Tại nhiều xã vùng cao trên địa bàn tỉnh, hoạt động chăn nuôi gia súc gắn liền với tập quán thả rông hoặc nuôi nhốt dưới gầm sàn, điều này tiềm ẩn nguy cơ cao gây ô nhiễm môi trường nếu chất thải không được xử lý hiệu quả. Trước thực tế này, từ tháng 10/2025, UBND xã Nậm Nèn thành lập đoàn kiểm tra việc chấp hành các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường đối với 35 hộ chăn nuôi gia súc, gia cầm trên địa bàn.

Đây là hoạt động được triển khai thường xuyên, nằm trong chuỗi giải pháp thực hiện tiêu chí “Môi trường và an toàn thực phẩm” của chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới. Không dừng lại ở việc tuyên truyền, vận động bằng lời nói, điểm mới trong cách làm của xã là yêu cầu các hộ chăn nuôi ký cam kết thực hiện nghiêm các biện pháp bảo vệ môi trường theo quy định của pháp luật. Nội dung cam kết cụ thể, rõ ràng, gắn với trách nhiệm của từng hộ gia đình.

Địa bàn rộng, dân cư phân tán, đời sống còn nhiều khó khăn, vì vậy công tác giữ gìn vệ sinh môi trường tại địa phương này gặp nhiều thách thức. Trước thực tế đó, Nậm Nèn xác định huy động toàn dân tham gia bảo vệ môi trường là yếu tố then chốt. Nhiều mô hình bảo vệ môi trường hiệu quả đã được xây dựng và nhân rộng. Điển hình như mô hình “Ngôi nhà xanh” do Đoàn Thanh niên xã triển khai tại 3 điểm trường và 2 trụ sở cơ quan trên địa bàn. Tại mỗi điểm, một nhà lưới được thiết kế đơn giản, thuận tiện cho việc thu gom vỏ chai nhựa, vỏ lon.

Người dân được hướng dẫn cách ủ phân bón từ rác thải (Ảnh minh họa: LP).

Nếu như trước đây việc xử lý rác thải ở vùng nông thôn phụ thuộc vào các đợt ra quân của chính quyền, thì nay, ở nhiều nơi người dân đã chủ động phân loại rác. Tại bản Phăng 1, xã Mường Phăng, công tác tổng vệ sinh được duy trì đều đặn mỗi tháng hai lần, giao cho hội phụ nữ phụ trách. Các loại rác có thể tái chế được người dân phân loại, thu gom riêng; rác hữu cơ đem ủ làm phân bón cho cây trồng. Mô hình này đang được nhân rộng ra nhiều bản khác trong xã.

Thời gian qua, các cấp, ngành, tổ chức chính trị - xã hội trên địa bàn tỉnh đã chủ động xây dựng, duy trì nhiều mô hình, phong trào bảo vệ môi trường phù hợp với điều kiện thực tế từng địa bàn. Cuối tháng 5/2026, Hội Liên hiệp Phụ nữ (LHPN) xã Quài Tở ra mắt mô hình “Ngôi nhà xanh” tại Chi hội Phụ nữ bản Có. Mô hình được triển khai bằng việc vận động hội viên thu gom chai nhựa, lon nước, giấy vụn, bìa carton và các loại phế liệu tái chế để tập kết, bán gây quỹ phục vụ các hoạt động an sinh xã hội.

Nguồn kinh phí thu từ việc bán phế liệu được quản lý công khai, sử dụng để hỗ trợ hội viên nghèo, phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn và thăm hỏi hội viên khi ốm đau. Thời gian tới, Hội đặt mục tiêu nhân rộng mô hình đến 100% thôn, bản trên địa bàn; trước mắt, năm 2026 sẽ tiếp tục triển khai tại bản Ta và bản Tân Lập.

Từ việc thay đổi nhận thức, công tác bảo vệ môi trường tại Điện Biên có sự tham gia của toàn dân.

Cùng với các cấp Hội LHPN, Hội Nông dân tỉnh cũng tích cực triển khai nhiều hoạt động gắn bảo vệ môi trường với đời sống và sản xuất. Hội Nông dân tỉnh đã hướng dẫn thành lập các Câu lạc bộ “Nông dân bảo vệ môi trường” tại nhiều địa phương. Mỗi hội viên không chỉ là người thực hiện các hoạt động bảo vệ môi trường, mà còn là tuyên truyền viên tích cực tại cơ sở.

Từ các hoạt động thiết thực, nhận thức của hội viên nông dân đã có chuyển biến tích cực. Tình trạng vứt rác bừa bãi, lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật giảm rõ rệt. Nhiều khu dân cư đã trở nên sáng - xanh - sạch - đẹp hơn, tạo diện mạo mới cho vùng nông thôn. Một số mô hình điểm khi triển khai đã được người dân tích cực hưởng ứng và nhanh chóng lan tỏa ra các địa phương khác.

Tại bản Ló, xã Thanh Nưa, mô hình “Nông dân tham gia bảo vệ môi trường” đã mang lại những chuyển biến tích cực. Hơn 60 hộ dân tại đây được hỗ trợ 2 thùng chứa rác và 1 thùng ủ rác hữu cơ để phân loại ngay tại nguồn. Nhờ được hướng dẫn quy trình bài bản, nhiều gia đình đã tận dụng rác hữu cơ làm phân bón cho cây trồng, giảm tối đa lượng rác thải ra môi trường. Chai nhựa, bao bì và các vật liệu tái chế được thu gom riêng, góp phần hạn chế tình trạng xả thải bừa bãi.

Theo đánh giá của Sở Nông nghiêp công tác bảo vệ môi trường tại tỉnh vẫn còn nhiều khó khăn như thiếu nguồn lực đầu tư, thiếu phương tiện thu gom chuyên dụng, nhiều khu vực nông thôn chưa có điểm tập kết rác thải phù hợp. Công nghệ xử lý chất thải chủ yếu vẫn là chôn lấp, trong khi nguồn vốn xã hội hóa cho lĩnh vực môi trường còn hạn chế.

Nành Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên xác định tiếp tục nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, đồng thời phát huy vai trò của người dân và cộng đồng trong bảo vệ môi trường. Việc tiếp tục duy trì và nhân rộng các mô hình phù hợp với điều kiện thực tế sẽ góp phần cải thiện chất lượng môi trường sống, hình thành nếp sống văn minh và tạo nền tảng cho phát triển bền vững trên địa bàn tỉnh./.

Nguồn: Đa dạng mô hình bảo vệ môi trường trong xây dựng nông thôn mới ở Điện Biên