Nguồn cung thắt chặt, xuất khẩu gạo Việt Nam phát tín hiệu phục hồi

Theo Reuters, đến ngày 29/10, gạo trắng 5% tấm của Việt Nam được chào bán ở mức 470-480 USD/tấn, tăng 30 USD/tấn so với mức 440-450 USD/tấn của một tuần trước đó. Đây là mức giá cao nhất kể từ tháng 1/2025, đưa gạo Việt Nam lên ngang mặt bằng giá của Thái Lan và cao hơn đáng kể so với mức 389-394 USD/tấn của gạo Ấn Độ.

Đà tăng diễn ra trong bối cảnh nguồn cung trong nước chưa thực sự dồi dào. Theo các thương nhân, vụ thu hoạch lúa Thu Đông dự kiến bắt đầu vào cuối tháng 11, với sản lượng được dự báo chỉ bằng khoảng một nửa vụ Hè Thu. Trong khi đó, những lo ngại về tác động của hiện tượng El Niño đối với sản xuất lúa gạo trong năm tới cũng khiến thị trường chú ý hơn đến triển vọng nguồn cung.

Tuy nhiên, mức giá chào bán cao không đồng nghĩa toàn bộ giao dịch xuất khẩu đều được thực hiện ở mức giá này. Giá thực tế còn phụ thuộc vào chất lượng gạo, điều kiện giao hàng, thời điểm ký hợp đồng và nhu cầu của từng thị trường nhập khẩu.

Giá gạo 5% tấm của Việt Nam tăng lên 470-480 USD/tấn vào cuối tháng 10/2026.

Tại thị trường trong nước, giá gạo nguyên liệu IR 504 và CL 555 tăng khoảng 200 đồng/kg trong tuần, lên 9.000-9.200 đồng/kg. Giá lúa tươi cũng tăng 100-300 đồng/kg, trong đó lúa thơm OM 18 và Đài Thơm 8 được thu mua ở mức 6.500-6.700 đồng/kg; các loại lúa thường dao động 6.000-6.300 đồng/kg.

Diễn biến này cho thấy áp lực nguồn cung đã phần nào phản ánh vào giá thu mua trong nước. Dù vậy, mức tăng của giá gạo xuất khẩu và giá lúa tại ruộng không nhất thiết tương ứng hoàn toàn, bởi giữa hai khâu còn có chi phí thu mua, chế biến, vận chuyển, tồn kho và các điều kiện hợp đồng.

Ở chiều cầu, hoạt động xuất khẩu gạo Việt Nam có dấu hiệu cải thiện trong tháng 10 sau ba tháng liên tiếp suy giảm. Theo số liệu ước tính của Cục Xuất nhập khẩu thuộc Bộ Công Thương, xuất khẩu gạo trong 10 tháng năm 2026 đạt 6,83 triệu tấn, tương ứng kim ngạch 3,3 tỷ USD, giảm lần lượt 4,7% về lượng và 9,8% về trị giá so với cùng kỳ năm trước.

Riêng tháng 10, lượng gạo xuất khẩu ước đạt 475.000 tấn, trị giá 253 triệu USD, tăng 9,6% về lượng và 13,3% về kim ngạch so với tháng trước. So với cùng kỳ năm 2025, các chỉ tiêu này lần lượt tăng 37,2% và 39,3%. Sự phục hồi trong tháng cuối kỳ có thể góp phần cải thiện tâm lý thị trường, song chưa đủ để khẳng định xu hướng tăng đã bền vững nếu chưa có thêm dữ liệu về đơn hàng và kết quả xuất khẩu những tháng tiếp theo.

Xét theo thị trường, Trung Quốc đang nổi lên như một điểm sáng. Trong 9 tháng đầu năm, xuất khẩu gạo Việt Nam sang thị trường này đạt khoảng 1,1 triệu tấn, tăng 82,8% so với cùng kỳ năm trước, đưa Trung Quốc lên vị trí thứ hai trong số các thị trường xuất khẩu gạo của Việt Nam.

