Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai vừa hoàn tất kiểm tra an toàn 31 hồ chứa thủy lợi trước mùa mưa lũ năm 2026. Kết quả cho thấy, nhiều công trình đã xuống cấp, thiếu thiết bị quan trắc, quy trình vận hành và phương án ứng phó sự cố.

Đợt kiểm tra được thực hiện theo quy định về quản lý an toàn đập, hồ chứa nước. 31 hồ được rà soát gồm 4 hồ do Công ty TNHH một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Gia Lai quản lý, 5 hồ do Công ty TNHH Khai thác công trình thủy lợi Bình Định quản lý, 15 hồ do UBND cấp xã quản lý và 7 hồ thuộc các công ty cà phê. Các hồ do 2 công ty khai thác công trình thủy lợi quản lý nhìn chung cơ bản ổn định.

Tuy nhiên, một số vị trí mái hạ lưu đập bị xói lở nhẹ, một số đập đất xuất hiện thấm. Riêng đập đất hồ Thạch Khê (xã Hoài Ân) có hiện tượng thấm nặng, cần tiếp tục theo dõi, xử lý. Phần lớn hồ chứa nước do UBND cấp xã và các công ty cà phê quản lý được xây dựng từ lâu, nhiều hạng mục xuống cấp rõ rệt như: mái đập sạt trượt, biến dạng; thân và nền đập bị thấm; cống lấy nước rò rỉ, hư hỏng, khó vận hành; cửa van, lan can cầu công tác gỉ sét, tràn và khu vực tiêu năng bị hư hỏng, xói lở.

Đáng chú ý, tại một số hồ như Mu Rùa (xã Đề Gi), Truông Ổi và Bàu Dài (xã Bình Khê), ngưỡng tràn đất tự nhiên bị người dân tự ý cơi cao hơn thiết kế ban đầu để phục vụ đi lại, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn khi mưa lũ lớn. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, hầu hết đơn vị chưa thực hiện đầy đủ những yêu cầu theo Nghị định số 114/2018/NĐ-CP về quản lý an toàn đập, hồ chứa nước như cắm mốc chỉ giới phạm vi bảo vệ công trình, xây dựng phương án bảo vệ, quy trình vận hành, bảo trì, phương án ứng phó tình huống khẩn cấp và kiểm định an toàn đập.

Các đơn vị tiếp tục rà soát hiện trạng, khẩn trương duy tu, sửa chữa công trình hồ chứa, đảm bảo an toàn vận hành.

Trước tình hình trên, UBND tỉnh yêu cầu các cơ quan, đơn vị chưa xây dựng kế hoạch thực hiện Nghị định số 114/2018/NĐ-CP khẩn trương rà soát, xây dựng kế hoạch cụ thể, xác định rõ lộ trình, kinh phí và tổ chức triển khai. Đồng thời, tăng cường kiểm tra, bảo vệ đập, hồ chứa; nghiêm cấm xe cơ giới đi lại trên mặt đập, chăn thả gia súc trên mái đập; phát dọn cỏ cây, khơi thông rãnh thoát nước, tháo dỡ rào và lưới chắn cá trước tràn xả lũ.

Đồng thời, các đơn vị quản lý phải bố trí nhân lực trực tại công trình, kiểm tra, bảo dưỡng thiết bị, vận hành thử cửa van, chuẩn bị vật tư dự phòng và thường xuyên cập nhật dự báo thời tiết để chủ động ứng phó mưa lớn, lũ bất thường. hẩn trương khắc phục các vị trí xung yếu, hoàn thiện quy trình vận hành và bổ sung thiết bị quan trắc. Về lâu dài, khó khăn về kinh phí sửa chữa, nâng cấp và nhân lực chuyên môn cần được tháo gỡ để nâng cao năng lực quản lý, vận hành, bảo đảm an toàn hồ chứa mùa mưa lũ.

Kế hoạch phát triển thủy lợi và nước sạch nông thôn trên địa bàn tỉnh Gia Lai giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035, tỉnh Gia Lai xác định rõ mục tiêu phát triển hạ tầng thủy lợi, chủ động tạo nguồn, từng bước hoàn thiện kênh mương và liên kết vùng. Đây là nhóm giải pháp cốt lõi, quyết định năng lực cấp nước thực tế của toàn tỉnh trong giai đoạn tới.

