Theo thống kê, toàn tỉnh Tuyên Quang hiện có hơn 670,4 nghìn ha rừng cung ứng dịch vụ môi trường rừng. Năm 2025, tổng số tiền thu từ dịch vụ môi trường rừng đạt trên 184 tỷ đồng; tiền trồng rừng thay thế trên 34,6 tỷ đồng. Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) được xem là động lực quan trọng giúp địa phương bảo vệ được rừng đầu nguồn, nhất là các khu vực rừng phòng hộ gắn với các hồ chứa thủy điện Tuyên Quang, Chiêm Hóa, Nà Hang, Sông Nho Quế, Bắc Mê và các nhà máy thủy điện nhỏ trên địa bàn.

Tại các xã vùng cao như Nà Hang, Thượng Lâm, Chiêm Hóa, Nấm Dẩn, Khuôn Lùng nguồn tiền chi trả đã giúp hàng nghìn hộ gia đình có thêm điều kiện phát triển kinh tế, góp phần giảm nghèo bền vững.

Theo Ông Ma Văn Bền, thôn Nà Tông, xã Thượng Lâm: Trước đây người dân chỉ coi rừng là nơi lấy củi, hái măng, nay chúng tôi xem rừng là tài sản mang lại thu nhập hàng năm. Mỗi hộ được nhận tiền công bảo vệ rừng nên ai cũng có ý thức giữ rừng, phòng cháy rừng trong mùa khô, trồng dặm khi rừng bị thiệt hại. Hơn bao giờ hết chúng tôi ý thức được tầm quan trọng bảo vệ rừng chính là bảo vệ cuộc sống của dân làng.

Tại thôn Bản Tân, xã Tân Quang, chính sách chi trả DVMTR đã từng bước đi vào cuộc sống của người dân. Gia đình anh Đào Văn Quyết là một trong những hộ được hưởng lợi trực tiếp từ nguồn chi trả này. Theo anh Quyết, số tiền nhận hằng năm được gia đình sử dụng để đầu tư mua giống cây, phân bón và mở rộng diện tích rừng trồng. Hiện nay, gia đình anh có gần 6,0ha rừng, chủ yếu là keo lai và bồ đề, mang lại nguồn thu nhập ổn định.

Những cánh rừng phòng hộ ở xã Lâm Bình dọc hồ thủy điện Tuyên Quang được người dân thôn Nặm Đíp gìn giữ cẩn trọng. Mỗi năm, tiền chi trả DVMTR mang lại cho thôn hàng chục triệu đồng. Từ nguồn lực này, người dân đóng góp làm nhà văn hóa, hỗ trợ vốn xoay vòng cho các hộ nghèo phát triển chăn nuôi trâu, bò. Có thôn lại thực hiện lồng ghép nguồn chi trả DVMTR với các chương trình phát triển nông thôn, như ở thôn Bản Péo, xã Nậm Dịch người dân đã thống nhất dành một phần tiền DVMTR làm quỹ hỗ trợ học sinh nghèo, giúp đỡ hộ khó khăn.

Từ việc triển khai hiệu quả chính sách chi trả DVMTR, công tác bảo vệ, phát triển rừng tại các địa phương ngày càng được nâng cao.

Để nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Tuyên Quang đã phối hợp với chủ rừng là tổ chức, với UBND cấp xã tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc quản lý, sử dụng tiền dịch vụ môi trường rừng tại cơ sở nhằm đảm bảo tính công khai, minh bạch, không để thất thoát quỹ. Bên cạnh đó, công tác quản lý hồ sơ, chứng từ chi trả dịch vụ môi trường rừng, trồng rừng thay thế được thực hiện đầy đủ, phục vụ công tác quyết toán và thanh, kiểm tra theo quy định.

Công tác tuyên truyền chính sách được chú trọng đẩy mạnh, triển khai linh hoạt tại cơ sở. Nội dung về chi trả dịch vụ môi trường rừng được lồng ghép trong các hội nghị về quản lý, bảo vệ và phòng cháy, chữa cháy rừng. Qua đó, nhận thức của người dân về vai trò của rừng từng bước được nâng lên, đồng thời ý thức trách nhiệm trong bảo vệ tài nguyên rừng cũng được củng cố rõ rệt.

Tuyên Quang đã xây dựng hệ thống theo dõi, giám sát rừng bằng công nghệ GPS và bản đồ số. Việc khoanh định lưu vực, xác định ranh giới chi trả được cập nhật, rà soát định kỳ, tránh tình trạng trùng lặp hoặc bỏ sót diện tích. Các chủ rừng được tuyên truyền về quy trình bảo vệ rừng, phương pháp tuần tra, ghi chép nhật ký rừng, giúp nâng cao năng lực quản lý ở cơ sở.

Chính sách chi trả DVMTR được triển khai trên cả nước từ năm 2011, đã thu được nhiều thành quả to lớn, thúc đẩy xã hội hóa nghề rừng, giảm áp lực chi ngân sách nhà nước. Từ việc được nhận nguồn hỗ trợ từ chi trả DVMTR hay nguồn từ thỏa thuận chi trả giảm phát thải khí nhà kính, đã tạo ra động lực cho cộng đồng tham gia bảo vệ và phát triển rừng tích cực hơn.

Số liệu từ 32/34 tỉnh, thành phố có thực hiện chính sách chi trả DVMTR cho thấy, hiện đã đã thu được 18.763 tỷ đồng. Riêng các năm 2022, 2023, 2024 và 2025, nguồn thu đều đạt trên 3.700 tỷ đồng/năm, cao hơn mục tiêu của quy hoạch lâm nghiệp quốc gia.

Trong cơ cấu nguồn thu, các cơ sở sản xuất thủy điện tiếp tục là nguồn đóng góp lớn nhất với 16.092 tỷ đồng, chiếm 85,76% tổng nguồn thu dịch vụ môi trường rừng. Các nguồn thu khác gồm: Các cơ sở sản xuất, cung ứng nước sạch: 606 tỷ đồng, chiếm 3,23%; Các cơ sở sản xuất công nghiệp sử dụng nước: 297 tỷ đồng, chiếm 1,58%; Các cơ sở kinh doanh du lịch sinh thái: 309 tỷ đồng, chiếm 1,65%;

Nguồn thu DVMTR đã được phân bổ tới các chủ rừng và các đơn vị quản lý rừng theo quy định. Các ban quản lý rừng phòng hộ và rừng đặc dụng là nhóm nhận nguồn chi trả lớn nhất, chiếm hơn một nửa tổng nguồn kinh phí dịch vụ môi trường rừng. Qua đó, nguồn thu từ DVMTR tiếp tục phát huy vai trò là nguồn lực quan trọng cho bảo vệ, phát triển rừng, nâng cao chất lượng rừng, cải thiện sinh kế người dân và tăng cường hiệu quả quản lý tài nguyên rừng trong giai đoạn mới./.

Nguồn: Dịch vụ môi trường rừng - Thúc đẩy công tác bảo vệ, phát triển rừng theo hướng bền vững