Hệ thống đập, hồ chứa thủy lợi giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp và đời sống dân sinh tại Điện Biên. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, thời tiết cực đoan, việc chủ động điều tiết, tích trữ và phân phối nguồn nước càng trở nên cấp thiết.

Do đó, những năm qua, tỉnh đã ưu tiên nguồn lực đầu tư sửa chữa, nâng cấp nhiều công trình xuống cấp, đồng thời xây dựng mới các hạng mục quan trọng nhằm nâng cao năng lực trữ nước. Song song với đó, công tác quản lý, vận hành được siết chặt theo hướng khoa học, linh hoạt, phù hợp thực tiễn từng địa bàn.

Nhờ vậy, các công trình thủy lợi không chỉ đáp ứng yêu cầu tưới tiêu cho sản xuất nông nghiệp mà còn góp phần cấp nước sinh hoạt, ổn định đời sống người dân. Đặc biệt, việc vận hành hiệu quả các hồ chứa còn giúp điều tiết dòng chảy, giảm áp lực khi mưa lớn, hạn chế nguy cơ ngập lụt và thiệt hại do thiên tai gây ra. Theo thống kê, trên địa bàn tỉnh Điện Biên có 18 hồ chứa. Trong đó, 14 hồ đã đưa vào khai thác sử dụng với tổng dung tích ứng với mực nước dâng bình thường đạt 66,836 triệu m3; 2 hồ cơ bản đã thi công hoàn thành gồm Ẳng Cang, Huổi Trạng Tai và 2 hồ chứa đang thi công là Nậm Là, Bản Phủ.

Cùng với việc khai thác hiệu quả các công trình hiện có, tỉnh cũng tập trung sửa chữa, nâng cấp 3 hồ chứa quan trọng gồm: Pe Luông, Hồng Khếnh, Na Hươm với tổng mức đầu tư hơn 100 tỷ đồng bằng nguồn vốn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường; chủ đầu tư là Ban Quản lý Dự án các công trình Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

Đến nay, các hạng mục đầu mối cơ bản hoàn thành, góp phần nâng cao năng lực tích, điều tiết nước và bảo đảm an toàn công trình trong mùa mưa lũ. Hồ Hồng Khếnh, xã Thanh Nưa có diện tích lưu vực 5,4km2, đang cung cấp nước tưới ổn định cho hơn 50ha lúa hai vụ, gần 120ha rau màu và khoảng 10ha nuôi trồng thủy sản.

Sau khi được nâng cấp đồng bộ từ thân đập, tràn xả lũ đến hệ thống quan trắc tự động... khả năng tích trữ và điều tiết nước của công trình được cải thiện rõ rệt, bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất ngay cả trong điều kiện khô hạn kéo dài. Theo đại diện Cụm Thủy nông kênh hữu, Công ty TNHH Quản lý Thủy nông Điện Biên cho biết, các hạng mục như: Mái đập thượng lưu, xử lý chống thấm thân đập, hệ thống van điều tiết và nhiều hạng mục khác tại các hồ Hồng Khếnh, Pe Luông đã được đầu tư sửa chữa, gia cố đồng bộ, góp phần nâng cao mức độ an toàn công trình.

Trên địa bàn tỉnh Điện Biên có 18 hồ chứa.

Trong quá trình vận hành, đơn vị chủ động theo dõi chặt chẽ mực nước các hồ, điều tiết linh hoạt theo nhu cầu từng khu vực, bảo đảm đủ nước tưới cho sản xuất, đồng thời kịp thời ứng phó với các tình huống bất thường, nhất là trong mùa mưa lũ. Hiện Công ty TNHH Quản lý Thủy nông Điện Biên đang quản lý 13 hồ chứa, 2 trạm bơm điện và 35 hệ thống công trình thủy lợi với 51 đập dâng cùng hơn 318km kênh mương.

Khối lượng công trình lớn, phân bố trên nhiều địa bàn đòi hỏi công tác vận hành phải được tổ chức khoa học, linh hoạt theo từng vùng sản xuất. Theo lãnh đạo Công ty, đội ngũ kỹ thuật luôn bám sát hiện trường, cập nhật thường xuyên diễn biến mực nước tại các hồ chứa để kịp thời xử lý các tình huống phát sinh, bảo đảm cung cấp nước ổn định phục vụ sản xuất. Song song với đó, công tác kiểm tra, đánh giá an toàn các công trình hồ, đập được duy trì thường xuyên; những hạng mục xuống cấp được kịp thời đề xuất sửa chữa, nâng cấp.

Công ty cũng tổ chức trực vận hành 24/24 giờ, theo dõi sát diễn biến thời tiết, đặc biệt trong mùa mưa lũ, qua đó chủ động các phương án ứng phó, góp phần bảo đảm an toàn công trình và khu vực hạ du. Tại các địa phương, chính quyền cơ sở cũng đóng vai trò quan trọng trong quản lý, bảo vệ an toàn hồ, đập.

Hồ chứa nước Nậm Ngám, xã Pu Nhi có dung tích hồ ứng với mực nước dâng bình thường đạt 5,939 triệu m3, bảo đảm nước tưới cho khoảng 1.200ha đất canh tác (gồm 550ha lúa và 650ha cây màu), đồng thời cấp nước sinh hoạt cho khoảng 3.000 người dân trong khu vực. Lãnh đạo UBND xã Pu Nhi, cho biết, để bảo đảm an toàn vận hành công trình, địa phương thường xuyên phối hợp với đơn vị quản lý kiểm tra, đánh giá hiện trạng hồ, đập; kịp thời phát hiện, xử lý những nguy cơ mất an toàn. Đồng thời, đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao ý thức người dân trong việc bảo vệ hành lang công trình, không xâm phạm, không gây ảnh hưởng đến an toàn hồ, đập.

Cùng với đó, chủ động xây dựng và triển khai các phương án phòng, chống thiên tai, sẵn sàng ứng phó khi có tình huống xảy ra, đặc biệt trong mùa mưa lũ. Giai đoạn 2021 - 2025, toàn tỉnh đã đầu tư cải tạo, nâng cấp và xây mới 101 công trình thủy lợi; kiên cố hóa hơn 163km kênh mương nội đồng, phục vụ tưới tiêu cho trên 108 nghìn héc ta đất sản xuất.

Diện tích nuôi trồng thủy sản có hệ thống cấp, thoát nước đạt trên 1.900ha. Qua đó, góp phần sử dụng hiệu quả nguồn nước, tăng năng suất, sản lượng nông nghiệp và từng bước nâng cao thu nhập, đời sống người dân. Với sự quan tâm đầu tư của Nhà nước và sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị, địa phương, công tác quản lý an toàn hồ, đập trên địa bàn tỉnh Điện Biên đang từng bước được nâng lên. Nguồn nước cho sản xuất và đời sống nhân dân được bảo đảm; rủi ro thiên tai từng bước được kiểm soát, an toàn khu vực hạ du được giữ vững.

Người dân Điện Biên ứng dụng hệ thống tưới nước tiết kiệm cho cây nông nghiệp trong bối cảnh thời tiết khô hạn, nắng nóng. (Ảnh: TT).

Để bảo vệ tài nguyên nước, UBND tỉnh Điện Biên đã phê duyệt Quy hoạch tài nguyên nước tỉnh Điện Biên đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2035. Trên cơ sở đó, đảm bảo được dòng chảy tối thiểu để duy trì hệ sinh thái trên sông theo quy hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Bên cạnh đó, địa phương kiểm soát tình trạng ô nhiễm nguồn nước, việc sử dụng hóa chất độc hại trong sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản gây ô nhiễm nguồn nước và đa dạng sinh học.

Thông qua Quy hoạch tài nguyên nước đã được phê duyệt để phân bổ, tài nguyên nước hài hòa, hợp lý giữa các ngành, các địa phương, ưu tiên sử dụng nước cho sinh hoạt, sử dụng nước mang lại hiệu quả kinh tế cao, bảo đảm dòng chảy môi trường. UBND tỉnh Điện Biên cũng đã ban hành các văn bản quy định của Luật Tài nguyên nước và các văn bản hướng dẫn thi hành…

Việc đầu tư, quản lý và vận hành hiệu quả hệ thống đập, hồ chứa thủy lợi đã và đang mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho Điện Biên. Đây không chỉ là giải pháp bảo đảm an ninh nguồn nước mà còn là nền tảng quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, phục vụ sản xuất nông nghiệp, dân sinh bền vững. Trong thời gian tới, trước áp lực ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu và nhu cầu sử dụng nước gia tăng, địa phương sẽ tiếp tục rà soát, nâng cấp các công trình trọng điểm, đồng thời ứng dụng công nghệ hiện đại trong quản lý, vận hành.

Nguồn: Chủ động, linh hoạt điều tiết nguồn nước phục vụ sản xuất, dân sinh