Ngược lại, lượng gạo xuất khẩu sang Philippines giảm 7,2%, xuống còn 2,73 triệu tấn, tương đương khoảng 43% tổng lượng xuất khẩu của Việt Nam. Dù vẫn là thị trường tiêu thụ lớn nhất, Philippines đang đa dạng hóa nguồn cung, khiến mức độ phụ thuộc vào gạo Việt Nam giảm dần.

Theo số liệu của Cục Công nghiệp Thực vật Philippines, trong 9 tháng đầu năm, nước này nhập khẩu khoảng 4,07 triệu tấn gạo, tăng 24% so với cùng kỳ năm 2025. Việt Nam cung cấp 2,73 triệu tấn, chiếm khoảng 67% tổng lượng nhập khẩu, thấp hơn mức hơn 80% trước đó. Trong khi đó, lượng gạo nhập từ Thái Lan đạt gần 553.000 tấn, tăng gấp ba lần; Myanmar cung cấp khoảng 420.000 tấn, Pakistan gần 217.000 tấn và Campuchia khoảng 127.000 tấn.

Những con số này cho thấy cơ hội xuất khẩu vẫn hiện hữu, nhưng cạnh tranh tại các thị trường chủ lực ngày càng rõ nét. Để duy trì thị phần, doanh nghiệp Việt Nam không chỉ cần bảo đảm nguồn hàng mà còn phải đáp ứng yêu cầu về chất lượng, giá cả, thời gian giao hàng và khả năng thực hiện hợp đồng.

Một thương nhân được Reuters dẫn lời nhận định giá gạo có thể tiếp tục tăng khi Philippines dự kiến nối lại nhập khẩu gạo từ Việt Nam. Tuy nhiên, triển vọng này cần được nhìn nhận như một kỳ vọng thị trường, không phải sự bảo đảm về thời điểm hay quy mô nhập khẩu. Diễn biến thực tế sẽ phụ thuộc vào chính sách nhập khẩu của Philippines, tiến độ ký kết hợp đồng và khả năng cung ứng của các nhà xuất khẩu.

Sản lượng toàn cầu suy giảm, đà tăng năm 2027 còn nhiều biến số

Triển vọng giá gạo trong năm 2027 được chú ý trong bối cảnh các tổ chức quốc tế dự báo nguồn cung toàn cầu có thể suy giảm, trong khi nhu cầu tiêu thụ tiếp tục tăng. Theo báo cáo Triển vọng Thị trường Hàng hóa của Ngân hàng Thế giới (WB) được đề cập trong các dự báo thị trường, giá gạo được dự báo tăng 10% trong năm 2026 và tăng thêm 12% trong năm 2027, trước khi giảm 6% vào năm 2028.

Dự báo này phản ánh khả năng sản lượng gạo toàn cầu trong niên vụ 2026-2027 giảm khoảng 2%, đánh dấu lần sụt giảm đầu tiên trong vòng một thập kỷ. El Niño được xem là một trong những yếu tố có thể gây bất lợi cho năng suất tại các quốc gia sản xuất và xuất khẩu gạo lớn ở châu Á.

Theo kịch bản của WB, triển vọng giá còn phụ thuộc vào phản ứng chính sách của các nước xuất khẩu. Nếu các quốc gia lớn áp dụng biện pháp hạn chế xuất khẩu để bảo đảm nguồn cung trong nước, thị trường quốc tế có thể chịu sức ép tăng giá mạnh hơn. Ngược lại, nếu dòng chảy thương mại được duy trì thông suốt, tác động từ suy giảm sản lượng có thể được giảm bớt.

