Giá phân bón hạ nhiệt

Sau giai đoạn biến động mạnh 2021–2024, thị trường phân bón toàn cầu được dự báo bước vào trạng thái “sóng lặng” hơn trong năm 2026. Giá phân bón, đặc biệt là urê, nhiều khả năng duy trì mặt bằng hiện tại hoặc chỉ giảm nhẹ khi cán cân cung – cầu không xuất hiện biến động lớn. Trong năm 2025, giá urê thế giới vẫn neo trên ngưỡng 400 USD/tấn và sang năm 2026 được kỳ vọng dao động quanh vùng 400–450 USD/tấn với biên độ hẹp, thấp hơn đáng kể so với giai đoạn cao trào trước đó.

Ở phía nguồn cung, thị trường được hỗ trợ bởi việc nhiều dự án mới và nhà máy tái khởi động tại Trung Đông, Mỹ Latin và Nga đi vào hoạt động, giúp nguồn cung nitrogen trở nên ổn định hơn. Đáng chú ý, việc Petrobras quay trở lại thị trường đã thúc đẩy các nhà máy sản xuất phân đạm tại Brazil, qua đó làm giảm nhu cầu nhập khẩu khu vực. Trong khi đó, nguồn cung phosphate và potash – hai nguyên liệu quan trọng cho sản xuất NPK – tiếp tục duy trì dồi dào từ Bắc Phi, Canada và Nga. Tuy nhiên, thị trường vẫn tiềm ẩn rủi ro từ chi phí khí tự nhiên tại châu Âu, chính sách thương mại và các yếu tố địa chính trị có thể ảnh hưởng đến logistics và dòng chảy thương mại toàn cầu.

Giá phân bón duy trì mặt bằng hiện tại nhờ nhu cầu ổn định và nguồn cung chưa có nhiều biến động

Về cầu, nhu cầu phân bón toàn cầu năm 2026 được dự báo chỉ phục hồi nhẹ, chủ yếu đến từ Nam Á, Đông Nam Á và Nam Mỹ – những khu vực có quy mô canh tác lớn và nhu cầu đảm bảo an ninh lương thực. Các thị trường nông sản lớn như Brazil, Ấn Độ và Indonesia được kỳ vọng tăng nhẹ lượng bón NPK sau giai đoạn bổ sung dinh dưỡng đất trong niên vụ 2024–2025. Tuy vậy, mức tăng nhu cầu không quá mạnh khi nông dân vẫn thận trọng trước mặt bằng giá phân bón cao kéo dài, biên lợi nhuận canh tác bị thu hẹp và xu hướng tối ưu hóa lượng bón theo các tiêu chuẩn canh tác bền vững.

Tại Việt Nam, giá phân bón trong nước nhìn chung bám sát diễn biến giá thế giới nhưng thường điều chỉnh chậm hơn do yếu tố tồn kho và mùa vụ. Giá urê nội địa năm 2026 được dự báo đi ngang hoặc giảm nhẹ nhờ lợi thế tự chủ nguồn cung của các doanh nghiệp trong nước, trong khi DAP và NPK có thể biến động mạnh hơn do phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu nhập khẩu. Trong bối cảnh mặt bằng giá ổn định và biên độ dao động thấp, ngành phân bón được kỳ vọng chuyển dịch trọng tâm từ “ăn theo giá” sang nâng cao hiệu quả sản xuất, tối ưu cơ cấu sản phẩm và cải thiện biên lợi nhuận trong giai đoạn tới.

Xuất khẩu giữ vai trò trụ cột, nâng đỡ tăng trưởng ngành phân bón

Xuất khẩu phân bón của Việt Nam ghi nhận đà tăng trưởng đáng chú ý, đặc biệt trong năm 2022 khi giá phân bón toàn cầu neo ở mức cao và nhu cầu đảm bảo nguồn cung gia tăng. Tỷ trọng xuất khẩu đã vượt mốc 14% tổng sản lượng cung ứng trong các năm 2022 và 2024, mở ra dư địa để doanh nghiệp trong nước đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu. Chiến lược linh hoạt giữa thị trường nội địa và xuất khẩu giúp các doanh nghiệp phân bón duy trì biên lợi nhuận tốt hơn, thích ứng hiệu quả với biến động của môi trường kinh doanh trong và ngoài nước.

Bước sang giai đoạn 2025–2026, MBS dự báo tỷ trọng xuất khẩu tiếp tục được duy trì quanh mức 14,3% so với tiêu thụ nội địa. Động lực đến từ triển vọng nhu cầu phân bón toàn cầu được Hiệp hội Phân bón Quốc tế (IFA) dự báo tăng 2,2%, đạt khoảng 205 triệu tấn, trong khi giá urê quốc tế vẫn ở vùng cao. Đáng chú ý, giá bán trong nước thường có độ trễ từ 3–6 tháng so với diễn biến giá thế giới, qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu.

