Phản ứng dây chuyền

Năm 2022, cuộc khủng hoảng năng lượng ở Châu Âu đã gây ra tình trạng thiếu nhiên liệu, nhiều doanh nghiệp phải đóng cửa và suy thoái kinh tế.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) miêu tả, đây là “một cú sốc về quy mô và mức độ phức tạp chưa từng có”. Do nguồn cung bị thắt chặt, giá năng lượng đã biến động mạnh.

Trước xung đột Nga - Ukaine, phương Tây đã áp dụng một loạt biện pháp khắc nghiệt với Nga. Trong khi đó, Nga lại là nước sản xuất và xuất khẩu năng lượng lớn. Hệ quả là nguồn cung năng lượng bị gián đoạn, giá cả tăng cao.

Báo cáo của Viện Nghiên cứu kinh tế Bruegel (Bỉ) cho thấy, tại Châu Âu, giá điện và khí đốt đã tăng từ 5 đến 15 lần. Để trang trải chi phí về điện trước khi thị trường về lại điểm cân bằng, các nước Châu Âu sẽ phải tiêu tốn khoảng 1 nghìn tỉ euro.

Cuộc khủng hoảng năng lượng đã tấn công Châu Âu. Ảnh: IEA

Giá cả leo thang

Trừ khi địa chính trị và cung cầu thay đổi, giá năng lượng sẽ vẫn ở mức cao trong ngắn hạn.

Theo Fatih Birol, Giám đốc điều hành của IEA, vào năm 2023, chênh lệch cung cầu khí đốt tiềm năng của EU có thể lên tới 27 tỉ m3. Sự thiếu hụt này chiếm khoảng 6,8% nhu cầu cơ bản về khí đốt tự nhiên của EU vào năm nay.

Ngoài ra, IEA cũng dự báo rằng quý III/2023 sẽ chứng kiến thâm hụt dầu thô nghiêm trọng: "Khi chúng ta bước qua những tháng mùa đông và hướng tới sự cân bằng dầu chặt chẽ hơn, không thể loại trừ một đợt tăng giá khác”.

Ngân hàng Thế giới cũng cho biết, giá năng lượng được dự báo sẽ giảm 11% vào năm 2023 và tiếp tục giảm 12% vào năm 2024, nhưng sẽ vẫn cao hơn 50% so với mức trung bình 5 năm cho đến năm 2024. Giá năng lượng cao liên tục sẽ tiếp tục có tác động đến lạm phát, đặc biệt thông qua chi phí vận chuyển và điện”.

Trong những năm tới, nguồn cung năng lượng toàn cầu sẽ khó ổn định hơn, thường xuyên xảy ra tình trạng thiếu hụt nhẹ, sản xuất và xuất khẩu dầu khí của Nga có thể bị hạn chế, tỉ lệ năng lượng tái tạo ngày càng tăng và mức độ sẵn sàng đầu tư vào nhiên liệu hóa thạch thấp do lượng carbon đạt đỉnh và tính trung hòa carbon.

Chi phí năng lượng cao có thể khiến các doanh nghiệp Châu Âu phải cắt giảm, đóng cửa hoặc chuyển đổi sản xuất. Oliver Falck, Giám đốc Trung tâm tổ chức công nghiệp và công nghệ mới của ifo (Đức), nhận định: "Nếu giá năng lượng vẫn cao như hiện nay trong dài hạn, Đức có thể sẽ mất một số ngành công nghiệp".

Giai đoạn bước ngoặt

Các chuyên gia cho biết, giá cả tăng cao sẽ buộc Châu Âu phải đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng sang sử dụng năng lượng xanh.

Năng lượng xanh sẽ được sử dụng nhiều hơn thay cho năng lượng truyền thống. Ảnh: IEA

Là một phần trong kế hoạch REPowerEU, tháng 5.2022, EU đã công bố khoản đầu tư bổ sung 210 tỉ euro trước năm 2027 cho quá trình chuyển đổi xanh.

EU cũng đề xuất tăng mục tiêu hiệu quả năng lượng ràng buộc từ 9% lên 13% và tỉ lệ mục tiêu của các nguồn năng lượng tái tạo trong hỗn hợp năng lượng chung của liên minh từ 40% lên 45% vào năm 2030.

Cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu đang thúc đẩy "sự tăng tốc mạnh mẽ" trong việc lắp đặt năng lượng tái tạo, với tổng mức tăng trưởng công suất trên toàn thế giới dự kiến sẽ tăng gần gấp đôi, năng lượng gió và mặt trời sẽ chiếm hơn 90% công suất năng lượng tái tạo được bổ sung trong giai đoạn 2022-2027.

Birol, Giám đốc điều hành IEA cho biết: “Đây là một ví dụ rõ ràng về việc cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay có thể trở thành một bước ngoặt lịch sử hướng tới một hệ thống năng lượng sạch hơn và an toàn hơn”.

Mặc dù giá năng lượng tăng cao có thể đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo ở một mức độ nào đó, nhưng một số chuyên gia lo ngại rằng cuộc khủng hoảng hiện nay có thể khiến một số quốc gia bị phụ thuộc nhiều hơn vào năng lượng truyền thống.

Vào năm 2023, hầu hết các quốc gia sẽ phát triển cả năng lượng truyền thống và năng lượng mới để giải quyết cú sốc năng lượng. Theo tạp chí The Economist, trong ngắn hạn, các nước này sẽ chấp nhận đầu tư vào nhiên liệu hóa thạch gây ô nhiễm để đổi lấy an ninh. Về lâu dài, họ sẽ áp dụng chính sách công nghiệp do nhà nước lãnh đạo nhằm nỗ lực đẩy nhanh quá trình xây dựng năng lượng tái tạo.

Nguồn: Khủng hoảng năng lượng toàn cầu và bước ngoặt lịch sử