Chuyển đổi số trong quá trình đánh bắt, khai thác thuỷ hải sản trên địa bàn tỉnh Gia Lai đã mang lại những hiệu quả rõ rệt. Bên cạnh đó, ứng dụng công nghệ như hệ thống định vị, cảm biến môi trường nước, và phần mềm quản lý dữ liệu giúp người nuôi trồng theo dõi chặt chẽ chất lượng nước, dịch bệnh và sản lượng. Nhờ đó, hoạt động khai thác và nuôi trồng thủy sản được tối ưu hóa, giảm thiểu rủi ro và chi phí vận hành.

Bên cạnh đó, số hóa còn hỗ trợ truy xuất nguồn gốc sản phẩm, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Tuy nhiên, quá trình này vẫn gặp khó khăn do hạn chế về hạ tầng công nghệ và kỹ năng của người dân. Vì vậy, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền và doanh nghiệp để thúc đẩy chuyển đổi số hiệu quả. Không chỉ là yêu cầu trong quản lý nghề cá, quá trình chuyển đổi số còn góp phần minh bạch hóa hoạt động khai thác, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật và hướng đến phát triển bền vững.

Đơn cử tại khu vực ngư trường Trường Sa, đến giữa tháng 3/2026, toàn bộ tàu đã được cấp tài khoản và đưa vào vận hành hệ thống nhật ký khai thác điện tử, đánh dấu bước chuyển trong phương thức quản lý. Theo chia sẻ của người dân, nếu trước đây việc ghi chép bằng sổ tay vừa mất thời gian, dễ sai sót, lại khó bảo quản trong điều kiện sóng gió. Nay sử dụng ứng dụng điện tử, toàn bộ thông tin được cập nhật xuyên suốt hành trình, từ lúc xuất bến đến khi cập cảng, giúp quản lý chính xác hơn và giảm đáng kể áp lực ghi chép.

Việc áp dụng công nghệ cũng giúp thuyền trưởng dễ dàng ghi nhận thời gian, sản lượng, vị trí khai thác và danh sách thuyền viên, đồng thời rút ngắn các thủ tục khi cập cảng và tiêu thụ sản phẩm.

Theo thống kê, tính đến ngày 17-3, tỉnh Gia Lai có 3.200/4.000 tàu cá có chiều dài từ 12 m trở lên đã cài đặt nhật ký điện tử. Trong tuần, tôi thường xuyên có mặt tại Phòng điều hành Cảng cá Quy Nhơn để hỗ trợ ngư dân cài đặt tài khoản, hướng dẫn cách cập nhật và sử dụng phần mềm, góp phần giúp ngư dân nhanh chóng làm quen với phương thức quản lý mới. Cùng với nhật ký khai thác điện tử, thiết bị giám sát hành trình (VMS) đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với tàu cá có chiều dài từ 15 m trở lên.

Công nghệ số tạo thuận lợi cho ngư dân trong quá trình khai thác thuỷ sản. (Ảnh minh hoạ).

Đến nay, 100% tàu cá hoạt động khai thác trên địa bàn tỉnh đã được lắp đặt đầy đủ, góp phần tăng khả năng giám sát hoạt động trên biển. Lãnh đạo Ban Quản lý Cảng cá Quy Nhơn cho biết, thiết bị VMS là điều kiện tiên quyết để tàu cá được phép ra khơi. Những trường hợp không lắp đặt hoặc không duy trì hoạt động thiết bị theo quy định sẽ không được cấp phép xuất bến. Nhật ký khai thác điện tử tuy chưa bắt buộc hoàn toàn, nhưng triển khai sớm sẽ giúp đồng bộ dữ liệu với hệ thống giám sát hành trình, nâng cao khả năng kiểm soát hoạt động khai thác. Đây là xu hướng tất yếu trong hiện đại hóa nghề cá.

Để hỗ trợ ngư dân trong quá trình chuyển đổi số, địa phương đã triển khai nhiều chính sách thiết thực. Bên cạnh đó, ngành thủy sản đã hoàn tất việc chuẩn hóa dữ liệu tàu cá, đồng bộ với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, tạo nền tảng cho hệ thống quản lý hiện đại, đảm bảo tính chính xác và liên thông.

Đáng chú ý, hệ thống cảnh báo tàu cá thông minh cũng được ngành thủy sản của tỉnh áp dụng, cho phép giám sát theo thời gian thực, tự động phát cảnh báo khi tàu mất kết nối hoặc vượt ranh giới khai thác. Nhờ đó, chủ tàu có thể kịp thời điều chỉnh, hạn chế vi phạm và nâng cao ý thức tuân thủ. Lãnh đạo Chi cục Thủy sản (Sở Nông nghiệp và Môi trường) thông tin, cùng với các giải pháp công nghệ, nhận thức chấp hành pháp luật của ngư dân đang chuyển biến tích cực.

Việc không khai thác sai vùng, không xâm phạm vùng biển nước ngoài dần trở thành ý thức tự giác. Đây là nền tảng quan trọng để từng bước gỡ “thẻ vàng” IUU, đồng thời xây dựng nghề cá minh bạch, có trách nhiệm và phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập. Số hoá trong quá trình khai thác thủy sản tại Gia Lai mang lại nhiều lợi ích thiết thực, từ nâng cao năng suất đến cải thiện chất lượng sản phẩm và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Đây không chỉ là giải pháp phát triển kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường thông qua việc giám sát và sử dụng tài nguyên hợp lý. Tuy nhiên, để quá trình này đạt hiệu quả bền vững, cần đầu tư đồng bộ về hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực và tăng cường liên kết giữa các bên liên quan. Bên cạnh đó, mgười dân cần được trang bị kiến thức và kỹ năng công nghệ phù hợp. Từ đó quá trình số hóa sẽ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy ngành thủy sản Gia Lai phát triển hiện đại và bền vững.

Nguồn: Số hóa khai thác, ‘đòn bẩy’ phát triển ngành thuỷ sản