"Mùa trái ngọt" và bức tranh di sản

Điểm dừng chân đầu tiên của chúng tôi là vùng đất đỏ bazan màu mỡ tại xã Tân Lợi. Từ trên triền đồi cao nhìn xuống, một dải lụa xanh mướt của những vườn sầu riêng, cao su nối tiếp nhau chạy tít tắp không dứt đến tận chân trời. Tại đây, sự chuyển mình từ canh tác truyền thống sang công nghệ số đang diễn ra từng ngày trong từng hơi thở của đất.

Người dân tỉnh Đồng Nai chăm sóc vườn cao su

Vừa thoăn thoắt kiểm tra hệ thống tưới tự động qua điện thoại, ông Nguyễn Văn Nam, một lão nông có thâm niên trồng sầu riêng, lau mồ hôi cười bảo: "Chú nhìn xem, trước đây vùng này đất rộng nhưng canh tác manh mún, cực lắm mà đầu ra lại bấp bênh. Từ ngày tỉnh quy hoạch thành vùng chuyên canh, điện đường kéo tận ngõ, chúng tôi đổi đời nhờ sầu riêng VietGAP. Đất này quý lắm, mình chăm nó tử tế bằng phân hữu cơ thì nó cho mình trái ngọt xuất khẩu. Chẳng lo cái đói cái nghèo nữa, giờ chỉ lo làm sao giữ cho đất luôn sạch để cây bền trái".

Rời Tân Lợi, chúng tôi ngược lên vùng biên giới để thăm những vùng chuyên trồng lúa xã Thiện Hưng. Dù đất trồng lúa chỉ chiếm một phần khiêm tốn nhưng lại là nguồn sống và điểm tựa an ninh lương thực của bao gia đình. Tuy vậy, chúng tôi cũng thoáng trầm ngâm khi nghe về những cánh đồng vẫn đang mong mỏi một hệ thống thủy lợi đồng bộ hơn. Đó là những trăn trở mà chính quyền nơi đây đang ráo riết tháo gỡ thông qua các dự án kiên cố hóa kênh mương, để từng tấc đất trồng lúa đều có thể thâm canh 2-3 vụ mỗi năm. Và cũng để đất không còn phải "khát" vào mùa khô hay "chìm" vào mùa lũ, giúp người nông dân yên tâm bám ruộng, bám làng.

Bức tranh di sản và "trái tim" logistics

Xuôi về phía xã Trị An – nơi hơi thở của rừng già trở nên đậm nét và không khí bỗng chốc dịu mát lạ kỳ, nếu quy hoạch đất nông nghiệp Đồng Nai là một bức tranh đa sắc, thì Trị An chính là mảng màu xanh thẳm và dịu mát nhất. Xe của chúng tôi lăn bánh vào địa phận xã khi nắng chiều đã bớt gắt, nhường chỗ cho luồng không khí ẩm mượt đặc trưng của vùng rừng, vùng hồ thủy điện mênh mông.

Bơi thuyền trên hồ Trị An.

Đất đai ở đây không chỉ là những con số cơ học ghi trên văn bản. Với gần 340.000 ha đất lâm nghiệp toàn tỉnh, Trị An sở hữu quỹ đất tự nhiên rộng lớn cùng địa hình chuyển tiếp nhịp nhàng. Những cánh rừng đặc dụng của Khu Bảo tồn thiên nhiên và văn hóa Đồng Nai bạt ngàn ôm lấy những xóm làng trù phú, tạo nên một sự cộng sinh hài hòa giữa con người và thiên nhiên. Đi giữa những con đường liên xã sạch đẹp, chúng tôi ngỡ ngàng trước diện tích rừng sản xuất vẫn còn giữ được vẹn nguyên vẻ hoang sơ của rừng tự nhiên. Đây là một "gia tài" sinh thái hiếm hoi lên đến hơn 25.000 ha của cả vùng.

Anh Nguyễn Tiến – đại diện doanh nghiệp làm du lịch sinh thái tại địa phương, chia sẻ: "Giữ được rừng tự nhiên như ở Trị An này là cả một nỗ lực phi thường của chính quyền và cộng đồng. Chúng tôi đang học cách 'trả ơn' cho rừng bằng cách phát triển kinh tế bền vững dưới tán lá, bảo vệ đa dạng sinh học thông qua du lịch xanh. Rừng xanh thì dòng nước mới điều hòa, khí hậu ôn hòa thì hạ du mới yên ổn làm ăn, tránh được thiên tai xói mòn". Nhìn những tán cây cổ thụ vươn cao che bóng mát cho những lối nhỏ ven hồ, mới hiểu vì sao Trị An không chỉ là nơi sản xuất mà còn thực hiện sứ mệnh của một "hàng rào" phòng hộ đầu nguồn, âm thầm giữ nước và bảo vệ môi trường sinh thái cho toàn vùng hạ du của lưu vực sông Đồng Nai.

