Các tàu lớn làm hàng tại cảng Gemalink

Trong hồ sơ dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thuỷ Việt Nam (sửa đổi) đang được Bộ Xây dựng lấy ý kiến, một trong những chính sách được đề xuất mới đáng chú ý là thể chế hoá yêu cầu chuyển đổi xanh và các cam kết quốc tế. Trong đó, cơ quan này đã bổ sung một hệ thống quy định mới liên quan tới giảm phát thải khí nhà kính, sử dụng nhiên liệu thay thế.

Bổ sung hệ thống quy định mới liên quan đến cảng xanh, cảng thông minh

Dự thảo Bộ luật đã bổ sung những thuật ngữ mới về cảng xanh, cảng thông minh và nhiên liệu thay thế.

Cụ thể, cảng xanh là cảng, bến được đầu tư, xây dựng, quản lý và khai thác theo hướng giảm phát thải khí nhà kính và các chất ô nhiễm môi trường; sử dụng công nghệ và nhiên liệu thay thế; bảo đảm quản lý chất thải, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Cảng thông minh là cảng, bến ứng dụng công nghệ số, tự động hóa và hệ thống quản lý tiên tiến nhằm nâng cao hiệu quả khai thác, tối ưu hóa chuỗi logistics, bảo đảm an toàn, an ninh và minh bạch trong hoạt động.

Nhiên liệu thay thế là các loại nhiên liệu hoặc nguồn năng lượng đóng vai trò thay thế ít nhất một phần hoặc toàn bộ nguồn dầu mỏ hóa thạch trong việc cung cấp năng lượng cho hoạt động hàng hải và đường thủy nội địa và có tiềm năng góp phần vào việc giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao hiệu quả môi trường của ngành hàng hải và đường thủy nội địa.

Theo Bộ Xây dựng, việc đưa các thuật ngữ phản ánh đúng xu thế phát triển của ngành hàng hải và đường thủy hiện đại. Hiện nay, các khái niệm này đã được sử dụng rộng rãi trong thực tiễn và trong các chính sách phát triển của ngành hàng hải toàn cầu, đặc biệt trong các chương trình chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và giảm phát thải.

Các tổ chức quốc tế như IMO cũng như các khu vực như EU, đều đã và đang thúc đẩy mạnh mẽ các mô hình cảng xanh, cảng thông minh và sử dụng nhiên liệu thay thế.

Việc luật hóa các thuật ngữ này còn giúp thống nhất cách hiểu, tạo nền tảng để xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, cơ chế ưu đãi và các chính sách hỗ trợ liên quan, đặc biệt trong phát triển hạ tầng, đội tàu và công nghiệp phụ trợ.

Đồng thời, đáp ứng yêu cầu hội nhập và thực hiện các cam kết và điều ước quốc tế khi các nội dung liên quan đến giảm phát thải khí nhà kính, sử dụng năng lượng sạch, điện bờ, nhiên liệu thay thế… đều là yêu cầu bắt buộc trong các điều ước quốc tế như Phụ lục VI, Công ước MARPOL, cũng bảo đảm tính định hướng và lâu dài của hệ thống pháp luật.

Cảng Đà Nẵng đang phát triển theo xu hướng xanh và số hóa - Ảnh: Báo XD

Đề xuất cơ chế ưu đãi đủ mạnh để DN mạnh dạn đầu tư

Cùng với việc đưa ra khái niệm cụ thể về cảng xanh, cảng thông minh, dự thảo Bộ luật cũng đưa ra quy định về kết cấu hạ tầng cảng biển. Trong đó, yêu cầu: Cảng xanh, cảng thông minh phải đáp ứng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và quy định về cảng xanh, cảng thông minh theo quy định của pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Để tạo động lực tài chính đủ hấp dẫn để khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư, hoán cải phương tiện và xây dựng hạ tầng cung ứng nhiên liệu mới, dự thảo đề xuất thiết lập cơ chế ưu đãi đủ mạnh, tạo động lực thị trường để thu hút nguồn lực xã hội hóa, với những ưu đãi về thuế, phí, tín dụng, đất đai đối với hoạt động đầu tư, xây dựng, quản lý, khai thác… trong chính sách phát triển hoạt động hàng hải và giao thông đường thủy nội địa.

Theo Bộ Xây dựng, các dự án về phát triển cảng xanh, cảng thông minh, vận tải biển và đường thủy nội địa xanh, công nghiệp đóng tàu sử dụng nhiên liệu thay thế, đội tàu sử dụng nhiên liệu thay thế có đặc thù là vốn đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn dài và rủi ro công nghệ cao. Do đó, việc đưa ra những quy định mới góp phần đảm bảo tính khả thi của các chính sách nhà nước, chuyển từ hình thức khuyến khích chung sang hỗ trợ định lượng cụ thể.

Việc phát triển cảng xanh, cảng thông minh không chỉ đòi hỏi với cảng biển, cảng thuỷ nội địa, mà còn áp dụng cho cả cảng cạn.

Dự thảo bổ sung các nội dung về kết nối hạ tầng giao thông liên vùng và quốc tế, cung cấp dịch vụ logistics tích hợp, hỗ trợ hoạt động hải quan và kiểm tra chuyên ngành, điều phối luồng hàng hóa, cũng như yêu cầu chuyển đổi số, phát triển cảng cạn xanh và bảo đảm an ninh, an toàn cho chức năng của cảng cạn.

Việc sửa đổi nhằm phản ánh đúng vai trò của cảng cạn trong chuỗi cung ứng hiện đại, phù hợp với xu hướng phát triển logistics và nâng cao hiệu quả khai thác hệ thống kết cấu hạ tầng vận tải.

Theo Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, việc chuyển đổi "xanh" cảng biển đang trở thành một tiêu chí đánh giá quan trọng trong ngành logistics quốc tế. Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO) cùng nhiều quốc gia phát triển đã đặt ra các quy chuẩn khắt khe về khí thải, sử dụng năng lượng tái tạo, quy trình vận hành tiết kiệm và thân thiện môi trường.

Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (VIMC) cho biết, nhiều quốc gia đã thiết lập "hành lang xanh", chỉ cho phép tàu vào - ra tại những cảng đạt chuẩn "xanh". Nếu không bắt kịp xu thế này, cảng biển Việt Nam rất dễ mất khách hàng quốc tế.

"Chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn, mà là điều kiện sống còn với các doanh nghiệp", đại diện VIMC nhận định.

Nguồn: Cần cơ chế tài chính hấp dẫn thu hút doanh nghiệp 'xanh hóa' cảng biển