Tết Nguyên đán (Tết cổ truyền) thỏa mãn được nhiều nhu cầu nhất của người Việt, về vật chất, về tâm linh, về nếp sống và với mọi lứa tuổi, so với mọi dịp lễ trong năm. Trước hết, đây là lễ (tết) mở đầu cho một năm mới. Nguyên có nghĩa là đầu tiên; đán nghĩa là sớm. Tết Nguyên đán được hiểu là buổi sớm ngày đầu năm. Và Tết Nguyên đán người ta cũng gọi là “tết cả” – tết lớn nhất, kết thúc một vòng thời gian 4 mùa chu chuyển, chào đón một chu kỳ mới.

Tết Nguyên đán với ý nghĩa sâu xa và mang tính thiêng, trang trọng là tiễn đưa năm cũ, chào đón, chúc tụng năm mới sức khỏe con người tốt hơn, sinh kế khá hơn, hạnh phúc cá nhân – gia đình bền vững hơn và khởi đầu từ ý thức hệ nông nghiệp, sau dần tỏa rộng trong đời sống con người toàn xã hội, song vẫn mang ý nghĩa nhân văn tốt đẹp.

Chợ hoa Xuân…

…hay những hoạt động mang đặc bản sắc văn hóa truyền thống là một phần không thể thiếu khi Tết đến xuân về. Ảnh minh họa.

Người Việt cho rằng, Tết Nguyên đán là cơ hội để thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” một cách sâu sắc, cụ thể nhất. Giá trị hướng về cội nguồn là giá trị tâm linh, cũng là giá trị tình cảm của người Việt với Tết Nguyên đán. Giá trị này đã trở thành nếp sống truyền thống tốt đẹp, bền vững.

Người ta tin rằng, vào dịp Tết Nguyên đán, tổ tiên cũng sẽ hiện diện trên bàn thờ gia tiên, ở nhà thờ họ để chứng kiến lòng thành của con cháu, và từ đó sẽ phù hộ cho con cháu được khỏe mạnh, làm ăn ổn định và sống hạnh phúc trong tình yêu thương giữa ông bà, cha mẹ, con cháu, vợ chồng. Đó là ý nghĩa tâm linh của Tết Nguyên đán. Khi thắp nén hương, bày mâm cỗ cúng dâng tổ tiên trong dịp Tết Nguyên đán, người Việt mới thấy thỏa mãn và yên lòng trong cuộc sống tiếp theo khi bước vào năm mới.

Tết đến, người Việt chuẩn bị mọi điều kiện sống đầy đủ, có đạo đức, có truyền thống tốt. Chẳng hạn: ăn phải ngon, bổ dưỡng, khác hẳn ngày thường. Mặc phải đẹp, bất kể lứa tuổi nào, bất cứ giới nào: nam hay nữ, nông dân, thợ, kẻ sĩ hay chức sắc, lão bà hay lão ông. Ai cũng thấy như phải gần gũi nhau hơn, nói những điều hay với ngôn ngữ chọn lọc. Chẳng hạn, Tết là phải chúc mừng nhau: sức khỏe, tuổi tác (trường thọ), chúc “làm ăn bằng năm, bằng mười năm ngoái”… Có phần ngoa ngôn, song vẫn êm tai và thực lòng. Cho nên, Tết đến, người ta vui vẻ, dịu hiền, là cơ hội để hòa giải những bất đồng, “giận đến chết đến Tết cũng thôi”. Đó là giá trị đạo đức và giá trị thẩm mỹ mà người Việt muốn đạt tới và thường đạt tới. Vì thế, những ngày trong dịp Tết Nguyên đán thực sự là những ngày vui vẻ, hạnh phúc cho tất cả mọi người.

Phải khẳng định rằng, Tết Nguyên đán có ý nghĩa lớn về nhiều mặt. Trong bối cảnh hiện đại hóa và hội nhập toàn cầu, việc duy trì và lan tỏa giá trị của Tết cổ truyền, nhất là với thế hệ trẻ cần sự nỗ lực chung của toàn xã hội. Tuy nhiên, ở một góc nhìn khác, có ý kiến cho rằng, không nên áp đặt một công thức chung cho việc đón Tết cổ truyền cho mọi gia đình, thay vào đó mỗi cá nhân, mỗi ngôi nhà sẽ có những cách thức khác nhau.

Khi cuộc sống ngày càng có nhiều sự vận động, thay đổi thì chúng ta cũng cần tìm sự thích ứng trên cơ sở cân bằng giữa hiện đại với truyền thống, giữa quan niệm đến từ quá khứ và những thay đổi trong nếp sống mới, để vừa lưu giữ các giá trị văn hóa truyền thống, vừa phát huy, sáng tạo những giá trị đó phù hợp với cuộc sống ngày nay.

Những lễ nghi, phong tục do con người đặt ra trong ngày Tết không phải là bất biến. Trong chiều sâu tâm thức Việt, Tết là dịp người ta tri ân nguồn cội, gắn bó với nét văn hóa xưa. Tết là dịp để những thành viên trong gia đình gắn bó với nhau hơn. Tết là dịp khởi đầu một chu trình mà ta mong muốn bản thân, mong muốn mọi người sẽ có khởi đầu tốt đẹp, một năm mới hạnh phúc đủ đầy - điều ấy đồng nghĩa với việc người ta không chỉ nghĩ riêng về mình nữa, mà mở lòng, suy nghĩ rộng hơn mong cho mọi người, trước hết là gia đình, người thân rồi đến bạn bè, đồng nghiệp những điều tốt đẹp thông qua những lời chúc đầu năm.

Lễ nghi, tập tục thực ra vẫn là cái "vỏ". Phần quan trọng nhất chính là ở cái tâm của mỗi người. Điều đó hình thành qua năm tháng giáo dục trong gia đình, trong nhà trường, để hình thành nên nhân cách, nên nếp ứng xử với gia đình, họ hàng, rồi cộng đồng, quê hương, đất nước, chứ không phải là những điều bó buộc phải làm trong mấy ngày Tết. Nếu làm tốt được điều đó, sẽ giúp chúng ta vượt qua "bệnh hình thức", đang làm nhiều người "sợ" Tết. Khi ấy, tự thân người ta sẽ có những cuộc "hành hương" về với nguồn cội từ trong tâm mình.

Nguồn:Phát huy giá trị Tết cổ truyền dân tộc