Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động rõ rệt đến sản xuất nông nghiệp vùng ven biển đồng bằng sông Cửu Long, mô hình lúa - tôm đang dần khẳng định là hướng đi phù hợp, hiệu quả và bền vững. Tại Cà Mau, mô hình lúa - tôm được triển khai từ năm 2000, dựa trên nguyên tắc trồng lúa vào mùa mưa, nuôi tôm vào mùa khô.

Việc luân canh giữa cây lúa và con tôm đã chứng minh hiệu quả rõ rệt, không chỉ giúp nâng cao thu nhập trên cùng đơn vị diện tích đất canh tác mà còn tạo ra sản phẩm nông nghiệp sạch, thân thiện với môi trường. Do hạn chế tối đa việc sử dụng hóa chất, mô hình góp phần cải tạo đất, cân bằng hệ sinh thái và giảm rủi ro do dịch bệnh. Thực tế cho thấy, nhiều hộ dân tham gia mô hình lúa - tôm đã sản xuất được lúa gạo đạt các tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ, GlobalGAP.

Diện tích sản xuất theo mô hình lúa - tôm ngày càng được mở rộng tạo tiền đề để Cà Mau thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững (Ảnh: HT).

Năm nay, xã Biển Bạch có 1.966 ha triển khai theo mô hình lúa - tôm, trong đó có 686 ha chứng nhận BAP và 300 ha đạt chứng nhận ASC. Mô hình lúa - tôm tại Biển Bạch hiện mang lại thu nhập khoảng 100 triệu đồng/ha/năm, cao gấp 1,5 lần so với những năm trước. Tuy nhiên, giá trị lớn nhất không chỉ nằm ở việc tăng thu nhập mà là sự phục hồi của hệ sinh thái. Khi hệ thống kênh mương thủy lợi và cả nội đồng ngày càng sạch, đất đai tơi xốp hơn, thì không chỉ vụ lúa, tôm càng mà vụ nuôi tôm sú và cua trong những tháng mùa khô cũng đạt hiệu quả cao.

Với gia đình ông Lê Minh Dũng (ấp 6 La Cua, xã Biển Bạch), vụ lúa-tôm này trúng lớn. Với 6 ha đất, vụ này ông gieo 2 ha lúa đạt năng suất cao, tôm càng nuôi trên toàn bộ diện tích đạt gần 300 kg/ha. Dù chưa thu hoạch hết tôm, nguồn thu cận Tết đã vượt 200 triệu đồng. Trung bình mỗi năm, 6 ha đất giúp gia đình ông thu khoảng 700 triệu đồng, có năm cao hơn. Đáng chú ý, toàn bộ diện tích sản xuất đảm bảo yêu cầu không xịt thuốc cỏ trên bờ, không sử dụng hóa chất độc hại, tôm nuôi bằng sinh học...

Niềm phấn khởi được mùa, được giá cũng đến với người dân xã Vĩnh Lộc. Đại diện Tổ hợp tác sản xuất ấp Nhụy Cầm, xã Vĩnh Lộc cho biết, vụ lúa trên đất tôm năm 2025 – 2026 là vụ mùa thành công đối với nông dân tại địa phương trong những năm gần đây. Lúa không chỉ trúng mùa mà còn trúng giá, với năng suất trung bình trên dưới 1 tấn/công, giá bán trên 8 nghìn đồng/kg, sau khi trừ hết chi phí, nông dân còn lãi từ 4,5 đến 5 triệu đồng/công. Ngoài thu nhập từ lúa, nông dân còn có thu nhập từ tôm càng xanh, bán với giá dao động từ 80 đến 120 nghìn đồng/kg, cùng nguồn thu từ các loài cá đồng cũng đem về vài triệu đồng/công đất sản xuất.

Vụ lúa trên đất tôm năm 2025 – 2026, xã Vĩnh Lộc xuống giống gần 9.000 ha. Theo đánh giá của UBND xã Vĩnh Lộc, mô hình lúa - tôm không chỉ tăng thu nhập bền vững cho nông dân mà còn góp phần cải tạo môi trường đất. Từ hiệu quả của mô hình, chính quyền địa phương đã phối hợp với các ngành chức năng tổ chức quy hoạch vùng sản xuất tập trung, áp dụng quy trình kỹ thuật đồng bộ theo hướng sản xuất hữu cơ. Cùng với đó, xã Vĩnh Lộc còn thành lập các hợp tác xã và tổ hợp tác sản xuất đóng vai trò cầu nối giữa nông dân và doanh nghiệp trong khâu thu mua, chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Xã Vĩnh Lộc tổ chức quy hoạch vùng sản xuất theo mô hình lúa -tôm tập trung, áp dụng quy trình kỹ thuật đồng bộ.

Thực hiện Nghị quyết 09 của Chính phủ về chuyển đổi cơ cấu sản xuất, Cà Mau xác định mô hình tôm - lúa là một trong những hướng đi chiến lược, thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây là mô hình sản xuất bền vững, vừa giúp nông dân làm giàu, vừa tạo ra sản phẩm “lúa thơm – tôm sạch” đạt chuẩn quốc tế, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và thế giới.

Tỉnh Cà Mau có khoảng 93.000 ha sản xuất lúa-tôm trong đó khu vực phía Bắc hơn 47.000 ha, phía Nam hơn 43.000 ha. Trên diện tích này, nhiều nông dân sáng tạo trong chuyển đổi sản xuất từ đất lúa kém hiệu quả sang mô hình luân canh tôm - lúa, cua - tôm kết hợp lúa, hay lúa - tôm càng xanh - tôm thẻ chân trắng. Nhờ đó, rủi ro dịch bệnh được giảm thiểu, hiệu quả kinh tế tăng cao, và đặc biệt là hàng trăm ha lúa – tôm đã được sản xuất theo chuẩn BAP, ASC, GlobalGAP… tạo tiền đề mở rộng vùng nguyên liệu sạch, an toàn, chất lượng.

Điểm nổi bật của mô hình lúa – tôm Cà Mau là sản phẩm sạch, thân thiện môi trường. Với canh tác thuận thiên, ít hóa chất, nông dân đang tạo ra gạo hữu cơ, VietGAP, GlobalGAP, sẵn sàng đáp ứng các thị trường khó tính. Mô hình lúa – tôm của Cà Mau được xem là hình mẫu sản xuất nông nghiệp thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu.

Để nâng cao hiệu quả và phát triển bền vững mô hình lúa - tôm, tỉnh Cà Mau định hướng sản xuất theo hướng sinh thái, hữu cơ gắn với thị trường tiêu thụ. Ngành nông nghiệp tập trung xây dựng vùng sản xuất tập trung, áp dụng quy trình kỹ thuật đồng bộ, kiểm soát chặt chẽ chất lượng đầu vào, đầu ra; đồng thời đẩy mạnh cấp mã số vùng trồng, mã số ao nuôi và thực hiện truy xuất nguồn gốc, từng bước hình thành chuỗi giá trị khép kín.

Song song đó, tỉnh chú trọng phát triển kinh tế tập thể trong sản xuất lúa - tôm. Nhiều hợp tác xã nông nghiệp được thành lập, đóng vai trò cầu nối giữa nông dân và doanh nghiệp trong khâu thu mua, chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Thông qua hợp tác xã, nông dân được hỗ trợ kỹ thuật, vật tư đầu vào và bao tiêu sản phẩm với giá ổn định, hạn chế tình trạng “được mùa mất giá”.../.

Nguồn: Phát triển nông nghiệp bền vững từ các vùng sản xuất "lúa-tôm" ở Cà Mau