Những năm gần đây, tình hình thiên tai trên địa bàn TP. Huế đang có xu hướng gia tăng về cường độ và mức độ rủi ro. Các hiện tượng như mưa lớn cục bộ, lũ chồng lũ, sạt lở đất, xâm thực bờ biển, ngập lụt đô thị xuất hiện với tần suất dày hơn và khó dự báo hơn trước..

Những trận lũ lớn trong các năm 1999, 2009, 2020, 2023 và đặc biệt là đợt lũ lớn cuối năm 2025 gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản, làm hư hỏng nhiều công trình hạ tầng, giao thông, thủy lợi và nhà ở của người dân. Theo đánh giá, thiên tai có thể làm giảm tăng trưởng kinh tế của địa phương từ 1–1,5% mỗi năm, ảnh hưởng trực tiếp đến phát triển kinh tế – xã hội, du lịch và môi trường đầu tư của thành phố.

Đối với một đô thị di sản, trung tâm du lịch và dịch vụ như Huế, mỗi đợt thiên tai không chỉ gây thiệt hại vật chất mà còn ảnh hưởng đến hình ảnh, môi trường du lịch và đời sống người dân. Vì vậy, việc nâng cao năng lực ứng phó với thiên tai được thành phố xác định là nhiệm vụ quan trọng. Theo đánh giá của UBND thành phố, cchuyển đổi số và ứng dụng công nghệ là giải pháp quan trọng trong công tác phòng, chống thiên tai.

Hiện nay, TP. Huế đưa vào sử dụng nhiều hệ thống công nghệ số phục vụ công tác phòng chống thiên tai như: Radar mưa X band, hệ thống đo mưa tự động chuyên dụng Vrain, hệ thống giám sát ngập lụt Vfass, bản đồ số GIS Huế, nền tảng đô thị thông minh Hue-S, camera giám sát hồ chứa, ứng dụng UAV (máy bay không người lái) để khảo sát thiên tai.

Thành phố đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, nâng cao hiệu quả công tác dự báo, cảnh báo sớm thiên tai.

Tuy nhiên, các nguồn dữ liệu hiện vẫn còn phân tán, chưa được tích hợp đồng bộ để phục vụ hiệu quả cho công tác mô phỏng, dự báo và điều hành theo thời gian thực. Do đó, cần có giải pháp tổng thể nhằm kết nối, chuẩn hóa và khai thác tối đa giá trị của dữ liệu hiện có. Việc xây dựng hệ thống kiểm soát, mô phỏng lan truyền và bản đồ ngập lụt trên toàn thành phố là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh thành phố thường xuyên chịu ảnh hưởng của mưa lớn, lũ từ thượng nguồn và triều cường.

Với đặc thù địa hình thấp trũng, mạng lưới sông ngòi dày đặc, Huế thường xuyên đối mặt với tình trạng “nước dồn từ đầu nguồn, ngập sâu ở hạ du”, khiến lũ lan nhanh, tác động trực tiếp đến đời sống người dân, hạ tầng đô thị và công tác bảo tồn di sản.

Từ kinh nghiệm thực tiễn qua các đợt lũ lớn, Sở Khoa học và Công nghệ thành phố cho rằng công tác quản lý rủi ro cần có sự chuyển đổi mạnh mẽ, từ dựa vào kinh nghiệm cảm tính sang quản lý dựa trên dữ liệu và công nghệ. Mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc cảnh báo mà còn phải tiến tới kiểm soát, giảm thiểu rủi ro; bảo đảm xác định được người dân trong vùng nguy hiểm đã tiếp nhận và phản hồi thông tin, qua đó có phương án nhắc nhở, hỗ trợ, ứng cứu kịp thời.

Thời gian tới, thành phố đẩy manh nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số nhằm nâng cao năng lực cảnh báo, dự báo, theo dõi, giám sát thiên tai, giảm thiệt hại. Trong đó, đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác phòng, chống thiên tai, xác định đây là nhiệm vụ then chốt, mang tính đột phá, vừa cấp bách, vừa lâu dài.

Ưu tiên đầu tư ứng dụng khoa học- công nghệ hiện đại, các mô hình dự báo thiên tai tiên tiến; từng bước chuẩn hóa, hiện đại hóa hệ thống dự báo khí tượng thủy văn và hệ thống theo dõi, giám sát thiên tai chuyên dùng. Bảo đảm các thông tin trọng yếu như lượng mưa, mực nước, tốc độ gió… được thu thập, phân tích và truyền tải kịp thời, chính xác đến lực lượng làm công tác phòng, chống thiên tai, chính quyền các cấp và Nhân dân để chủ động phòng ngừa, ứng phó, giảm thiểu thiệt hại.

Tăng cường đầu tư cho nghiên cứu cơ bản về các loại hình thiên tai, xây dựng cơ sở khoa học và các mô hình dự báo hiện đại. Tiếp tục hiện đại hóa hệ thống quan trắc; đẩy mạnh ứng dụng các phần mềm chuyên ngành như Vrain, Hue.vfass, Hue.vwind, mô hình giám sát đa tầng; mở rộng ứng dụng công nghệ viễn thám, ảnh vệ tinh, máy bay không người lái (UAV) và trí tuệ nhân tạo (AI) trong phân tích, dự báo, cảnh báo các hiện tượng thiên tai như bão, mưa lớn, ngập lụt, dông, lốc và trong vận hành hồ chứa nước. Duy trì, nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống thông tin cảnh báo thiên tai HueS phục vụ cộng đồng.

Xây dựng, vận hành và thường xuyên cập nhật hệ thống cơ sở dữ liệu phòng chống thiên tai đồng bộ, thống nhất, làm nền tảng quản lý thiên tai trên môi trường số, phục vụ hiệu quả công tác lãnh đạo, chỉ đạo và điều hành phòng, chống thiên tai. Nghiên cứu, triển khai các giải pháp mang tính đột phá nhằm thúc đẩy chuyển đổi số gắn với thích ứng, giảm thiểu rủi ro thiên tai và phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Vận hành hệ thống cơ sở dữ liệu hỗ trợ ra quyết định chỉ đạo, chỉ huy phòng, chống thiên tai theo thời gian thực. Rà soát, cập nhật đầy đủ dữ liệu về kế hoạch, phương án sơ tán dân, công trình phòng, chống thiên tai, dữ liệu ngập lụt, bản đồ điểm dừng, đỗ xe phòng tránh lũ vào hệ thống GIS Huế; chỉ đạo các hồ chứa nước cập nhật dữ liệu, lắp đặt và kết nối hệ thống camera giám sát với hệ thống HueS để phục vụ kịp thời công tác phòng, tránh thiên tai cho cộng đồng.

Thành phố khuyến khích doanh nghiệp, cơ quan nghiên cứu đầu tư phát triển khoa học, công nghệ; phát huy vai trò nòng cốt của các doanh nghiệp quốc phòng, an ninh trong việc đầu tư, phát triển hạ tầng số lưỡng dụng; thúc đẩy hợp tác công- tư trong lĩnh vực phòng, chống thiên tai nhằm nâng cao hiệu quả, tính bền vững và khả năng thích ứng, nhất là xây dựng mạng lưới viễn thông dùng riêng chuyên dùng, bảo đảm hạ tầng thông tin liên lạc là huyết mạch không thể đứt gãy trong mọi tình huống thiên tai, quốc phòng, an ninh./.

Nguồn: Chuyển đổi số góp phần nâng cao hiệu quả phòng, chống thiên tai tại Huế