EVFTA mở rộng cơ hội, doanh nghiệp cần khai thác sâu thị trường EU

Thương mại Việt Nam - EU đang duy trì đà tăng trưởng tích cực, cho thấy sức hấp dẫn của thị trường châu Âu đối với hàng hóa Việt Nam. Trong 9 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và 27 quốc gia thành viên EU đạt khoảng 65,5 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam đạt 50,7 tỷ USD, tăng 21,7% so với cùng kỳ; nhập khẩu gần 15 tỷ USD, đưa mức xuất siêu lên khoảng 36 tỷ USD.

Kết quả này phản ánh vai trò ngày càng quan trọng của EU trong hoạt động xuất khẩu, đồng thời cho thấy dư địa phát triển thương mại song phương vẫn còn đáng kể. Tuy nhiên, kim ngạch xuất khẩu hiện vẫn tập trung chủ yếu tại một số thị trường lớn như Hà Lan, Đức, Pháp, Italia, Bỉ và Tây Ban Nha, chiếm hơn 70% tổng xuất khẩu của Việt Nam sang EU.

Điều đó đặt ra yêu cầu doanh nghiệp không chỉ tiếp tục củng cố vị thế tại những thị trường truyền thống, mà còn cần mở rộng hoạt động sang các quốc gia thành viên chưa được khai thác tương xứng. Đa dạng hóa thị trường có thể giúp doanh nghiệp tiếp cận thêm nhóm khách hàng, mở rộng mạng lưới phân phối và giảm sự phụ thuộc vào một số đầu mối tiêu thụ lớn.

Doanh nghiệp Việt Nam cần nâng cao chất lượng sản phẩm, cải tiến quy trình sản xuất và đáp ứng các tiêu chuẩn của EU để tận dụng hiệu quả ưu đãi từ EVFTA, mở rộng thị trường xuất khẩu.

Sau gần 6 năm thực thi EVFTA, quan hệ thương mại hai bên đã hình thành nền tảng tương đối vững chắc. Theo thông tin tại buổi gặp gỡ doanh nghiệp với chủ đề “Tiếp cận thị trường Pháp và EU hiệu quả”, kim ngạch thương mại hai chiều đã tăng từ 49,8 tỷ USD năm 2019 lên gần 74 tỷ USD vào cuối năm 2025, với thặng dư thương mại của Việt Nam đạt 38,6 tỷ USD.

EVFTA tiếp tục là một trong những động lực quan trọng nhờ lộ trình cắt giảm thuế quan sâu rộng. Theo các cam kết của hiệp định, khoảng 99% số dòng thuế sẽ được xóa bỏ khi thực hiện đầy đủ. Đây là lợi thế giúp hàng Việt cải thiện khả năng cạnh tranh về giá, song ưu đãi thuế chỉ phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp đáp ứng các điều kiện liên quan, bao gồm quy tắc xuất xứ và yêu cầu nhập khẩu của thị trường đích.

Khả năng duy trì tăng trưởng sẽ phụ thuộc đáng kể vào mức độ đáp ứng tiêu chuẩn của doanh nghiệp. Tại Pháp và nhiều thị trường EU, các yêu cầu về an toàn thực phẩm, dư lượng hóa chất, bao bì, môi trường và khả năng truy xuất nguồn gốc ngày càng trở thành yếu tố quan trọng trong quyết định nhập hàng. Doanh nghiệp muốn mở rộng đơn hàng cần chuyển từ tư duy tận dụng ưu đãi thuế sang xây dựng năng lực cạnh tranh dựa trên chất lượng, độ tin cậy và giá trị sản phẩm.

Nâng chuẩn sản phẩm, quản trị rủi ro để cạnh tranh bền vững

Những yêu cầu kỹ thuật và môi trường tại châu Âu đang tạo áp lực đáng kể đối với doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam. Theo các ý kiến được nêu tại buổi gặp gỡ doanh nghiệp, Pháp áp dụng cách tiếp cận nghiêm ngặt đối với dư lượng thuốc bảo vệ thực vật; trong khi đó,

Quy định về bao bì và chất thải bao bì (PPWR) của EU đặt ra các yêu cầu mới về thiết kế, khả năng tái chế và quản lý bao bì. Quy định chống mất rừng (EUDR) cũng đòi hỏi các ngành hàng thuộc phạm vi điều chỉnh như cà phê, cao su và gỗ phải tăng cường minh bạch hóa chuỗi cung ứng theo lộ trình áp dụng tương ứng.

Các quy định này không chỉ tác động đến thành phẩm mà còn ảnh hưởng đến toàn bộ quá trình sản xuất, từ lựa chọn nguyên liệu, kiểm soát vùng trồng, chế biến đến đóng gói và vận chuyển. Vì vậy, doanh nghiệp cần chủ động rà soát yêu cầu của từng thị trường và từng nhóm hàng, tránh áp dụng một bộ tiêu chuẩn chung cho mọi sản phẩm.

Nâng cao năng lực chế biến, kiểm soát chất lượng giúp sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam gia tăng giá trị và đáp ứng yêu cầu của thị trường EU.