Bài học từ giai đoạn El Niño 2023-2024 cho thấy các biện pháp hạn chế xuất khẩu có thể khuếch đại biến động giá khi nguồn cung vốn đã chịu sức ép. Vì vậy, dự báo giá gạo tăng trong năm 2026 và 2027 không nên được hiểu là kết quả chắc chắn, mà cần đặt trong mối tương quan giữa sản lượng thực tế, tồn kho, tiêu thụ và chính sách thương mại của các nước.

Trong bối cảnh nguồn cung có dấu hiệu thắt chặt, nhu cầu xuất khẩu dần phục hồi.

Ở góc độ nguồn cung, báo cáo tháng 10 của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) dự báo sản lượng gạo toàn cầu trong niên vụ 2026-2027 đạt 533,1 triệu tấn, giảm 12,6 triệu tấn so với niên vụ 2025-2026. Nếu được hiện thực hóa, đây sẽ là mức sản lượng thấp nhất trong ba năm, phản ánh những khó khăn tại nhiều vùng trồng lúa chủ chốt.

Ấn Độ được dự báo giảm sản lượng từ 154 triệu tấn xuống 147 triệu tấn, tương đương giảm 7 triệu tấn hay khoảng 4,5%. Đây có thể là lần đầu tiên sản lượng gạo của nước này giảm kể từ niên vụ 2015-2016, trong bối cảnh thiếu mưa tại các vùng trồng lúa trọng điểm và diện tích gieo trồng thu hẹp.

USDA cũng dự báo sản lượng của Việt Nam giảm 100.000 tấn, Thái Lan giảm 400.000 tấn và Myanmar giảm khoảng 1 triệu tấn. Tuy nhiên, các số liệu này vẫn là dự báo cho niên vụ 2026-2027, có thể được điều chỉnh khi có thêm thông tin về thời tiết, diện tích gieo trồng và năng suất thực tế.

Ở chiều ngược lại, tiêu thụ gạo toàn cầu trong niên vụ 2026-2027 được USDA dự báo đạt mức kỷ lục 538,8 triệu tấn, tăng hơn 5,7 triệu tấn so với niên vụ trước. Nếu sản lượng giảm trong khi nhu cầu tăng, cán cân cung cầu có thể trở nên chặt chẽ hơn, qua đó hỗ trợ giá gạo quốc tế.

Dù vậy, triển vọng tăng giá không đồng nghĩa mọi chủng loại gạo và mọi thị trường đều tăng cùng mức. Giá còn chịu tác động từ lượng tồn kho, sức mua của các nước nhập khẩu, khả năng thay thế nguồn cung và biến động tỷ giá. Đối với Việt Nam, việc giá xuất khẩu tăng có thể cải thiện doanh thu trên mỗi tấn hàng, nhưng hiệu quả chung còn phụ thuộc vào chi phí đầu vào, giá thu mua lúa và khả năng thực hiện các hợp đồng đã ký.

Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp xuất khẩu cần theo sát diễn biến nguồn cung và chính sách nhập khẩu tại các thị trường lớn, đồng thời cân đối tiến độ mua hàng, dự trữ và giao hàng để hạn chế rủi ro biến động giá. Về dài hạn, nâng cao chất lượng, duy trì khả năng truy xuất nguồn gốc và đa dạng hóa thị trường sẽ có ý nghĩa quan trọng hơn việc chỉ dựa vào những đợt tăng giá ngắn hạn.

Nhìn chung, giá gạo xuất khẩu Việt Nam đang được hỗ trợ bởi nguồn cung trong nước chưa dồi dào và triển vọng sản lượng toàn cầu suy giảm. Tuy nhiên, khả năng duy trì đà tăng sang năm 2027 vẫn phụ thuộc vào diễn biến mùa vụ, nhu cầu nhập khẩu và chính sách thương mại. Đây là những yếu tố cần tiếp tục theo dõi trước khi đưa ra nhận định chắc chắn về xu hướng giá trong trung hạn.

Nguồn:Giá gạo xuất khẩu lập đỉnh 21 tháng, đà tăng có thể kéo dài sang năm 2027