Không chỉ mang giá trị thẩm mỹ và khoa học, các cảnh quan thiên nhiên còn chứa đựng những hệ sinh thái đặc thù, là nơi lưu giữ nguồn tài nguyên sinh học quý giá và đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái. Vì vậy, bảo tồn cảnh quan thiên nhiên gắn với bảo vệ môi trường di sản thiên nhiên được xem là một trong những giải pháp trọng tâm nhằm bảo vệ đa dạng sinh học và phát triển bền vững.

Di sản thiên nhiên là những khu vực có giá trị nổi bật về địa chất, địa mạo, sinh học hoặc cảnh quan, được hình thành qua hàng triệu năm tiến hóa của Trái Đất. Những khu vực này thường sở hữu các hệ sinh thái độc đáo, nhiều loài động, thực vật quý hiếm và các đặc điểm tự nhiên hiếm có.

Ô nhiễm môi trường là một trong những thách thức đáng lo ngại đối với các khu vực di sản thiên nhiên. Lượng rác thải từ hoạt động du lịch, nước thải sinh hoạt và các nguồn ô nhiễm khác có thể làm suy giảm chất lượng môi trường nước, đất và không khí. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến cảnh quan thiên nhiên mà còn gây tác động tiêu cực đến các loài sinh vật sống trong khu vực. Ngoài ra, sự gia tăng số lượng du khách trong thời gian ngắn cũng có thể gây áp lực lên hệ sinh thái.

Để bảo tồn cảnh quan thiên nhiên và bảo vệ môi trường di sản thiên nhiên một cách hiệu quả đòi hỏi áp dụng các biện pháp quản lý tổng hợp. Tại Chương trình bảo vệ môi trường các di sản thiên nhiên đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt mục tiêu hoàn thành việc xây dựng, phê duyệt hoặc lồng ghép quy chế, kế hoạch quản lý và bảo vệ môi trường các di sản thiên nhiên vào quy chế, kế hoạch, phương án quản lý đã có. Đẩy mạnh công tác đánh giá hiệu quả quản lý các di sản thiên nhiên theo quy định pháp luật.

Tổ chức quan trắc đa dạng sinh học và môi trường, duy trì hoạt động quan trắc tại các di sản thiên nhiên, trọng tâm là Vườn quốc gia. Từng bước cải thiện chất lượng môi trường đất, nước tại các di sản thiên nhiên; trường hợp bị ô nhiễm, suy thoái có giải pháp cải tạo và phục hồi kịp thời.

Trong đó, đặc biệt chú trọng tới kiểm soát và quản lý công tác bảo vệ môi trường di sản thiên nhiên: Kiểm soát các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, phát triển cơ sở hạ tầng, dự án đầu tư, chuyển đổi mục đích sử dụng đất, loài ngoại lai xâm hại. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra bảo vệ môi trường các di sản thiên nhiên theo quy định pháp luật.

Xây dựng và tổ chức quan trắc đa dạng sinh học, môi trường tại các di sản thiên nhiên. Tăng cường công tác quản lý, giám sát và ứng phó với các nguy cơ gây ô nhiễm môi trường, xây dựng phương án trong trường hợp có nguy cơ khẩn cấp gây ảnh hưởng tới môi trường di sản thiên nhiên. Đánh giá hiệu quả quản lý các di sản thiên nhiên.

(Ảnh minh họa)

Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh đến nhiệm vụ bảo tồn, phát triển các hệ sinh thái tự nhiên, phục hồi, cải tạo môi trường đất, môi trường nước trong di sản thiên nhiên bị ô nhiễm, suy thoái. Trong đó, chú trọng triển khai các biện pháp phục hồi, bảo vệ sinh cảnh sống, bảo tồn phát triển một số loài động, thực vật nguy cấp, quý, hiếm.

Xây dựng, triển khai và nhân rộng các mô hình bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học tại các di sản thiên nhiên. Thành lập và mở rộng các khu bảo tồn thiên nhiên; khuyến khích các tổ chức, doanh nghiệp, cộng đồng, cá nhân đầu tư, thành lập, quản lý, sử dụng và phát triển bền vững các khu vực bảo tồn đa dạng sinh học. Điều tra, đánh giá, khoanh vùng, phục hồi hệ sinh thái tự nhiên và cải tạo môi trường đất, môi trường nước trong di sản thiên nhiên.

Một trong những giải pháp quan trọng được xác định là đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, phát triển, tiếp nhận chuyển giao công nghệ mới về bảo vệ môi trường di sản thiên nhiên; bảo vệ sinh cảnh của các loài nguy cấp, qúy, hiếm có nguy cơ bị tác động từ các hoạt động phát triển. Ứng dụng công nghệ mới, chuyển đổi số trong quan trắc đa dạng sinh học, giám sát môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học tại các di sản thiên nhiên.

Đẩy mạnh kết nối và chia sẻ thông tin giữa các di sản thiên nhiên với các cơ quan, tổ chức có liên quan. Tăng cường các hoạt động mạng lưới khu Ramsar, khu AHP, khu dự trữ sinh quyển Thế giới và các mạng lưới bảo tồn quốc tế khác mà Việt Nam tham gia. Mở rộng hợp tác quốc tế, chia sẻ kinh nghiệm, mô hình quản lý hiệu quả về bảo vệ môi trường di sản thiên nhiên.

Về tổ chức thực hiện, Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học là cơ quan đầu mối triển khai chương trình. Các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành liên quan phối hợp thực hiện theo chức năng. Các nhiệm vụ tập trung vào tuyên truyền nâng cao nhận thức, đánh giá hiệu quả quản lý di sản và điều tra mức độ suy thoái hệ sinh thái tại các khu được quốc tế công nhận.

Bên cạnh đó là rà soát các dự án có nguy cơ gây tác động xấu đến môi trường và đầu tư hệ thống quan trắc đa dạng sinh học, môi trường. Những nhiệm vụ này chủ yếu sử dụng nguồn kinh phí sự nghiệp môi trường và vốn đầu tư công, triển khai theo từng giai đoạn từ nay đến năm 2030./.

Nguồn: Chú trọng công tác bảo vệ môi trường tại các khu di sản thiên nhiên