Theo dự báo của ngành chuyên môn, mùa mưa năm 2026 tại tỉnh Cà Mau có khả năng kết thúc sớm, dự kiến trong khoảng từ ngày 25/10 đến 10/11/2026. Tổng lượng mưa trong mùa thiếu hụt nghiêm trọng trên 50% so với trung bình nhiều năm, kéo theo nguồn nước mặt suy giảm từ 50-70%. Chiều sâu xâm nhập mặn lớn nhất (ranh 4g/l) có khả năng vào sâu khoảng 40-60 km vào vùng nội đồng ngay từ cuối tháng 11/2026.

Điều này đặt ra áp lực lớn đối với hệ thống thủy lợi, nguy cơ gây thiếu nước tưới cho cây trồng, thiếu nguồn nước ngọt sinh hoạt và dịch bệnh phát sinh trên vật nuôi, nhất là tại các vùng sản xuất nông-thủy sản trọng điểm của tỉnh Cà Mau. Tại vùng nông thôn, qua tổng hợp và rà soát bước đầu từ các địa phương trong tỉnh, trong mùa khô này, có khoảng 13.770 hộ dân có khả năng thiếu nước sinh hoạt hoặc cần hỗ trợ công trình cấp nước tập trung. Trong số này, có hơn 2.300 hộ sống tại các khu vực chưa có công trình cấp nước, hơn 4.600 hộ sống tại các khu vực dân cư phân tán.

Trước tác động từ hiện tượng El Nino, Cà Mau xây dựng kịch bản chi tiết ứng phó.

Trước tình hình trên, UBND tỉnh Cà Mau yêu cầu các ngành chức năng và các xã, phường cần chủ động phòng ngừa từ sớm, bảo đảm nước sinh hoạt cho người dân là ưu tiên cao nhất. Bên cạnh đó, hạn chế thiệt hại về sản xuất, cháy rừng, sụt lún đất, mất an toàn các công trình. Cần tập trung nguồn lực vào các địa bàn có nguy cơ cao nhằm hạn chế thấp nhất thiệt hại do thiên tai. Các địa phương thực hiện ngay nhiệm vụ, giải pháp của giai đoạn hiện tại, không để bị động hay gián đoạn, chậm trễ.

Cụ thể, kế hoạch ứng phó được triển khai trên phạm vi toàn tỉnh. Trong đó, về nước sinh hoạt ưu tiên tập trung các xã Biển Bạch, Khánh Lâm, Khánh An, Nguyễn Phích và các địa bàn, điểm dân cư thường xảy ra thiếu nước sinh hoạt trong mùa khô. Về sản xuất nông nghiệp, chú trọng bảo vệ vùng sản xuất lúa ngọt hóa phía Tây kênh Vĩnh Phong; vùng dọc tuyến Quốc lộ 1A; vùng chuyển đổi sản xuất lúa - tôm ở cuối nguồn nước chưa có hệ thống đê bao khép kín, nguy cơ nhiễm mặn cao. Về phòng, chống thiên tai lưu ý vùng có nguy cơ sụt lún đất ở khu vực Bắc Cà Mau; khu vực phòng, chống cháy rừng tại U Minh Hạ; cụm đảo Hòn Khoai…

Căn cứ ranh giới độ mặn 4‰, chiều sâu xâm nhập mặn tính từ cửa sông vào nội đồng và mức độ thiếu hụt nguồn nước ngọt so với trung bình nhiều năm, tỉnh chủ động 3 kịch bản ứng phó. Kịch bản 1 ở mức rủi ro thấp, khi độ mặn 4‰ xâm nhập vào nội đồng dưới 25km; nguồn nước ngọt cơ bản đáp ứng nhu cầu sản xuất và sinh hoạt, chỉ thiếu nước cục bộ tại các khu vực cuối nguồn. Tỉnh sẽ theo dõi, cảnh báo và sử dụng tiết kiệm nguồn nước, phòng ngừa nguy cơ thiếu nước, xâm nhập mặn.