Tăng nhẹ nhưng bền vững, xuất khẩu trở thành điểm sáng mới

Xét theo thị trường, Campuchia tiếp tục là điểm đến xuất khẩu lớn nhất của phân bón Việt Nam nhờ lợi thế địa lý, điều kiện canh tác tương đồng và mối quan hệ thương mại truyền thống. Trong khi đó, Hàn Quốc nổi lên như một điểm sáng khi vươn lên vị trí thứ hai với mức tăng trưởng đột biến, sản lượng nhập khẩu phân bón từ Việt Nam tăng tới 146,6% trong năm 2024. Diễn biến này phản ánh chiến lược đa dạng hóa nguồn cung của Hàn Quốc, đặc biệt với mặt hàng urê, trong bối cảnh nguồn cung từ Trung Quốc và Nga bị gián đoạn. Đây được xem là thị trường có chất lượng cao, góp phần nâng cao uy tín và giá trị xuất khẩu của phân bón Việt Nam. Bên cạnh đó, Philippines cũng cho thấy tiềm năng rõ nét khi sản lượng phân bón Việt Nam xuất khẩu sang thị trường này tăng 93,3% trong năm 2024.

Về triển vọng, MBS ước tính sản lượng tiêu thụ nội địa năm 2026 tăng nhẹ khoảng 2%, đạt 10,7 triệu tấn. Hoạt động xuất khẩu tiếp tục duy trì khả quan nhờ mặt bằng giá phân bón quốc tế ổn định và nhu cầu từ các thị trường lớn như Ấn Độ và Brazil. Theo đó, sản lượng xuất khẩu năm 2026 được dự báo đạt khoảng 1,8 triệu tấn, tương đương 14,3% tổng sản lượng tiêu thụ nội địa, qua đó củng cố vai trò ngày càng quan trọng của kênh xuất khẩu trong cơ cấu tiêu thụ phân bón Việt Nam.

Doanh nghiệp đầu ngành hưởng lợi từ lợi thế chi phí và quy mô

Mặc dù DCM, DPM và DHB đều tham gia sản xuất cả phân bón hữu cơ và vô cơ, song trong nửa đầu năm 2026, doanh thu từ urê vẫn chiếm tỷ trọng chủ đạo. Do đó, MBS tạm thời xếp ba doanh nghiệp này vào nhóm nhà sản xuất urê. Trong khi đó, LAS và BFC là các doanh nghiệp chuyên về NPK, còn DCM được xem là mô hình “lai” khi đang đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa, từng bước giảm sự phụ thuộc vào urê.

Về triển vọng nửa đầu năm 2026, các doanh nghiệp urê chủ lực như DPM và DHB được dự báo duy trì tăng trưởng doanh thu nhờ nhu cầu ổn định. Tuy nhiên, lợi nhuận ròng có thể chịu áp lực do chi phí khí đầu vào tăng trở lại. Ở chiều ngược lại, nhóm doanh nghiệp NPK như LAS, BFC cùng các doanh nghiệp có mức độ đa dạng hóa cao như DCM được kỳ vọng duy trì lợi nhuận ổn định hơn, ít nhạy cảm với biến động giá khí.

Xét theo chu kỳ quá khứ, doanh thu và biên lợi nhuận gộp của ngành phân bón có mối tương quan chặt chẽ, song sự phân hóa giữa hai nhóm doanh nghiệp là khá rõ nét. Giai đoạn 2023–2024 ghi nhận doanh thu của nhóm urê suy giảm mạnh do giá urê lao dốc, trong khi BFC và LAS vẫn duy trì được mức tăng trưởng nhẹ nhờ ít phụ thuộc vào chi phí khí. Biên lợi nhuận gộp của DCM, DPM và DHB thường ở mức cao hơn nhưng biến động mạnh theo chu kỳ giá khí, từng đạt đỉnh vào năm 2022 nhờ giá bán urê cao và lợi thế tồn kho khí giá thấp. Khi giá urê giảm sâu trong năm 2023 và giá khí tăng mạnh giai đoạn 2022–2023, biên lợi nhuận của nhóm này đã thu hẹp đáng kể. Ngược lại, nhóm NPK duy trì biên lợi nhuận thấp hơn nhưng ổn định hơn qua các năm.

Tổng hợp các yếu tố cho thấy, trong môi trường giá khí và giá phân bón ổn định, nhóm doanh nghiệp urê như DCM, DPM và DHB thường có hiệu suất vượt trội. Tuy nhiên, khi thị trường biến động mạnh, nhóm NPK lại chiếm ưu thế nhờ tính ổn định cao hơn cả về doanh thu lẫn lợi nhuận.

Ở góc độ đầu tư, MBS khuyến nghị nhà đầu tư tiếp cận ngành phân bón với kỳ vọng thận trọng hơn, tập trung vào doanh nghiệp có nền tảng tài chính lành mạnh, dòng tiền ổn định và khả năng hưởng lợi rõ ràng từ chính sách thuế mới. Ngành phân bón trong chu kỳ 2026–2028 không còn là câu chuyện tăng trưởng nóng, mà là câu chuyện của sự chọn lọc và bền vững.

Tổng thể, theo đánh giá của MBS, ngành phân bón Việt Nam đang rời khỏi giai đoạn tăng trưởng dựa trên yếu tố chu kỳ giá để bước sang pha phát triển ổn định hơn. Dù thiếu vắng các cú hích lợi nhuận ngắn hạn, ngành vẫn sở hữu nền tảng nhu cầu bền vững và triển vọng cải thiện hiệu quả nhờ chính sách và tái cấu trúc.

Trong bối cảnh đó, những doanh nghiệp biết tận dụng lợi thế chi phí, nâng cao chất lượng sản phẩm và thích ứng với môi trường cạnh tranh mới sẽ là những cái tên dẫn dắt ngành trong chu kỳ tăng trưởng kế tiếp.

Nguồn: Hết thời 'ăn theo giá', ngành phân bón tìm lực tăng trưởng mới