Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, sâu bệnh diễn biến phức tạp, chi phí vật tư nông nghiệp tăng và yêu cầu thị trường ngày càng cao, việc lựa chọn những giống có năng suất ổn định, chất lượng tốt, khả năng chống chịu cao đang trở nên cấp thiết. Công tác nghiên cứu, chọn tạo và khảo nghiệm giống cần gắn với từng vùng sinh thái, điều kiện đất đai và tập quán canh tác, qua đó bảo đảm khả năng thích nghi khi đưa vào sản xuất đại trà.

Cùng với đó, cần đẩy mạnh liên kết giữa cơ quan nghiên cứu, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân trong quá trình nhân giống, chuyển giao kỹ thuật và xây dựng vùng nguyên liệu. Việc sử dụng giống mới phù hợp không chỉ góp phần tăng năng suất trên cùng diện tích mà còn giảm chi phí sản xuất, nâng cao chất lượng nông sản và mở rộng cơ hội tiếp cận các thị trường có yêu cầu cao.

Đối với tỉnh Gia Lai, bám sát định hướng sản xuất của tỉnh và các địa phương trong khu vực, Viện Khoa học Kỹ thuật (KHKT) Nông nghiệp Duyên hải Nam Trung Bộ (phường Quy Nhơn Nam) tập trung chọn tạo, chuyển giao các giống cây trồng có năng suất, chất lượng, khả năng thích ứng tốt. Theo Viện KHKT Nông nghiệp Duyên hải Nam Trung Bộ, các nhóm cây trồng được đơn vị tập trung nghiên cứu, chọn tạo và chuyển giao gồm dừa, điều, xoài, lúa, mì, đậu phộng, đậu tương, đậu xanh và rau các loại. Tổng diện tích ứng dụng các giống này tại tỉnh Gia Lai đạt hơn 10.000 ha/năm.

Nhiều giống lúa mới được đưa vào sản xuất cho hiệu quả kinh tế cao.

Đáng chú ý, lúa là nhóm cây trồng được ưu tiên chọn tạo để bổ sung, từng bước thay thế các giống dễ đổ ngã, chống chịu sâu bệnh còn hạn chế. Các giống ĐR27, BĐR57, BĐR999, BĐR79, BĐR36, BĐR39 và An Sinh 1399 được chọn tạo và chuyển giao sản xuất hơn 8.000 ha/năm. Trong đó, 3 giống lúa BĐR57, BĐR999 và An Sinh 1399 đã được đưa vào cơ cấu sản xuất của tỉnh, diện tích gần 5.000 ha/năm. Các giống này có ưu điểm cứng cây, chống chịu khá với một số sâu bệnh, phù hợp nhu cầu thị trường, năng suất đạt cao, từ 6,5 - 7,5 tấn/ha.

Cùng với lúa, một số giống cây trồng cạn có khả năng chống chịu tốt, phù hợp những chân đất thiếu nước tưới cũng được chú trọng chọn tạo và chuyển giao với diện tích ứng dụng hơn 1.000 ha/năm. Trong đó có các giống đậu phụng LDH.09, LDH.99; mè BĐ.01, HLVĐ.78; đậu xanh ĐXBĐ. Hiện nay, 25 loại giống do Viện KHKT Nông nghiệp Duyên hải Nam Trung Bộ nghiên cứu, chọn tạo đã được công nhận lưu hành/tự công bố lưu hành; 16 loại giống được đăng ký quyền sở hữu trí tuệ và bảo hộ; 25 quy trình canh tác đối với nhiều đối tượng cây trồng được công nhận cấp bộ/cấp cơ sở.

Tại xã Cát Tiến, 2 giống lạc LDH.09 và LDH.99 được đưa vào trồng thử nghiệm, nhân rộng từ năm 2013 và đã thay thế hoàn toàn giống cũ. Đại diện Phòng Kinh tế xã - cho biết: Toàn xã hiện có hơn 320 ha trồng lạc, năng suất đạt 3,9 tấn/ha/vụ, lợi nhuận 70 - 80 triệu đồng/ha. Ở phía Tây tỉnh, 2 giống điều ĐDH67-15 và ĐDH102 cũng cho thấy hiệu quả.

