Mặc dù vùng cao của Thái Nguyên còn khó khăn, nhất là về hạ tầng phục vụ phát triển thương mại, song đồng bào các dân tộc nơi đây đã có nhiều nỗ lực, cách làm sáng tạo để phát triển các sản phẩm OCOP mang hương vị bản địa, quyết tâm “làm giàu trên chính quê hương mình”.

Năm 2018, người dân thôn Phiêng Phàng, xã Thượng Minh được chính quyền và cơ quan chuyên môn hỗ trợ triển khai mô hình trồng nếp Tài theo hướng hữu cơ. Nhờ cải tiến kỹ thuật, năng suất đạt bình quân 4,2 tấn/ha. Năm 2023, sản phẩm gạo nếp Tài Phiêng Phàng được công nhận OCOP 4 sao, tạo thêm động lực để địa phương phát triển vùng nguyên liệu và nâng cao giá trị sản phẩm.

Thông qua liên kết với HTX Yến Dương, người dân được hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm, từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa. Theo đại diện HTX Yến Dương, nhu cầu thị trường tăng đã thúc đẩy diện tích trồng nếp Tài mở rộng từ vài héc-ta ban đầu lên hơn 30ha, nhưng nguồn cung hiện vẫn chưa đáp ứng đủ các đơn hàng.

Từ những đồi chè xanh mướt, sản phẩm OCOP từ các vùng nguyên liệu này ngày càng nâng cao chất lượng.

Nhận thấy tiềm năng từ những cây chè Shan tuyết cổ thụ trong bản, chị Đặng Thị Dất (ở thôn Phiêng Phung, xã Đồng Phúc) đã mạnh dạn vay vốn ngân hàng để đầu tư mở xưởng chế biến và thành lập HTX Nông nghiệp Xanh Bình An, quy tụ nhiều người dân trong bản cùng tham gia sản xuất, chế biến. Chị Dất đã nghiên cứu, sáng tạo ra phương pháp làm chè độc đáo đó là nhồi chè Shan tuyết vào ống nứa tươi rồi đem lên gác bếp để chè lên men, tạo ra sản phẩm “Trà lam gác bếp”. Nhờ quá trình lên men tự nhiên, hương vị càng đậm, vị ngọt hậu và thơm dịu hơn. Đặc biệt, sản phẩm bảo quản được lâu, càng để càng ngon. Mỗi ống trà lam nhỏ gọn, chứa 2,5-3 lạng chè, được bán với giá từ 120.000-150.000 đồng.

Đồng Phúc có hàng trăm héc-ta chè Shan tuyết, trong đó có hơn 700 cây cổ thụ là tiềm năng lớn để phát triển các sản phẩm OCOP. Những cách làm sáng tạo như của chị Đặng Thị Dất đã phản ánh sự năng động của đồng bào dân tộc nơi đây nhằm phát huy giá trị các sản phẩm nông nghiệp của địa phương.

Thực tế phát triển chương trình OCOP cho thấy, các HTX giữ vai trò cầu nối giữa nông dân với thị trường, đồng thời là lực lượng nòng cốt trong tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị. Hiện, tỉnh có 7 liên hiệp HTX với 45 hợp tác xã thành viên, hình thành mạng lưới liên kết ngày càng chặt chẽ trong sản xuất và tiêu thụ nông sản. Các liên hiệp HTX đóng vai trò điều phối, kết nối đầu ra cho nhiều sản phẩm chủ lực như chè, bí, miến, gạo, bún, nấm, dược liệu và thịt; đồng thời hỗ trợ các HTX thành viên chuẩn hóa sản xuất theo hướng OCOP, hữu cơ và đặc sản vùng miền. Nhờ đó, giá trị nông sản được nâng lên, thị trường tiêu thụ ổn định hơn và giảm sự phụ thuộc vào thương lái.

Nắm bắt nhu cầu thị trường, chị Lộc Thị Chanh đã thành lập HTX bánh gio Bắc Kạn (phường Bắc Kạn) và vận động các hộ dân cùng tham gia. Nhờ sử dụng nguyên liệu tự nhiên như nếp nương, cây chít... sản phẩm có độ dẻo, trong và hương vị đặc trưng. Năm 2022, sản phẩm bánh gio đạt OCOP 3 sao cấp tỉnh. Hiện, HTX có 9 thành viên, tạo việc làm thường xuyên cho 12-15 lao động với thu nhập từ 7-9 triệu đồng/người/tháng. Trung bình mỗi ngày, HTX sản xuất từ 3.000-10.000 chiếc bánh. Sản phẩm đã có mặt tại nhiều tỉnh, thành phố và được khách hàng mang ra nước ngoài.

Theo chị Lộc Thị Chanh, người dân tộc Tày đã lớn lên từ những chiếc bánh dân dã, mộc mạc, mang đậm hương vị núi rừng. Nhưng do sản phẩm làm thủ công, từ nguyên liệu tự nhiên nên thời gian sử dụng, bảo quản rất ngắn. Để một món bánh truyền thống có thể đi xa, không chỉ cần giữ được hương vị mà còn phải giải quyết bài toán về thời gian bảo quản, điều kiện vận chuyển và chất lượng sản phẩm. Trước yêu cầu này, HTX đã mạnh dạn đầu tư máy móc, ứng dụng công nghệ vào khâu bảo quản, đồng thời đổi mới quy trình sản xuất. Nhờ đó, sản phẩm có thể tiếp cận những thị trường xa hơn mà vẫn giữ được hương vị đặc trưng.

Không chỉ nâng cao chất lượng sản phẩm nhiều HTX chú trọng phát triển du lịch gắn với sản phẩm OCOP.

Song song với nâng cao chất lượng sản phẩm, chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng giúp các sản phẩm OCOP của Thái Nguyên mở rộng thị trường tiêu thụ. Thương mại điện tử và livestream không còn là kênh bán hàng bổ trợ mà đã trở thành một trong những phương thức tiếp cận khách hàng hiệu quả, đặc biệt đối với nhóm nông sản, dược liệu và sản phẩm chế biến sâu.

Hiện, toàn tỉnh có trên 200.000 hộ sản xuất nông nghiệp được hỗ trợ tạo tài khoản giao dịch điện tử; hơn 2.000 sản phẩm được đưa lên các sàn thương mại điện tử, trong đó có hàng nghìn sản phẩm OCOP tham gia giao dịch trực tuyến. Cùng với đó, các hoạt động xúc tiến thương mại, hội chợ và tuần hàng OCOP được duy trì thường xuyên, góp phần mở rộng kết nối thị trường.

Đáng chú ý, livestream đang mở ra hướng đi mới trong tiêu thụ nông sản và dược liệu khi nhiều HTX không chỉ bán sản phẩm mà còn xây dựng “câu chuyện sản phẩm” gắn với vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất và các tiêu chuẩn chất lượng. Tại HTX Dược liệu Thiên Phúc, các sản phẩm như sâm Bố Chính, sâm Ba Kích cùng nhiều loại dược liệu và sản phẩm chăn nuôi đặc thù như gà đen, gà xương đen được đưa lên nền tảng số, mang lại hiệu quả rõ rệt.

Theo đại diện HTX: Khi kinh doanh sản phẩm dược liệu, niềm tin của khách hàng là yếu tố quan trọng nhất. Thông qua livestream, khách hàng có thể trực tiếp quan sát vùng nguyên liệu và quy trình sản xuất, từ đó tăng mức độ tin tưởng đối với sản phẩm”. Hiện, mỗi phiên livestream của hợp tác xã đạt từ 20 đến 70 đơn hàng; doanh thu từ kênh trực tuyến chiếm trên 40% tổng doanh thu. Đồng thời, mô hình này còn giúp đơn vị chủ động liên kết vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng sản phẩm và giảm phụ thuộc vào khâu trung gian.

Chương trình OCOP đã tác động tích cực, sâu rộng, “khơi dậy tiềm năng, thế mạnh” đối với kinh tế khu vực nông thôn. Giá trị sản phẩm nông nghiệp được nâng lên rõ rệt nhờ tiêu chuẩn hóa quy trình sản xuất, chú trọng chất lượng, an toàn thực phẩm, bao bì, nhãn mác và câu chuyện sản phẩm. Nhiều sản phẩm sau khi được công nhận OCOP có doanh thu tăng cao so với trước, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân, tạo việc làm ổn định tại chỗ, đặc biệt ở khu vực nông thôn, miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Nhờ phát triển các sản phẩm OCOP, các xã vùng cao đã nâng cao giá trị gia tăng cho các sản phẩm nông nghiệp và dịch vụ đặc trưng của từng địa phương. Thông qua việc chuẩn hóa quy trình sản xuất, áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng tiên tiến, cải tiến mẫu mã, bao bì và xây dựng thương hiệu, các sản phẩm OCOP đã có cơ hội tiếp cận thị trường rộng lớn hơn, với mức giá cạnh tranh và ổn định hơn, trực tiếp cải thiện nguồn thu nhập cho các hộ nông dân, các HTX./.

Nguồn:OCOP giúp kinh tế khu vực nông thôn 'chuyển mình'