Chợ đầu mối Dầu Giây về đêm.

Tiếp tục hành trình, tôi dừng chân tại Dầu Giây – nút giao chiến lược nơi các tuyến cao tốc trọng điểm hội tụ. Nếu Trị An được ví như "lá phổi" thanh lọc không khí, thì Dầu Giây chính là "trái tim" vận chuyển dòng máu nông sản đi khắp cả nước và vươn ra thế giới. Nhìn vào nhịp sống hối hả tại Chợ đầu mối nông sản thực phẩm Dầu Giây quy mô hơn 55 ha, mới thấu hiểu sự chuyển dịch mạnh mẽ của vùng đất này từ thuần nông sang dịch vụ nông nghiệp cao cấp. Không chỉ dừng lại ở giao thương, Dầu Giây đang nỗ lực nhân rộng các mô hình nông nghiệp hữu cơ trên diện tích 20 ha với các sản phẩm thế mạnh như sầu riêng, chôm chôm và rau xanh đạt chuẩn xuất khẩu.

Một tiểu thương chia sẻ: "Nhờ vị trí cửa ngõ, trái cây từ các vùng chuyên canh đổ về đây rồi đi thẳng ra cảng hay ra Bắc rất nhanh chóng qua đường cao tốc. Nông sản không còn sợ nằm chờ héo ở vườn nữa, giá trị vì thế mà tăng lên rõ rệt. Khách giờ họ chuộng hàng sạch, nên cứ vùng nào làm hữu cơ là chúng tôi ưu tiên thu mua ngay”.

Niềm tin trên vùng đất triệu hecta

Số liệu của Sở NN- MT tỉnh Đồng Nai cho thấy, nguồn lực đất đai của tỉnh được định vị trên một quy mô vô cùng ấn tượng. Tổng diện tích đất nông nghiệp đạt 1.065.295 ha, chiếm tới 83,64% diện tích tự nhiên toàn tỉnh. Trong cơ cấu sử dụng đất, loại hình cây lâu năm giữ vai trò chủ lực với 640.221 ha (chiếm 60,10%), tạo nền tảng vững chắc cho các vùng chuyên canh nông sản hàng hóa quy mô lớn. Song song đó, quỹ đất lâm nghiệp chiếm 31,89% diện tích đất nông nghiệp (tương đương 339.730 ha), đóng vai trò then chốt trong việc bảo tồn sinh thái và phòng hộ đầu nguồn.

Làm nông nghiệp xanh ở xã Trảng Bom.

Sự phân bổ nguồn lực này đã hình thành nên các vùng động lực kinh tế rõ rệt. Nếu các xã Trị An, Đắk Lua, Bù Gia Mập là tâm điểm của bảo tồn thiên nhiên và lâm nghiệp bền vững, thì các khu vực như Gia Kiệm, Trảng Bom, Thống Nhất (cũ) lại trở thành "hạt nhân" về nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nơi tập trung các trung tâm nghiên cứu và sản xuất giống. Cùng với đó là nhiều địa phương khác đang khẳng định thế mạnh trong lĩnh vực chăn nuôi tập trung quy mô lớn, khép kín hoàn toàn, góp phần hoàn thiện chuỗi giá trị nông nghiệp hiện đại của địa phương.

Không gian xanh tại xã Trảng Bom.

Đất Đồng Nai vẫn đang âm thầm chuyển mình dưới những tán rừng già, bên những nút giao cao tốc hiện đại và trong những trang trại công nghệ cao. Tất cả đang hòa chung nhịp thở, chờ đợi những mùa gặt không chỉ bội thu về sản lượng mà còn bền vững về giá trị. Đó cũng là tầm nhìn mà lãnh đạo UBND tỉnh Đồng Nai từng tâm huyết khẳng định trong tiến trình đưa tỉnh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương: "Đồng Nai không chọn tăng trưởng bằng mọi giá. Đồng Nai quy hoạch lại đất đai để mỗi ha đều phải mang lại giá trị cao nhất nhưng phải sạch và xanh. Chuyển từ nông nghiệp truyền thống sang công nghệ cao, hữu cơ là con đường không thể khác để đưa nông sản Đồng Nai vươn xa và giữ gìn môi trường cho thế hệ mai sau".

Hoàng hôn buông xuống trên những cánh đồng sầu riêng vàng rực, chúng tôi rời đi với niềm tin mãnh liệt về một tương lai thịnh vượng. Với một quy hoạch bài bản, một tư duy đổi mới từ người nông dân chân lấm tay bùn đến những nhà quản lý tầm cỡ, khát vọng về một nền kinh tế xanh trên vùng đất hơn 1 triệu ha này chắc chắn sẽ không còn xa.

Nguồn:‘Đánh thức’ 1 triệu hecta đất nông nghiệp tại Đồng Nai