Tỉnh tập trung huy động tối đa nguồn lực để đầu tư, hoàn thiện các công trình đầu mối quy mô lớn, có tính chiến lược liên vùng, bao gồm: Khu vực phía Tây tỉnh: Hồ chứa nước Ia Thul, hồ Đăk Pơ Tó, hồ Suối Lơ, hồ Ia Ke, hồ Đông Xuân, hồ Đăk Trau Dle; các dự án Djang, Ka Tung và hệ thống thủy lợi Kbang – An Khê. Khu vực phía Đông tỉnh: Dự án nâng cấp hồ chứa nước Định Bình; hoàn thiện hệ thống thủy lợi Tân An – Đập Đá; hiện đại hóa đê, kè, trạm bơm và kênh mương nhằm bảo đảm cấp nước ổn định, nâng cao năng lực tiêu thoát lũ và an toàn hạ du.

Gia Lai tiếp tục đầu tư nâng cấp các công trình thủy lợi theo hướng đa mục tiêu.

Hoàn thiện hệ thống kênh tưới và hạ tầng nội đồng: Ưu tiên đầu tư kênh dẫn và công trình trên kênh để phát huy tối đa năng lực thiết kế của các công trình đầu mối đã có, coi đây là nhiệm vụ cấp bách không kém xây dựng công trình mới: Hệ thống Ia Mơr: Đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện hệ thống kênh nhánh; chuẩn bị đầu tư hoàn thiện toàn bộ hệ thống tưới Ia Mơr theo lộ trình tổng thể, bảo đảm đồng bộ từ đầu mối đến mặt ruộng (Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang triển khai).

Các hồ chứa còn thiếu hệ thống kênh: Tiếp tục hoàn thiện kênh mương các hồ Tầu Dầu 2, Ia Rtô, Plei Thơ Ga, Plei Keo, Cà Tung; phấn đấu giai đoạn 2026– 2030 toàn tỉnh kiên cố hóa trên 800 km kênh mương nội đồng, giảm thất thoát nước và nâng hiệu suất tưới thực tế. An toàn đập và hồ chứa là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục, ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng, tài sản của hộ dân vùng hạ du. Nhiệm vụ này cần được thực hiện song song với đầu tư xây mới, không được đặt sau.

Sửa chữa khẩn cấp 06 hồ chứa nguy cơ cao: Ưu tiên hàng đầu là hồ Ia Ring (đang chuẩn bị khởi công) và 05 hồ: Tân Sơn, Ia Dreh, Biển Hồ B, Ia Năng, Ia Mlah, xử lý dứt điểm trước mùa mưa lũ. Tiếp tục rà soát toàn bộ hệ thống hồ chứa còn lại để lập danh mục xử lý theo thứ tự ưu tiên gắn với kế hoạch vốn. Hoàn thiện hệ thống giám sát và cảnh báo: Bổ sung thiết bị quan trắc, giám sát tự động và hệ thống cảnh báo sớm; hoàn thiện cơ sở dữ liệu an toàn đập; rà soát, cập nhật quy trình vận hành đối với các hồ chứa cần điều chỉnh sau sắp xếp đơn vị hành chính.

Hoàn thiện phương án ứng phó và bản đồ ngập lụt: Xây dựng và chuẩn hóa phương án ứng phó tình huống khẩn cấp, bản đồ ngập lụt hạ du đối với toànbộ hồ chứa còn thiếu; ban hành lộ trình thực hiện cụ thể theo từng năm, có phân công trách nhiệm rõ ràng. Kiên cố hóa khoảng 800 km kênh mương và kênh nội đồng (kênh loại 3) trong giai đoạn 2026–2030; sửa chữa công trình trên kênh, giảm thất thoát và rò rỉ; nâng cao chất lượng quản lý phân phối nước đến mặt ruộng theo hướng công khai, minh bạch, có sự tham gia của tổ chức thủy lợi cơ sở và người dùng nước./.

Nguồn: Gia Lai: Đầu tư nâng cấp, đảm bảo an toàn hồ chứa mùa mưa lũ