Hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải (Đại thủy nông Bắc - Hưng - Hải) nằm ở trung tâm vùng đồng bằng sông Hồng, bao gồm toàn bộ địa giới tỉnh Hưng Yên (cũ), một phần các tỉnh Hải Dương (cũ), Bắc Ninh và TP. Hà Nội. Hệ thống có nhiệm vụ cấp nước tưới cho hơn 116.600 ha đất nông nghiệp, tạo nguồn cho nuôi trồng thủy sản, dân sinh và các ngành kinh tế; đồng thời tiêu thoát nước cho gần 199.000 ha đất nông nghiệp, công nghiệp, đô thị và hạ tầng. Những năm qua, hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải giữ vai trò huyết mạch trong phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương trong vùng.

Tuy nhiên, những năm gần đây, dưới sức ép của đô thị hóa, công nghiệp hóa và biến đổi khí hậu, hệ thống đang đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng đặc biệt là nguy cơ mất an ninh nguồn nước. Khi lượng cấp từ sông Hồng qua cống Xuân Quan hiện chỉ đạt khoảng 20% thiết kế do mực nước hạ thấp. Tình trạng xâm nhập mặn gia tăng, nhiều thời điểm độ mặn vượt 3‰ trong khi ngưỡng cho phép lấy nước dưới 1‰.

Tình hình thời tiết cực đoan tác động đến hiệu quả vận hành của hệ thống thủy lợi này. Đặc biệt trận mưa lũ do bão số 3 (Yagi) tháng 9/2024 với lượng mưa bình quân trên 400 mm; lũ sông Thái Bình vượt báo động 3, sông Luộc vượt báo động 2 khiến việc tiêu thoát nước bị gián đoạn nghiêm trọng. Kênh chính quá tải, hơn 120 vị trí bờ kênh có nguy cơ vỡ hoặc tràn, gây ngập úng kéo dài trên 21.000 ha đất nông nghiệp và ảnh hưởng lớn đến đời sống người dân...

Hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải giữ vai trò huyết mạch trong phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương trong vùng.

Tình trạng ô nhiễm môi trường nước kéo dài nhiều năm chưa được xử lý triệt để đã ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng cấp, tiêu nước và tiềm năng phát triển đa mục tiêu của hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải. Từ thực tế trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng định hướng phát triển tổng thể hệ thống Bắc Hưng Hải thành mô hình mẫu về thủy lợi hiện đại.

Trong đó, lấy khai thác nguồn nước và hạ tầng thủy lợi phục vụ đa mục tiêu làm cốt lõi, bảo vệ môi trường sinh thái bền vững làm nền tảng. Triển khai đồng bộ giải pháp công trình và phi công trình. Đồng thời phân công rõ trách nhiệm giữa Trung ương và địa phương; đa dạng hóa nguồn lực, kết hợp ngân sách nhà nước với hợp tác công tư và xã hội hóa.

Từ đây phát triển hệ thống Bắc Hưng Hải thành mô hình thủy lợi hiện đại, bảo đảm an ninh nguồn nước, kiểm soát chất lượng nước, hình thành không gian xanh sinh thái và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội vùng Đồng bằng sông Hồng. Đặc biệt chú trọng đến hiện đại hóa hạ tầng để chủ động cấp, tiêu nước và thích ứng biến đổi khí hậu; Kiểm soát, cải thiện chất lượng nước; Khai thác đa tầng giá trị không gian, hạ tầng và văn hóa - lịch sử; Hoàn thiện mô hình tổ chức quản lý; Xây dựng cơ sở dữ liệu và hệ thống vận hành thông minh.

Đối với nhóm hoàn thiện hạ tầng và hiện đại hóa quản lý, vận hành hệ thống thủy lợi đảm bảo năng lực phục vụ đa mục tiêu. Bộ Nông nghiệp và Môi trường triển khai cải tạo, nâng cấp, xây dựng mới, hiện đại hóa 13 công trình thủy lợi đầu mối lớn (như Xuân Quan, Cầu Cất, An Thổ, Nam Kẻ Sặt…) và công trình điều tiết trên kênh trục chính (như cống Kênh Cầu, Lực Điền, Bằng Ngang…)...

Nhiệm vụ kiểm soát ô nhiễm và quản lý chất lượng nước, với trọng tâm xây dựng hệ thống xử lý nước thải tại 18 điểm đầu kênh, thu gom nguồn thải phân tán và phân cấp rõ trách nhiệm quản lý. Ngoài ra Bộ cũng thúc đẩy hoàn thiện hạ tầng và giá trị văn hóa, lịch sử trong vùng kết hợp chỉnh trang hạ tầng các công trình trọng điểm và hệ thống kênh trục chính Bắc Hưng Hải, kết nối du lịch, tạo quỹ đất khoảng 2.150 ha để phát triển đô thị và dịch vụ.

Việc đầu tư đồng bộ được kỳ vọng sẽ không chỉ giải quyết căn bản tình trạng ô nhiễm, quá tải mà còn đưa hệ thống Bắc Hưng Hải trở thành hình mẫu về hệ thống thủy lợi hiện đại, đa chức năng, góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước và phát triển bền vững vùng Đồng bằng sông Hồng trong giai đoạn mới.../.

Nguồn: “Đại thủy nông Bắc - Hưng - Hải” được định hướng thành mô hình mẫu về thủy lợi hiện đại