VEFTA: Cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp Việt Nam
Quy tắc xuất xứ vẫn là một trong những rào cản lớn
Ngày 18/10, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EFTA (VEFTA) đã được ký kết giữa Việt Nam và bốn nước thành viên Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (EFTA), gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein. Hiệp định được kỳ vọng sẽ mở ra những cơ hội mới cho doanh nghiệp Việt Nam trong việc tiếp cận các thị trường có sức mua cao, mở rộng xuất khẩu, đa dạng hóa nguồn cung và tăng cường hợp tác thương mại, đầu tư với các đối tác EFTA.
Tại hội thảo “Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EFTA (VEFTA): Cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp Việt Nam” do Liên doàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) diễn ra mới đây ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế VCCI, nhấn mạnh trong một thế giới đầy biến động, việc đa dạng hóa thị trường không còn là lựa chọn tăng trưởng thuần túy, mà đó là chiến lược sinh tồn để giảm thiểu rủi ro và gia tăng sức chống chịu cho nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam. VEFTA chính là một khuôn khổ hợp tác ổn định, minh bạch và có thể dự báo.
Khối EFTA gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein không phải là một liên minh thuế quan đồng nhất, nhưng lại sở hữu điểm chung nổi bật: thu nhập bình quân đầu người thuộc nhóm cao nhất thế giới và sức mua vượt trội. Quan hệ thương mại Việt Nam – EFTA vốn có tính bổ trợ rất rõ nét. Khối EFTA mạnh về công nghệ cao, tài chính, dược phẩm và năng lượng. Ngược lại, Việt Nam là trung tâm sản xuất, chế biến nông sản, thủy sản và hàng công nghiệp tiêu dùng.
Theo số liệu từ cơ quan hải quan, năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu song phương đạt khoảng 1,92 tỷ USD, tăng 29% so với năm 2024. Trong đó, Việt Nam nhập khẩu 1,52 tỷ USD chủ yếu là máy móc, thiết bị và dược phẩm có hàm lượng công nghệ cao. Ở chiều ngược lại, xuất khẩu của Việt Nam mới đạt 405 triệu USD với các nhóm hàng dệt may, giày dép, thủy sản, thiết bị điện và cơ khí.
Về đầu tư, đến hết tháng 9/2026, Thụy Sĩ có 247 dự án còn hiệu lực tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký khoảng 2,5 tỷ USD. Na Uy có 64 dự án với hơn 203 triệu USD vốn đăng ký tính đến cuối năm 2025.
Dù cơ hội mở rộng thị trường là rõ rệt, khả năng tận dụng ưu đãi của doanh nghiệp không chỉ phụ thuộc vào mức thuế được cắt giảm. Thực tiễn triển khai các hiệp định thương mại tự do trước đây cho thấy, quy tắc xuất xứ vẫn là một trong những rào cản lớn.
Theo khảo sát của VCCI về việc thực thi Hiệp định EVFTA, khoảng 1/3 doanh nghiệp chưa tận dụng được ưu đãi thuế quan do không đáp ứng yêu cầu về quy tắc xuất xứ. Bên cạnh đó, doanh nghiệp còn gặp khó khăn trong tiếp cận thông tin, chuẩn bị chứng từ xuất xứ; một số trường hợp mức thuế tối huệ quốc (MFN) hiện hành thấp hơn mức thuế ưu đãi theo hiệp định nên chưa tạo động lực rõ rệt để thực hiện thủ tục hưởng ưu đãi.
![]() |
Với VEFTA, ông Đậu Anh Tuấn lưu ý doanh nghiệp cần quan tâm đến ba nhóm vấn đề. Trước hết là biểu thuế và cam kết riêng của từng nước EFTA, bởi không thể áp dụng một cách hiểu chung cho cả bốn thị trường; Thụy Sĩ và Liechtenstein có biểu thuế chung. Tiếp đó là quy tắc xuất xứ, trong đó có cơ chế cộng gộp nguyên liệu phi nông nghiệp từ ASEAN và EU, đòi hỏi doanh nghiệp nắm rõ điều kiện cụ thể để tổ chức nguồn cung phù hợp. Cuối cùng là các tiêu chuẩn cao và rào cản ngoài thuế quan như tìm kiếm đối tác, logistics, hệ thống phân phối và xây dựng thương hiệu.
Để chuẩn bị triển khai Hiệp định, Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo Nghị định ban hành biểu thuế nhập khẩu ưu đãi đặc biệt của Việt Nam để thực hiện VEFTA. Theo định hướng dự thảo, hàng hóa nhập khẩu muốn được hưởng thuế suất ưu đãi đặc biệt phải đáp ứng các điều kiện về thuộc biểu thuế, được nhập khẩu từ các nước thành viên EFTA và đáp ứng quy định về xuất xứ, vận chuyển trực tiếp, chứng từ chứng nhận xuất xứ. Đối với hàng hóa xuất khẩu, doanh nghiệp cũng cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, chứng từ liên quan để chứng minh đáp ứng quy tắc xuất xứ theo quy định.