Kịch bản 2 ở mức rủi ro trung bình, khi độ mặn 4‰ xâm nhập vào nội đồng trên 25-50 km; nguồn nước ngọt thiếu hụt từ 30-50% so với trung bình nhiều năm. Tỉnh sẽ tăng cường điều tiết, phân phối nguồn nước; trữ nước ngọt, kiểm soát xâm nhập mặn, ưu tiên cấp nước cho sinh hoạt, cùng các vùng sản xuất trọng điểm. Kịch bản 3 là mức rủi ro cao, khi độ mặn 4‰ xâm nhập vào nội đồng từ 50 - 90km; nguồn nước ngọt thiếu hụt trên 50% so trung bình nhiều năm. Tỉnh triển khai các giải pháp khẩn cấp để bảo đảm nước sinh hoạt, tổ chức đắp đập trữ nước ngọt; khoanh vùng bảo vệ sản xuất có nguy cơ thiệt hại cao, tăng cường khai thác nước ngầm…

Các nhiệm vụ dưới đây áp dụng đối với cả ba kịch bản được xác định rõ, trong đó công tác quan trắc, cảnh báo: Thường xuyên cập nhật diễn biến nguồn nước, mức độ xâm nhập mặn, xác định kịp thời các điểm xảy ra hoặc có nguy cơ thiếu nước; xây dựng, cập nhật bản đồ nguy cơ đến cấp xã, ấp; công bố công khai lịch vận hành hệ thống cống; ban hành các khuyến cáo về sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng là đảm bảo nước sạch cho người dân trong mọi tình huống.

Kiểm kê chi tiết từng hộ dân có nguy cơ thiếu nước, năng lực bồn chứa, công suất các công trình cấp nước và phương tiện vận chuyển nước trên địa bàn; xác lập các điểm cấp nước dự phòng; ưu tiên bảo đảm nguồn nước cho hộ chính sách, gia đình có hoàn cảnh khó khăn và đối tượng yếu thế. Rà soát chặt chẽ diện tích đã và chưa xuống giống; hướng dẫn nông dân thực hiện đúng lịch thời vụ, lựa chọn cơ cấu giống phù hợp; triển khai các giải pháp sử dụng nước tiết kiệm, phòng, chống dịch bệnh trên cây trồng; xây dựng phương án điều chỉnh cơ cấu sản xuất, trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định khi cần thiết theo quy định về thẩm quyền.

Kiểm tra, giám sát tình trạng cống, đập, kênh mương, hệ thống bờ bao và các công trình cấp nước; khắc phục, sửa chữa kịp thời các hư hỏng cấp bách; điều tiết, trữ nước hợp lý theo từng giai đoạn; theo dõi chặt chẽ diễn biến mực nước và các khu vực, tuyến đường có nguy cơ sụt lún đất cao để có giải pháp ứng phó kịp thời. Kiểm tra đầy đủ phương tiện, trang thiết bị; tổ chức lực lượng trực; bảo đảm nguồn nước và phương án ứng phó tại khu vực rừng U Minh Hạ và cụm đảo Hòn Khoai; điều tiết nguồn nước theo phương án đã được phê duyệt, tránh để xảy ra ngập sâu tại các khu rừng suy thoái, dễ bị tổn thương

Trong đó, khi xâm nhập mặn xảy ra trên diện rộng, cần tăng tần suất quan trắc độ mặn tại các vị trí trọng điểm; rà soát, điều chỉnh phương án vận hành hệ thống công trình thủy lợi phù hợp với diễn biến nguồn nước và nhu cầu sử dụng; tổ chức phân vùng cấp nước, ưu tiên nước sinh hoạt và các khu vực sản xuất trọng điểm Rà soát khả năng trữ nước của hệ thống kênh, rạch, ao, hồ và các công trình hiện có; xây dựng phương án bơm chuyển, trữ nước ngọt, đắp đập tạm tại các vị trí cần thiết và bảo đảm điều kiện kỹ thuật nhằm giữ nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất.

Chủ động chuẩn bị vật tư, phương tiện và phương án cấp nước bổ sung cho các khu vực có nguy cơ thiếu nước. Khoanh vùng, xác định diện tích có nguy cơ thiếu nước tưới; hướng dẫn người dân điều chỉnh kế hoạch sản xuất, lịch thời vụ và áp dụng các biện pháp sử dụng nước tiết kiệm phù hợp với từng loại cây trồng, mô hình sản xuất. Tập trung bảo đảm nguồn nước cho diện tích lúa Đông Xuân và các vùng sản xuất lúa - tôm có điều kiện duy trì sản xuất an toàn.

Tăng cường trực ban, tuần tra, kiểm tra và duy trì mực nước phù hợp tại các khu vực có nguy cơ cháy rừng, trọng tâm là rừng U Minh Hạ và cụm đảo Hòn Khoai. Theo dõi các khu vực có nguy cơ sụt lún, sạt lở; kiểm tra, bảo vệ công trình thủy lợi, tuyến giao thông và hạ tầng thiết yếu đồng thời tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn sử dụng nước tiết kiệm, hạn chế khai thác nước dưới đất không hợp lý./.

Nguồn:Kích hoạt các kịch bản ứng phó nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn