Bản lĩnh điều hành giữa cú sốc toàn cầu

Năm 2025 mở ra trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động mạnh, khi chính sách thuế đối ứng của Mỹ tạo ra cú sốc lớn đối với thương mại toàn cầu. Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia chịu tác động trực tiếp và mạnh mẽ nhất, do độ mở cao của nền kinh tế và mức độ phụ thuộc lớn vào xuất khẩu. Việc Mỹ công bố áp thuế đối ứng lên tới 46% đối với hàng hóa Việt Nam xuất khẩu sang thị trường này vào đầu tháng 4 đã đặt nền kinh tế trước thử thách chưa từng có.

Theo Bộ Tài chính, mức thuế cao đột biến này có nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng tới nhiều ngành xuất khẩu chủ lực như điện tử, dệt may, da giày và nông nghiệp, trong bối cảnh năm 2024 Việt Nam xuất siêu sang Mỹ hơn 104 tỷ USD. Trước sức ép đó, các doanh nghiệp buộc phải khẩn trương đàm phán lại hợp đồng, chia sẻ rủi ro với đối tác, trong khi Chính phủ triển khai đồng bộ các biện pháp ngoại giao và kinh tế nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực.

Trước “cú sốc” toàn cầu, Việt Nam đã chủ động đề nghị Mỹ tạm hoãn áp thuế, điều chỉnh một số mức thuế nhập khẩu ưu đãi theo quy chế tối huệ quốc, tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp Mỹ hoạt động tại Việt Nam và thúc đẩy cân bằng thương mại song phương. Sau nhiều lần đàm phán, đến ngày 1/8, Mỹ điều chỉnh mức thuế đối ứng với Việt Nam từ 46% xuống còn 20%. Đặc biệt, trong tháng 10, hai nước công bố Tuyên bố chung về khuôn khổ Hiệp định thương mại đối ứng, công bằng và cân bằng, mở ra khả năng một số mặt hàng Việt Nam được hưởng thuế suất 0% trong thời gian tới.

Việt Nam vững vàng giữa “cú sốc” về thuế, giữ vững kim ngạch xuất khẩu sang thị trường Mỹ

Đáng chú ý, bất chấp biến động thuế quan, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ trong năm 2025 vẫn đạt hơn 153,1 tỷ USD, tăng 28,1% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này cho thấy khả năng chống chịu, thích ứng nhanh và sự linh hoạt của các doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh môi trường thương mại toàn cầu đầy rủi ro.

Cùng với điều hành kinh tế ngắn hạn, năm 2025 cũng ghi dấu vai trò định hướng chiến lược của Bộ Chính trị với việc ban hành 4 Nghị quyết lớn về khoa học công nghệ và chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân, hội nhập quốc tế trong tình hình mới và đổi mới công tác xây dựng, thi hành pháp luật. Các nghị quyết này tạo thành một chỉnh thể thống nhất, đặt nền tảng thể chế cho phát triển nhanh, bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong trung và dài hạn.

Tăng trưởng cao, thị trường bứt phá

Vượt qua những dự báo thận trọng đầu năm và “cơn gió ngược” từ kinh tế thế giới, Việt Nam đã ghi nhận kết quả tăng trưởng ấn tượng trong năm 2025. Theo các số liệu ước tính đến cuối tháng 12, GDP cả năm tăng trên 8%, vượt xa mục tiêu 6,5 - 7% do Quốc hội đề ra. Với mức tăng trưởng này, Việt Nam tiếp tục nằm trong nhóm các nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất khu vực và thế giới.

Cùng với tốc độ tăng trưởng cao, quy mô GDP danh nghĩa của Việt Nam lần đầu tiên vượt mốc 500 tỷ USD. Đặc biệt, GDP bình quân đầu người năm 2025 ước đạt khoảng 5.000 USD, tăng mạnh so với mức 4.300 USD năm 2023 và 4.600 USD năm 2024. Đây là cột mốc quan trọng, phản ánh sự cải thiện rõ nét về chất lượng tăng trưởng, thu nhập và mức sống của người dân.

Động lực chính của tăng trưởng đến từ sự phục hồi mạnh mẽ của sản xuất công nghiệp, đà bứt phá của xuất khẩu và hiệu quả giải ngân vốn đầu tư công. Đáng chú ý, dù tăng trưởng cao, lạm phát vẫn được kiểm soát ở mức mục tiêu, với CPI bình quân dưới 4,5%, góp phần giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và niềm tin thị trường.

Trong lĩnh vực thương mại quốc tế, năm 2025 đánh dấu kỷ lục mới khi tổng kim ngạch xuất nhập khẩu ước đạt khoảng 920 tỷ USD, tăng 16,9% so với năm 2024. Trong đó, xuất khẩu đạt 470,59 tỷ USD, tăng 15,9%, cho thấy năng lực sản xuất và khả năng tận dụng các hiệp định thương mại tự do tiếp tục được củng cố. Ở chiều ngược lại, nhập khẩu đạt 449,41 tỷ USD, tăng 18%, chủ yếu là nguyên liệu phục vụ sản xuất, phản ánh chu kỳ mở rộng của nền kinh tế. Việc duy trì xuất siêu 21,18 tỷ USD có ý nghĩa quan trọng đối với ổn định tỷ giá, tăng dự trữ ngoại hối và củng cố niềm tin của nhà đầu tư quốc tế.

Năm 2025 cũng được xem là bước ngoặt của thị trường tài chính Việt Nam khi FTSE Russell chính thức xếp Việt Nam vào nhóm thị trường mới nổi thứ cấp. Thị trường cổ phiếu tăng trưởng mạnh cả về điểm số và thanh khoản, với VN-Index tăng khoảng 38% so với cuối năm trước, giá trị giao dịch bình quân đạt gần 29.500 tỷ đồng mỗi phiên. Tổng giá trị vốn hóa toàn thị trường vượt 9,68 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 84,1% GDP.

