đo bằng sản lượng hay doanh thu trước mắt mà còn nằm ở những nền tảng được tạo dựng cho tương lai.

Với nền tảng từ Nghị quyết số 02-NQ/TW, Luật Thủ đô năm 2026 cùng các định hướng lớn trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, nông nghiệp xanh và nông nghiệp đa giá trị đang mở ra một không gian phát triển mới cho Thủ đô. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất, gia tăng thu nhập cho người dân mà còn góp phần kiến tạo những vành đai sinh thái, bảo tồn bản sắc văn hóa và tạo động lực tăng trưởng bền vững cho Hà Nội trong kỷ nguyên phát triển mới.

Nguồn: Nông nghiệp xanh – động lực mới trong tái cấu trúc đô thị Hà Nội