Theo lời kể của các cụ cao niên trong làng, vào năm 1959, một nghệ nhân làm gốm từ Thanh Hóa đã mang theo đôi bàn tay tài hoa và sự đam mê với đất sét đến với mảnh đất Gia Thủy. Nhận thấy đất sét nơi đây vô cùng phù hợp để tạo nên những tác phẩm gốm tinh xảo, ông đã quyết định lập xưởng và truyền dạy nghề cho người dân.

Năm 2007, làng gốm Gia Thủy chính thức được công nhận là một trong những làng nghề truyền thống của Ninh Bình, khẳng định giá trị văn hóa độc đáo của địa phương.

Quy trình làm gốm tại Gia Thủy bắt đầu từ việc lựa chọn đất sét. Loại đất sét đặc trưng của vùng, với màu nâu vàng và độ dẻo cao, là nguyên liệu chính để tạo nên những sản phẩm gốm độc đáo. Sau khi được phơi khô, nghiền nhỏ và nhào trộn, đất sét sẽ trở nên dẻo mịn, sẵn sàng cho công đoạn tạo hình.

Tùy thuộc vào từng loại sản phẩm mà người thợ gốm sẽ nặn đất theo các mẫu khác nhau. Ví dụ như để làm ra những chiếc vò, chum, vại..., người thợ sẽ cắt đất thành những thớ dài và tròn, để khi đưa lên bàn xoay ghép lại với nhau được dễ dàng, thuận tiện trong khâu tạo hình sản phẩm.

Đặc biệt, mỗi sản phẩm gốm được hoàn thiện là kết quả của sự miệt mài sáng tạo, thành quả gắn bó của cả một tập thể, với nhiều công đoạn khác nhau, thấm đẫm mồ hôi, công sức của những người thợ làng nghề.

Bằng bàn tay khéo léo và óc sáng tạo, những nghệ nhân làm gốm Gia Thủy đã biến những khối đất vô tri thành những tác phẩm nghệ thuật độc đáo. Tùy thuộc vào từng loại sản phẩm, như chum, vại, lọ hoa, quy trình tạo hình có thể khác nhau, nhưng đều đòi hỏi sự tỉ mẩn và tập trung cao độ.

Quy trình nung gốm tại Gia Thủy vẫn giữ nguyên phương pháp truyền thống, sử dụng củi làm nhiên liệu. Người thợ không ngừng canh lửa, điều chỉnh nhiệt độ để đảm bảo chất lượng sản phẩm.

Gỗ keo là nguyên liệu đốt phổ biến và hiệu quả.

Gốm Gia Thủy khác hẳn với sự bóng bẩy, cầu kỳ của gốm Bát Tràng hay gốm Phù Lãng, thay vào đó gốm Gia Thủy mang một vẻ đẹp mộc mạc.

Vào những ngày cận Tết nhu cầu mua bình, vò, chum sành để ngâm rượu tăng cao vì rượu khi ngâm vào bình gốm sành sẽ an toàn hơn cho người sử dụng. Vì thế, vào thời điểm này tại làng gốm Gia Thủy luôn diễn ra cảnh tấp nập người mua bán.

Những lò gốm đỏ lửa ngày đêm không chỉ tạo ra sản phẩm phục vụ đời sống, trang trí mà còn góp phần gìn giữ giá trị nghề truyền thống. Vụ Tết không chỉ mang lại thu nhập ổn định cho người dân Gia Thuỷ, mà còn thể hiện sức sống bền bỉ của làng nghề trước những biến động của thị trường. Đây chính là minh chứng cho sự gắn bó giữa lao động thủ công, văn hóa bản địa và nhịp phát triển kinh tế nông thôn.

Nguồn:Ninh Bình: Làng gốm hơn 60 năm tuổi vào vụ Tết