Còn theo đại diện UBND xã Ia Krêl, khu vực huyện Đức Cơ (cũ) hiện có hơn 1.000 ha điều ứng dụng 2 giống này, riêng xã Ia Krêl có 270 ha. Giống điều này hạt to, năng suất bình quân đạt hơn 1,5 tấn/ha, cao gần gấp đôi giống điều địa phương; cá biệt có vườn đạt gần 3 tấn/ha.

Theo lãnh đạo Viện KHKT Nông nghiệp Duyên hải Nam Trung Bộ, bên cạnh các giống lúa, điều, đậu, mè đã được sản xuất với diện tích lớn, đơn vị đang chọn tạo, thử nghiệm một số giống rau như dưa chuột thơm Thiên Hương 1, dưa lưới Hoàng Ngân, bí đỏ Phương Mai 77 và bí đỏ Dương Long 77. Đối với cây dừa, Viện thu thập, đánh giá và chọn giống dừa xiêm xanh Bình Định có chất lượng nước ngon để xây dựng quy trình canh tác đạt chuẩn, hướng tới chuyển giao cho nông dân.

Đồng thời, đơn vị nghiên cứu lai tạo giống dừa này với giống dừa đỏ ở các tỉnh miền Tây Nam Bộ có năng suất cao, khoảng 150 quả/cây/năm, nhằm tạo giống vừa có năng suất, vừa có chất lượng cao để ứng dụng tại tỉnh. Thời gian tới, đơn vị tiếp tục chọn tạo, cải tiến các giống mới đối với cây trồng chủ lực, đặc biệt là các bộ giống lúa phục vụ chế biến, lúa chất lượng có năng suất, chất lượng cao, chống chịu sâu bệnh và đổ ngã tốt; bộ giống đậu phụng có hàm lượng dầu cao;

Công tác nghiên cứu, chọn tạo giống cây trồng năng suất cao, thích ứng với biến đổi khí hậu được đẩy mạnh triển khai.

Theo lãnh đạo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Sở Nông nghiệp và Môi trường) các giống do Viện KHKT Nông nghiệp Duyên hải Nam Trung Bộ nghiên cứu, chọn tạo đã và đang được ứng dụng tại tỉnh góp phần bổ sung nguồn giống mới, nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng thích ứng với điều kiện sản xuất từng vùng.

Số liệu ước tính cho thấy quý III/2026, Khu vực I – Nông, lâm nghiệp và thủy sản của địa phương tăng 4,67%, là khu vực có tốc độ tăng thấp nhất. Tuy nhiên, so với quý II (tăng 4,35%), tốc độ tăng quý III cao hơn 0,32 điểm phần trăm, cho thấy sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản có sự cải thiện.

Tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh theo giá hiện hành ước tính 9 tháng năm 2026 đạt 197.557,3 tỷ đồng. Trong tổng GRDP này, tổng giá trị tăng thêm đạt 188.965,8 tỷ đồng, còn thuế sản phẩm trừ trợ cấp sản phẩm đạt 8.591,5 tỷ đồng. Để nâng cao sức cạnh tranh của ngành trồng trọt, phát triển giống mới được xem là nhiệm vụ có tính nền tảng, thực hiện đồng bộ từ nghiên cứu, khảo nghiệm đến sản xuất và thương mại hóa.

Các giống cây trồng chủ lực trong thời gian tới sẽ đáp ứng nhiều tiêu chí như năng suất cao, chất lượng ổn định, phù hợp với điều kiện sinh thái, chống chịu sâu bệnh, hạn hán và các tác động bất lợi của thời tiết. Với lợi thế về đất đai, khí hậu và cây trồng có giá trị, tỉnh Gia Lai có nhiều điều kiện để đẩy mạnh ứng dụng các giống mới, qua đó nâng cao năng suất, chất lượng nông sản và thu nhập cho người dân, góp phần phát triển nền nông nghiệp hiện đại./.

Nguồn:Phát triển giống cây trồng chủ lực cho năng suất, hiệu quả cao