Các doanh nhân, nhà báo Thái Nguyên tới khảo sát tại Bản Cám, Ba Bể.

Trong phát triển du lịch hiện đại, cảnh quan đẹp không còn là yếu tố duy nhất tạo nên sức hấp dẫn. Điều khiến du khách lưu lại lâu hơn, ghi nhớ và mong muốn quay trở lại nhiều khi chính là những câu chuyện văn hóa, lịch sử, truyền thuyết gắn với vùng đất mà họ đặt chân tới.

Ba Bể không thiếu những câu chuyện như vậy. Từ sự tích hình thành hồ Ba Bể, những huyền thoại dân gian của người Tày đến các truyền thuyết về núi rừng, sông nước đều chứa đựng giá trị văn hóa đặc sắc. Thế nhưng, những chất liệu quý ấy dường như vẫn chưa được kể một cách hấp dẫn để trở thành sản phẩm du lịch có sức lan tỏa.

Bà Nguyễn Thị Kim Oanh, Phó Giám đốc Công ty TNHH Dũng Tân, trong chuyến tham quan hồ Ba Bể, nhận xét: Du khách đến với Ba Bể hiện vẫn chưa có nhiều cơ hội tiếp cận những câu chuyện gắn với vùng hồ. Trong khi đó, các tích truyện về hồ Ba Bể là nguồn tư liệu rất giàu giá trị văn hóa. Để những câu chuyện ấy thực sự đến được với du khách, cần có sự chung tay của các cấp, ngành và cộng đồng địa phương.

Theo bà Oanh, nhiều năm qua, khi nhắc đến Thái Nguyên, nhiều du khách thường nhớ đến hồ Núi Cốc. Một trong những yếu tố tạo nên dấu ấn riêng cho điểm đến này chính là câu chuyện tình yêu của chàng Cốc và nàng Công. Điều đó cho thấy sức mạnh của việc kể chuyện trong phát triển du lịch. Một thắng cảnh đẹp có thể thu hút du khách đến một lần, nhưng một câu chuyện hay có thể khiến họ nhớ mãi và mong muốn quay trở lại.

Nét văn hóa của cộng đồng cư dân bản địa là một thế mạnh của Ba Bể.

Hiện nay, phần lớn du khách đến hồ Ba Bể chủ yếu tham gia các hoạt động như đi thuyền ngắm hồ, tham quan hang động, thác nước hay đảo Bà Góa. Họ ít có cơ hội tiếp cận sâu hơn với những lớp "trầm tích" văn hóa, các huyền tích dân gian hay những câu chuyện đời sống của cộng đồng cư dân bản địa.

Thực tế cho thấy, hồ Ba Bể đang sở hữu nguồn tài nguyên du lịch phong phú nhưng chưa thực sự chuyển hóa thành những trải nghiệm có chiều sâu. Những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào các dân tộc vẫn hiện hữu trong đời sống thường nhật, song chưa được tổ chức thành các sản phẩm đủ hấp dẫn để tạo dấu ấn mạnh mẽ đối với du khách.

Nếu việc thiếu những câu chuyện đặc sắc khiến hồ Ba Bể chưa tạo được bản sắc riêng thì sự hạn chế về sản phẩm du lịch lại là nguyên nhân quan trọng khiến thời gian lưu trú và mức chi tiêu của du khách còn thấp.

Ông Đỗ Trọng Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch tỉnh Thái Nguyên, đánh giá: Hồ Ba Bể là hồ nước ngọt trên núi có cảnh quan đẹp, vẫn giữ được nét nguyên sơ và được nhiều tổ chức quốc tế ghi nhận là một trong những hồ nước tự nhiên ấn tượng của thế giới. Tuy nhiên, lợi thế ấy vẫn chưa được khai thác tương xứng. Ba Bể cần xây dựng các sản phẩm du lịch chất lượng cao, nâng tầm dịch vụ từ cảnh quan môi trường, công tác đón tiếp đến việc lồng ghép các câu chuyện văn hóa trong chuỗi trải nghiệm dành cho du khách.

Du khách đi thuyền và ngắm cảnh trên sông Năng, vùng hồ Ba Bể.

Nhìn từ thực tế, phần lớn hoạt động du lịch tại Ba Bể hiện vẫn xoay quanh tham quan thắng cảnh. Sau vài giờ đi thuyền trên hồ hoặc ghé thăm một số điểm nổi tiếng, nhiều du khách lựa chọn rời đi thay vì lưu trú dài ngày.

Trong khi đó, tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và du lịch trải nghiệm văn hóa tại Ba Bể còn rất lớn. Những làn điệu Then, tiếng đàn Tính, các lễ hội truyền thống, nghề thủ công, ẩm thực địa phương hay đời sống sinh hoạt của đồng bào các dân tộc đều có thể trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn nếu được đầu tư bài bản và chuyên nghiệp.

Nhiều chuyên gia cho rằng, Ba Bể cần chuyển từ tư duy khai thác cảnh quan đơn thuần sang khai thác trải nghiệm. Du khách ngày nay không chỉ muốn ngắm nhìn thiên nhiên mà còn mong muốn được sống cùng cộng đồng địa phương, nghe những câu chuyện bản địa, tham gia hoạt động văn hóa và cảm nhận nhịp sống của cư dân vùng hồ.

Bên cạnh đó, một điểm nghẽn khác là sự liên kết còn hạn chế giữa Ba Bể với các điểm đến trong khu vực. Việc mở rộng không gian phát triển sau sáp nhập sẽ tạo cơ hội thuận lợi để hình thành các tuyến du lịch liên hoàn, gia tăng sức hấp dẫn của điểm đến. Đồng thời, địa phương cần tăng cường phối hợp với các cơ quan báo chí, truyền thông nhằm quảng bá hiệu quả hơn hình ảnh, sản phẩm và các tour, tuyến du lịch đặc sắc của Ba Bể.

Thực tế cho thấy, du lịch Ba Bể không thiếu tiềm năng mà đang thiếu những sản phẩm đủ sức cạnh tranh cùng những câu chuyện hấp dẫn để chạm đến cảm xúc du khách. Khi các giá trị văn hóa và cảnh quan được khai thác hiệu quả, gắn với hoạt động quảng bá, liên kết phát triển du lịch một cách bài bản, “viên ngọc xanh” Ba Bể sẽ có thêm cơ hội tỏa sáng, trở thành điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch Việt Nam.

Nguồn: 'Hiến kế' để du lịch Ba Bể bứt phá