Thị trường trái phiếu duy trì đà phát triển ổn định với hơn 473 mã trái phiếu niêm yết, tổng giá trị niêm yết trên 2,6 triệu tỷ đồng, tương đương gần 22,8% GDP. Thanh khoản thị trường cải thiện rõ rệt, trong khi thị trường chứng khoán phái sinh tiếp tục mở rộng với sản phẩm mới và khối lượng giao dịch bình quân hơn 240 nghìn hợp đồng mỗi phiên.

Cải cách thể chế, hạ tầng mở ra không gian tăng trưởng

Năm 2025 cũng ghi dấu bước chuyển quan trọng về thể chế khi Việt Nam triển khai đồng thời cải cách tổ chức bộ máy, sắp xếp lại không gian hành chính và đẩy mạnh đầu tư hạ tầng quy mô lớn. Những thay đổi này không chỉ mang ý nghĩa quản trị, mà trực tiếp mở rộng dư địa tăng trưởng, tái cấu trúc không gian kinh tế và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực.

Một trong những dấu mốc lớn nhất là việc Quốc hội thông qua Nghị quyết về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh năm 2025, theo đó cả nước còn 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh, giảm mạnh so với 63 trước đó. Song song, mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức được vận hành từ ngày 1/7/2025, với việc chấm dứt hoạt động của cấp quận, huyện và tinh gọn mạnh mẽ số lượng đơn vị hành chính cấp phường xã. Sự điều chỉnh này tạo điều kiện giảm tầng nấc trung gian, rút ngắn quy trình ra quyết định và nâng cao hiệu quả điều hành kinh tế tại địa phương.

Bên cạnh cải cách thể chế, năm 2025 cũng được xem là năm bứt phá mạnh mẽ nhất về phát triển hạ tầng giao thông trong nhiều thập kỷ. Trên trục cao tốc Bắc - Nam phía Đông, hàng loạt dự án qua Nam Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long được thông xe kỹ thuật, đưa tuyến cao tốc nối liền từ Lạng Sơn đến Cà Mau. Theo Bộ Xây dựng, đến hết năm 2025, cả nước hoàn thành 3.345 km tuyến chính cao tốc và 458 km nút giao, đường dẫn, nâng tổng chiều dài mạng lưới cao tốc và hạng mục liên quan lên 3.803 km, vượt xa mục tiêu 3.000 km đề ra.

Bên cạnh trục dọc Bắc - Nam, các tuyến cao tốc kết nối vùng như Biên Hòa - Vũng Tàu, Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng đạt nhiều mốc quan trọng, mở ra các hành lang vận tải mới cho Tây Nguyên và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Tại hai đô thị lớn, vành đai 4 Hà Nội và vành đai 3 TP Hồ Chí Minh bước vào cao điểm thi công, từng bước hình thành mạng lưới giao thông liên vùng, giảm áp lực nội đô và tạo dư địa phát triển các đô thị vệ tinh.

Lĩnh vực hàng không cũng ghi nhận những bước tiến then chốt. Ngày 15/12/2025, Cảng hàng không quốc tế Long Thành đón chuyến bay kỹ thuật đầu tiên, hoàn tất các hạng mục trọng yếu của giai đoạn 1 và chuẩn bị cho khai thác thương mại từ năm 2026. Trong năm, nhà ga T3 Tân Sơn Nhất chính thức vận hành, nâng tổng công suất sân bay lên khoảng 50 triệu hành khách mỗi năm, trong khi nhà ga T2 Nội Bài hoàn tất mở rộng, đáp ứng đà tăng trưởng mạnh của thị trường quốc tế.

Ở lĩnh vực đường sắt, dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng được khởi công ngày 19/12 với tổng mức đầu tư hơn 203.000 tỷ đồng. Đây được xác định là trục vận tải chiến lược, kết nối khu vực biên giới phía Bắc với các cảng biển lớn, góp phần giảm chi phí logistics và tăng năng lực cạnh tranh cho hàng hóa xuất khẩu.

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng chứng kiến bước tiến quan trọng về thể chế phát triển đô thị và kinh tế vùng thông qua các cơ chế đặc thù cho TP Hồ Chí Minh và Đà Nẵng. Các nghị quyết sửa đổi cho phép thí điểm nhiều chính sách mới về đầu tư, tài chính, ngân sách, phát triển mô hình TOD, xây dựng khu thương mại tự do và giữ lại nguồn thu từ khai thác quỹ đất để tái đầu tư hạ tầng giao thông. Những cơ chế này được kỳ vọng tạo ra không gian thử nghiệm chính sách, từ đó lan tỏa động lực tăng trưởng sang các địa phương khác.

Tổng thể, các cải cách thể chế và bước nhảy vọt về hạ tầng trong năm 2025 đã góp phần quan trọng mở rộng không gian phát triển, kết nối các trung tâm kinh tế, giảm chi phí sản xuất và logistics, đồng thời tạo nền tảng vững chắc để kinh tế Việt Nam bước vào chu kỳ tăng trưởng mới dựa trên hiệu quả, liên kết vùng và phát triển bền vững. Đồng thời, nền kinh tế không chỉ phục hồi, mà còn xác lập mặt bằng tăng trưởng mới, với trụ cột là ổn định vĩ mô, thị trường tài chính phát triển và thương mại hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Nguồn:Kinh tế Việt Nam 2025: Bản lĩnh vượt gió ngược và nền tảng cho kỷ nguyên vươn mình