Từ góc độ cộng đồng doanh nghiệp, ông Đậu Anh Tuấn cho rằng, việc chuẩn bị cần bắt đầu từ rà soát danh mục sản phẩm, nguồn nguyên liệu, quy trình sản xuất và khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ. Doanh nghiệp cũng cần tìm hiểu kỹ tiêu chuẩn kỹ thuật, yêu cầu về môi trường, lao động và trách nhiệm xã hội tại từng thị trường, đồng thời chủ động tìm kiếm đối tác, kênh phân phối để xây dựng kế hoạch tiếp cận phù hợp.
VCCI sẽ tiếp tục cung cấp thông tin, tổ chức đối thoại, kết nối doanh nghiệp với các cơ quan quản lý và đối tác, đồng thời tổng hợp kiến nghị nhằm tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình thực thi Hiệp định.
Hơn 90% dòng thuế về 0%
Theo bà Nguyễn Sơn Trà, đại diện Vụ Phát triển thị trường ngoài nước và Thương mại đa biên (Bộ Công thương),sau 14 năm đàm phán với 21 phiên chính thức, Hiệp định VEFTA được ký kết, mở thêm cơ hội tiếp cận thị trường có sức mua cao, thúc đẩy thương mại và đầu tư giữa Việt Nam với 4 nước thành viên Hiệp hội Mậu dịch Tự do châu Âu (EFTA),gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein.
Bộ Công thương lưu ý, EFTA không phải liên minh thuế quan nên doanh nghiệp cần nghiên cứu riêng biểu thuế, điều kiện nhập khẩu và nhu cầu tiêu dùng của từng nước. Mức độ mở cửa đối với nông sản cũng khác nhau. Thụy Sĩ và Liechtenstein xóa bỏ thuế ngay đối với khoảng 40% mặt hàng nông nghiệp, Na Uy 53% và Iceland 74%. Vì vậy, doanh nghiệp không thể áp dụng chung một cách tiếp cận cho cả 4 thị trường.
Về ưu đãi thuế quan, EFTA cam kết xóa bỏ thuế ngay đối với 90% số dòng thuế, tương đương 99,5% kim ngạch nhập khẩu từ Việt Nam. Trong đó, Thụy Sĩ và Liechtenstein xóa thuế khoảng 85% số dòng thuế, Na Uy hơn 90,7% và Iceland hơn 94%. Tuy nhiên, hàng hóa không đương nhiên được hưởng ưu đãi thuế quan mà phải thuộc biểu thuế ưu đãi đặc biệt, đáp ứng quy tắc xuất xứ, quy định về vận chuyển trực tiếp và có chứng từ chứng nhận xuất xứ. Ngoài ra, doanh nghiệp phải đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, an toàn sản phẩm, truy xuất nguồn gốc, môi trường và trách nhiệm xã hội.
Theo bà Nguyễn Phương Linh, Cục Quản lý nợ và Kinh tế đối ngoại (Bộ Tài chính), các nước EFTA cam kết xóa bỏ hơn 90% số dòng thuế ngay khi Hiệp định có hiệu lực, tương ứng khoảng 99,5% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này.
Đáng chú ý, toàn bộ hàng công nghiệp, trong đó có thủy sản, được đưa về thuế suất 0% ngay khi Hiệp định có hiệu lực. Nhiều mặt hàng nông sản có thế mạnh của Việt Nam như cà phê, gạo, rau quả và mật ong cũng được hưởng các cam kết mở cửa đáng kể.
Mức độ mở cửa giữa các thành viên EFTA có sự khác biệt. Thụy Sĩ và Liechtenstein xóa bỏ khoảng 85% số dòng thuế, trong đó hàng nông nghiệp khoảng 40%. Na Uy cam kết xóa bỏ hơn 90,7% số dòng thuế, tỷ lệ đối với hàng nông nghiệp là 53%. Iceland có mức cam kết tương ứng hơn 94% và 74%.
Ở chiều ngược lại, Việt Nam cam kết tự do hóa hơn 86% số dòng thuế nhập khẩu từ EFTA vào cuối lộ trình, tương ứng hơn 99% kim ngạch nhập khẩu. Lộ trình cắt giảm kéo dài 3, 5, 7, 10, 12 và 15 năm tùy nhóm hàng.
Một số mặt hàng như thủy sản, dược phẩm, máy móc và thiết bị điện có lộ trình tối đa 10 năm; phần lớn dụng cụ, thiết bị quang học, đo lường và y tế được xóa bỏ thuế ngay. Đối với thuế xuất khẩu, Việt Nam có cam kết với 69 dòng thuế, thực hiện duy trì hoặc cắt giảm theo lộ trình 5, 10 và 15 năm.
Nguồn:VEFTA: Cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp Việt Nam
Có thể bạn quan tâm
Tin mới nhất
Thị trường chứng khoán ngày 17/11: VN Index giảm hơn 10 điểm, dòng tiền tìm đến nhóm thực phẩm và cổ phiếu điện
Tử vi vòng quay công nghệ ngày 18/11/2026: Tuổi Mùi vận trình khởi sắc, tuổi Tý cần thận trọng
Xuất khẩu hạt tiêu tăng trưởng, cạnh tranh chuyển sang chất lượng
Xuất khẩu cà phê: Tăng sản lượng chưa đủ tạo lợi thế cạnh tranh
Thái Nguyên: Ẩm thực dân gian kể chuyện văn hóa