Với nông sản và thực phẩm, việc xây dựng hệ thống kiểm soát an toàn thực phẩm theo các tiêu chuẩn phù hợp như HACCP, ISO 22000, kiểm soát dư lượng hóa chất và thiết lập cơ chế truy xuất nguồn gốc là những bước quan trọng. Song song với đó, đầu tư chế biến sâu và bao bì thân thiện môi trường có thể giúp nâng giá trị sản phẩm, cải thiện khả năng bảo quản và đáp ứng tốt hơn yêu cầu của nhà nhập khẩu.

Một hướng đi đáng chú ý là ứng dụng công nghệ để nâng cao chất lượng ngay từ khâu sản xuất. Chia sẻ kinh nghiệm từ doanh nghiệp chế biến thực phẩm, ông Lê Hoàng An, nhà sáng lập Công ty TNHH Anvan Dried Food, cho biết đơn vị đã ứng dụng công nghệ giảm áp tức thời có kiểm soát trong quá trình sản xuất gia vị, cà phê và trái cây sấy từ năm 2019. Phương pháp này hỗ trợ kiểm soát quá trình sấy và giảm tải lượng vi sinh, qua đó góp phần nâng cao độ ổn định của sản phẩm.

Theo hướng tiếp cận này, công nghệ không thay thế giá trị tự nhiên của nông sản mà giúp bảo tồn và nâng cao chất lượng. Việc kết hợp nguyên liệu bản địa với quy trình chế biến và kiểm soát kỹ thuật phù hợp có thể tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn, giảm phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu thô và nâng khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Bên cạnh chất lượng, chi phí logistics cũng là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến sức cạnh tranh của hàng Việt tại châu Âu. Khi giá cước vận tải biển biến động, doanh nghiệp có thể cân nhắc đặt chỗ sớm, đàm phán hợp đồng vận chuyển dài hạn, đa dạng hóa tuyến đường và liên kết gom hàng để tối ưu chi phí. Việc xây dựng kế hoạch vận chuyển phù hợp cần gắn với thời hạn giao hàng, đặc tính sản phẩm và khả năng bảo quản trong quá trình vận chuyển.

Để duy trì đà tăng xuất khẩu, doanh nghiệp cần nâng sức cạnh tranh và đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của thị trường châu Âu.

Rủi ro pháp lý trong quan hệ với đối tác phân phối cũng cần được chú trọng. Theo khuyến nghị của luật sư Chử Lan Phương, luật sư điều hành Công ty Luật CEVEN LAW, một số doanh nghiệp Việt đã trao quyền phân phối độc quyền trên toàn EU cho đối tác mới mà chưa đánh giá đầy đủ năng lực thực tế. Cách làm này có thể khiến doanh nghiệp gặp khó khăn nếu đối tác không đạt cam kết về doanh số, mạng lưới phân phối hoặc hoạt động tiếp thị.

Để hạn chế rủi ro, doanh nghiệp nên thẩm định kỹ tư cách pháp lý, chủ sở hữu, năng lực tài chính và kinh nghiệm thị trường của đối tác trước khi ký kết. Quyền phân phối độc quyền cần gắn với chỉ tiêu hiệu quả cụ thể, sản lượng đặt hàng tối thiểu, thời hạn thực hiện và điều kiện chấm dứt hợp đồng. Sau khi ký kết, doanh nghiệp cần duy trì cơ chế theo dõi định kỳ, kiểm tra kết quả thực hiện và bảo đảm có quyền xử lý khi đối tác không đáp ứng nghĩa vụ.

Các hợp đồng thương mại cũng cần quy định rõ trách nhiệm của mỗi bên về dữ liệu, quyền sở hữu trí tuệ, tuân thủ pháp luật, xử lý khiếu nại và bồi thường thiệt hại. Với sản phẩm thuộc nhóm hàng có yêu cầu kỹ thuật đặc thù, doanh nghiệp cần xác định đúng tiêu chuẩn và nghĩa vụ áp dụng, đồng thời chủ động bảo hộ nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp và lựa chọn kênh phân phối phù hợp.

Trong bối cảnh Việt Nam và EU nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện từ tháng 1/2026, dư địa hợp tác không chỉ nằm ở xuất khẩu hàng hóa mà còn mở rộng sang khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Việc liên kết với doanh nghiệp châu Âu có thể tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt tiếp cận công nghệ, phương thức quản trị và mạng lưới phân phối mới.

Với đà tăng trưởng thương mại hiện nay, EU tiếp tục là thị trường quan trọng đối với hàng hóa Việt Nam. Tuy nhiên, cơ hội mở rộng thị phần sẽ không chỉ được quyết định bởi quy mô kim ngạch hay mức ưu đãi thuế quan. Năng lực đáp ứng tiêu chuẩn, khả năng chế biến sâu, quản trị chuỗi cung ứng và kiểm soát rủi ro pháp lý mới là những yếu tố giúp doanh nghiệp chuyển cơ hội từ EVFTA thành đơn hàng thực tế và duy trì vị thế lâu dài tại thị trường châu Âu.

Nguồn:Hàng Việt trước cơ hội mở rộng thị trường EU: Tăng kim ngạch phải đi cùng nâng chuẩn