Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sau gần 3 năm triển khai, Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long (Đề án 1 triệu ha lúa) đang bước qua giai đoạn thử nghiệm ban đầu, từng bước mở rộng những phương thức canh tác mới ra sản xuất.

Hiện nay, vùng Đông Nam Bộ và khu vực đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) diện tích gieo trồng lúa các vụ năm 2026 ước đạt trên 4,038 triệu héc-ta, năng suất bình quân 64,3 tạ/ha, tăng 1,3 tạ/ha so với năm 2025; sản lượng đạt gần 26 triệu tấn. Trong đó, ĐBSCL sản xuất trên 3,25 triệu héc-ta, năng suất bình quân 65,5 tạ/ha, tổng sản lượng trên 21,3 triệu tấn.

Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, đến hết tháng 9/2026, tại ĐBSCL, có 420.813ha với trên 175.000 hộ dân tham gia áp dụng toàn bộ quy trình canh tác bền vững, theo Đề án 1 triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Diện tích nhân rộng tăng nhanh so với mục tiêu giai đoạn đầu. Các địa phương, hợp tác xã, tổ hợp tác và nông dân cơ bản đồng thuận. Một số mô hình đạt hiệu quả tốt, tạo cơ sở tiếp tục mở rộng trong vụ đông xuân 2026-2027.

Các vùng canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp được mở rộng.

Tại TP. Cần Thơ, năm 2026 có 708.310ha sản xuất lúa, vượt 0,22% so với kế hoạch, trong đó 608.546ha đã thu hoạch, sản lượng trên 4,105 triệu tấn, tăng 1,32% so cùng kỳ năm 2025. Các giống lúa chất lượng cao như ST25 (16%), Đài thơm 8 (41%) chiếm ưu thế. Thành phố hướng tới mục tiêu hình thành các vùng sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp theo Đề án với quy mô trên 170.000ha. Kết quả bước đầu cho thấy sản xuất theo Đề án giảm lượng giống sử dụng (30-50kg/ha), giảm 30% phân bón hóa học và chi phí sản xuất, có 3 hợp tác xã đạt chứng nhận “Gạo Việt xanh, phát thải thấp".

Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Đề án đã ghi nhận những bước đi đầu tiên trong xây dựng thương hiệu "Gạo Việt xanh, phát thải thấp” với sự tham gia của Hiệp hội Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam. Đáng chú ý, những lô gạo đầu tiên mang nhãn hiệu này đã được xuất khẩu, đánh dấu bước chuyển từ việc áp dụng quy trình sản xuất mới sang giới thiệu sản phẩm có nhận diện riêng trên thị trường.

Khác với cách sản xuất và tiêu thụ truyền thống, gạo phát thải thấp đòi hỏi phải chứng minh được quá trình canh tác, từ lượng giống sử dụng, phân bón, nước tưới đến các biện pháp quản lý rơm rạ và những hoạt động có liên quan đến phát thải khí nhà kính. Điều này đặt ra yêu cầu mới đối với cả nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp.

Người trồng lúa không chỉ sản xuất theo quy trình mà còn phải ghi chép nhật ký đồng ruộng đầy đủ. Hợp tác xã cần tổ chức, quản lý dữ liệu các thành viên. Doanh nghiệp phải bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc và duy trì chất lượng sản phẩm trong quá trình thu mua, chế biến, tiêu thụ. Đặc biệt, việc xác định lượng giảm phát thải phải dựa trên hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV).

Đây là cơ sở quan trọng để phân biệt giữa sản phẩm được canh tác theo hướng thân thiện với môi trường và sản phẩm có kết quả giảm phát thải được xác nhận theo những yêu cầu cụ thể. Nếu thiếu dữ liệu đáng tin cậy, những cam kết về sản xuất xanh rất khó thuyết phục các đối tác nhập khẩu, nhất là các thị trường ngày càng chú trọng tiêu chuẩn môi trường và tính minh bạch của chuỗi cung ứng.

Đáng chú ý, nhãn hiệu tập thể "Gạo Việt xanh phát thải thấp" vừa được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu cho Hiệp hội Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam. Đây là dấu mốc quan trọng trong quá trình xây dựng thương hiệu chung cho các sản phẩm gạo được sản xuất theo hướng giảm phát thải, sử dụng tài nguyên hiệu quả và nâng cao tính minh bạch trong chuỗi giá trị.

Khác với nhãn hiệu chứng nhận, nhãn hiệu tập thể do một tổ chức tập thể làm chủ sở hữu và được sử dụng bởi các tổ chức, doanh nghiệp, hợp tác xã và thành viên đáp ứng các điều kiện theo quy chế sử dụng nhãn hiệu. Việc được cấp Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu là cơ sở pháp lý để Hiệp hội tiếp tục hoàn thiện quy chế quản lý, kiểm soát việc sử dụng nhãn hiệu, yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, quy trình sản xuất và ghi nhãn sản phẩm.

Các địa phương tiếp tục tăng tốc, khẳng định thương hiệu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp”.

Nhãn hiệu tập thể “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam, củng cố niềm tin của người tiêu dùng và đối tác quốc tế, đồng thời thúc đẩy các chủ thể trong chuỗi lúa gạo chuyển sang phương thức sản xuất có trách nhiệm, bền vững và thích ứng với yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

“Gạo Việt xanh, phát thải thấp” không chỉ là một nhãn hiệu, mà còn là cam kết về chất lượng, tính minh bạch và trách nhiệm môi trường của ngành lúa gạo Việt Nam trong bối cảnh thị trường ngày càng đặt ra yêu cầu cao về phát triển bền vững. Đề án không chỉ là giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu mà còn mở ra cơ hội tái định vị thương hiệu gạo Việt Nam theo hướng xanh, minh bạch và có trách nhiệm hơn với môi trường.

Khi quy trình sản xuất từng bước được số hóa, quản lý chặt chẽ và hình thành hệ thống chứng nhận đủ độ tin cậy, hạt gạo Việt Nam sẽ không còn cạnh tranh chủ yếu bằng sản lượng hay giá thành mà bằng chất lượng, mức phát thải thấp và khả năng truy xuất nguồn gốc rõ ràng./.

Nguồn:Tiếp tục xây dựng, khẳng định thương hiệu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp”