Trong xu thế phát triển đô thị hiện đại, kinh tế đêm là một động lực mới góp phần mở rộng không gian tăng trưởng, gia tăng giá trị dịch vụ và nâng cao sức hấp dẫn của các thành phố lớn. Các hoạt động diễn ra vào ban đêm thúc đẩy mạnh mẽ các lĩnh vực du lịch, văn hóa, ẩm thực, giải trí, công nghiệp sáng tạo và thương mại, qua đó tạo thêm việc làm, tăng thu ngân sách và nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng đô thị.

Đối với Hà Nội, phát triển kinh tế đêm không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là yêu cầu cấp thiết nhằm khai thác hiệu quả các tiềm năng sẵn có của Thủ đô. Với vị thế là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, đồng thời là đô thị giàu bản sắc văn hóa, sở hữu hệ thống di sản phong phú, đời sống ẩm thực đặc sắc và thị trường du lịch năng động, Hà Nội có nhiều điều kiện thuận lợi để hình thành các sản phẩm kinh tế đêm đa dạng, mang đậm dấu ấn văn hóa và sáng tạo.

Hà Nội sở hữu nhiều không gian thuận lợi để phát triển kinh tế đêm.

Một trong những nền tảng quan trọng nhất của kinh tế đêm Hà Nội là hệ thống tài nguyên văn hóa và di sản đặc sắc. Việc từng bước đưa di sản vào khung giờ buổi tối đã tạo ra những sản phẩm du lịch có chiều sâu và sức hút riêng. Các chương trình như tour đêm tại Hoàng thành Thăng Long, chương trình “Đêm thiêng liêng” tại di tích Hỏa Lò, hay các hoạt động trải nghiệm tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám đã thu hút lượng lớn du khách; nhiều chương trình đạt tỷ lệ lấp đầy rất cao vào các tối cuối tuần và mùa cao điểm.

Bên cạnh các sản phẩm cố định, Hà Nội cũng dần được nhận diện là địa bàn có khả năng tổ chức các sự kiện văn hóa, nghệ thuật quy mô lớn vào ban đêm. Các chương trình như festival văn hóa, countdown, lễ hội ánh sáng, biểu diễn nghệ thuật ngoài trời tại khu vực trung tâm thường xuyên thu hút từ vài chục nghìn đến hàng trăm nghìn người tham gia.

Cùng với đó, các hoạt động sáng tạo như triển lãm nghệ thuật, không gian văn hóa cộng đồng, hoạt động nhiếp ảnh, trình diễn, sự kiện sáng tạo trẻ, hội chợ thiết kế, trải nghiệm nghệ thuật tương tác… cũng góp phần hình thành một lớp hoạt động văn hóa ban đêm ngày càng rõ nét, đặc biệt tại các không gian công cộng, không gian đi bộ và một số trung tâm sáng tạo, thiết chế văn hóa.

Ẩm thực tiếp tục là lĩnh vực phát triển mạnh nhất và có độ phủ rộng nhất trong kinh tế đêm Hà Nội. Thành phố có khoảng 15.000 - 18.000 cơ sở kinh doanh ăn uống, trong đó khoảng 35 - 40% hoạt động sau 20 giờ, hình thành mạng lưới dịch vụ dày đặc từ ẩm thực đường phố đến nhà hàng quy mô lớn. Bên cạnh khu phố cổ, các khu vực như phố Tống Duy Tân, Ngũ Xã, khu vực hồ Tây, Sơn Tây, Mễ Trì và một số điểm khác đã trở thành các cụm ẩm thực đêm đặc trưng, thu hút lượng lớn khách vào buổi tối và cuối tuần.

Thời gian tới, thành phố phát triển các sản phẩm kinh tế đêm theo hướng đa dạng hóa lĩnh vực, phân tầng thị trường, tăng cường liên kết chuỗi trải nghiệm và gắn với từng không gian ưu tiên của thành phố.

Đối với lĩnh vực biểu diễn và nghệ thuật: Phát triển các sản phẩm, chương trình nghệ thuật quy mô, chất lượng cao, có sức lan tỏa, quy tụ nghệ sĩ trong nước và quốc tế, được tổ chức theo lịch biểu diễn rõ ràng nhằm tạo sức hút đối với khán giả, du khách và góp phần nâng vị thế văn hóa của Hà Nội.

Tập trung hình thành các sản phẩm văn hóa đêm chuyên nghiệp của các đơn vị nghệ thuật thuộc Thành phố; đồng thời khuyến khích các đơn vị thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và các đơn vị nghệ thuật trên địa bàn xây dựng các chương trình có quy mô phù hợp, địa điểm ổn định, lịch biểu diễn cố định và thường xuyên ra mắt tác phẩm mới. Địa bàn, không gian ưu tiên: khu vực hồ Hoàn Kiếm - phố cổ, Đồng Xuân; Hoàng thành Thăng Long; Văn Miếu - Quốc Tử Giám; hồ Tây và phụ cận; các tuyến phố đi bộ, công viên, quảng trường trung tâm; Cửa Nam; hai bên bờ sông Hồng...

Đối với lĩnh vực hoạt động thể thao, chăm sóc sức khỏe, làm đẹp đêm: Phát triển các tổ hợp trung tâm thể thao, giải trí, chăm sóc sức khỏe và làm đẹp hoạt động về đêm theo hướng hiện đại, an toàn, phù hợp với nhu cầu của cư dân đô thị và du khách; Phát triển đồng thời các mô hình thể thao giải trí trong nhà và thể thao phong trào ngoài trời như pickleball, tennis, bóng đá, bóng rổ, đường chạy bộ đêm, đạp xe, yoga, khiêu vũ, thể dục cộng đồng tại các công viên, quảng trường, cụm sân thể thao và không gian công cộng phù hợp.

Để phát triển du lịch đêm, thành phố tiếp tục mở rộng và nâng cấp các sản phẩm du lịch đêm theo hướng tăng tính tương tác, kể chuyện, trải nghiệm, chuyên đề hóa và nâng cao chất lượng tổ chức; chuyển từ tham quan đơn lẻ sang hình thành các chuỗi trải nghiệm liên hoàn giữa tham quan, thưởng thức, mua sắm, giải trí và lưu trú.

Phát triển các tour đêm di sản, tour đêm chuyên đề, sản phẩm kể chuyện đô thị, tour bằng xe điện, xe buýt hai tầng, xích lô, xe đạp đêm, các hình thức tham quan cảnh quan, sinh thái, du lịch cộng đồng và trải nghiệm cuối tuần phù hợp với từng không gian của Thành phố.

Khuyến khích các địa phương chủ động xây dựng sản phẩm du lịch đêm đặc thù trên cơ sở lợi thế về di sản, cảnh quan, lễ hội.

Phát triển các tuyến, cụm và chuỗi sản phẩm du lịch đêm theo chủ đề như di sản - lịch sử, phố - hồ - không gian công cộng, văn hóa - nghệ thuật, làng nghề - sinh thái - trải nghiệm cuối tuần, du lịch cộng đồng và các gói trải nghiệm 24- 48 giờ, các tuyến du lịch trên sông Hồng, Hương Sơn…Tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp lữ hành, cơ sở lưu trú, đơn vị vận tải, điểm tham quan, điểm biểu diễn, cơ sở ẩm thực, điểm mua sắm và nền tảng số; hình thành các gói dịch vụ ban đêm có thể đặt trước, thanh toán số và tiếp cận đa ngữ.

Khuyến khích các địa phương chủ động xây dựng sản phẩm du lịch đêm đặc thù trên cơ sở lợi thế về di sản, cảnh quan, lễ hội, làng nghề, sinh thái và văn hóa cộng đồng; bảo đảm hài hòa giữa khai thác du lịch với bảo tồn tài nguyên và ổn định đời sống cư dân.

Đối với lĩnh vực ẩm thực, dịch vụ ăn uống đêm: Phát triển mô hình ẩm thực đêm theo hướng đa dạng hóa không gian trải nghiệm, kết hợp chặt chẽ với du lịch đêm và gia tăng giá trị văn hóa của ẩm thực Hà Nội. Phát triển các tuyến phố, cụm và không gian ẩm thực đêm theo chủ đề như ẩm thực phố cổ, ẩm thực Hà Nội xưa, ẩm thực ven hồ, ẩm thực làng nghề, ẩm thực sáng tạo, ẩm thực kết hợp trình diễn và ẩm thực quốc tế; từng bước chuẩn hóa về vệ sinh, nhận diện, cách bài trí, câu chuyện món ăn, thanh toán số, bản đồ số và liên kết với tour đêm hoặc sự kiện đêm.

Thành phố khuyến khích phát triển các mô hình ẩm thực đêm gắn với tham quan và trải nghiệm như ẩm thực trong không gian di sản, ẩm thực trên thuyền, tour ẩm thực đêm, food tour bằng xe điện, ẩm thực kết hợp trình diễn nghề bếp và giao lưu với nghệ nhân ẩm thực. Tổ chức các khóa tư vấn, hướng dẫn nghiệp vụ cho các cơ sở ẩm thực truyền thống tiêu biểu về kỹ năng phục vụ, trình bày món ăn, kể chuyện sản phẩm và bảo đảm an toàn thực phẩm; từng bước nâng cao chất lượng dịch vụ của các cơ sở có tiềm năng.

Đối với lĩnh vực giáo dục, trải nghiệm giáo dục đêm: Phát triển các sản phẩm giáo dục và trải nghiệm học tập ban đêm theo hướng gắn với di sản, bảo tàng, thư viện, không gian văn hóa, khoa học và sáng tạo; góp phần mở rộng chức năng xã hội của các thiết chế công và làm phong phú đời sống tri thức của đô thị ban đêm.

Hướng dẫn các bảo tàng, khu di tích phối hợp với cơ sở giáo dục thiết kế các gói “lớp học trải nghiệm đêm di sản” có nội dung phù hợp với từng lứa tuổi; chuẩn hóa quy trình tổ chức, đưa đón và bảo đảm an toàn cho học sinh, sinh viên khi tham gia hoạt động ngoại khóa ban đêm;

Phát triển mô hình “đêm học tập di sản” cho học sinh, sinh viên; gắn hoạt động khám phá lịch sử, khoa học, nghệ thuật và kỹ năng sống với các thiết chế văn hóa, bảo tàng, không gian sáng tạo và trung tâm trưng bày phù hợp. Khuyến khích các bảo tàng, trung tâm trưng bày và không gian sáng tạo hình thành mô hình trải nghiệm đêm kết hợp trưng bày, công nghệ tương tác, workshop, âm nhạc, giao lưu và dịch vụ hỗ trợ phù hợp.

Lĩnh vực thương mại, mua sắm đêm: Phát triển hoạt động mua sắm đêm theo hướng hiện đại, đa dạng hình thức, kết hợp giữa mua sắm trực tiếp với thương mại số, đồng thời gắn với trải nghiệm văn hóa nhằm gia tăng giá trị hàng hóa và sức hấp dẫn của kinh tế đêm. Khuyến khích các trung tâm thương mại lớn, siêu thị, cửa hàng chuyên doanh và chuỗi bán lẻ tổ chức các chương trình kích cầu kết hợp chiếu phim, biểu diễn nghệ thuật, giới thiệu nghệ nhân, giới thiệu thương hiệu và trải nghiệm tại chỗ để kéo dài thời gian lưu lại của khách hàng.

Tổ chức rà soát, sắp xếp lại các điểm kinh doanh lưu niệm xung quanh không gian phố đi bộ, khu du lịch và các điểm đến ban đêm; ưu tiên trưng bày, kinh doanh các sản phẩm OCOP, hàng thủ công mỹ nghệ, sản phẩm thiết kế sáng tạo, quà tặng văn hóa, đặc sản địa phương; kiểm soát chặt chẽ hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng;

Cơ cấu lại chợ đêm theo hướng nâng chất lượng hàng hóa, tăng trải nghiệm mua sắm, bổ sung yếu tố trình diễn, giới thiệu nghề, thiết kế, văn hóa và tương tác với du khách, thay vì chủ yếu dựa vào bán hàng giá rẻ; Khuyến khích phát triển mô hình cửa hàng mở cửa muộn, cửa hàng thông minh, điểm bán sản phẩm sáng tạo, sản phẩm làng nghề, sản phẩm văn hóa và hàng lưu niệm có nhận diện phù hợp với từng không gian đêm.

Để tạo điều kiện phát triển kinh tế đêm, Hội đồng Nhân dân thành phố Hà Nội khóa XVII đã thông qua Nghị quyết Quy định về hoạt động đầu tư kinh doanh sản phẩm, dịch vụ được tổ chức và vận hành trong thời gian ban đêm, nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng đô thị, thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa và du lịch trên địa bàn thành phố.

Theo đó, khung thời gian hoạt động của khu, tuyến, điểm kinh tế đêm có phương án tổ chức, hoạt động kinh tế đêm phù hợp với đặc điểm từng khu, tuyến, điểm và mục tiêu hoạt động. Cụ thể, khung thời gian từ 18-22 giờ áp dụng rộng rãi cho các hoạt động kinh tế đêm tại các khu, tuyến, điểm kinh tế đêm.

Khung thời gian từ 22-2 giờ áp dụng đối với khu phát triển thương mại, văn hóa và một số các khu, tuyến, điểm kinh tế đêm có đầy đủ điều kiện hoạt động được cơ quan có thẩm quyền cho phép. Khung thời gian từ 22-6 giờ được xem xét áp dụng có giới hạn, chọn lọc tại một số khu vực, tuyến, điểm kinh tế đêm tách biệt, có các hoạt động đặc thù, được cơ quan có thẩm quyền cho phép, đáp ứng tiêu chuẩn chặt chẽ về hạ tầng, an ninh, trật tự, quản lý đô thị.

Nghị quyết cũng quy định về ngành, nghề, lĩnh vực hoạt động như các hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật (hoạt động biểu diễn nghệ thuật, triển lãm, trưng bày; điện ảnh; trình diễn di sản văn hóa phi vật thể, văn hóa truyền thống…) được tổ chức tại các không gian công cộng, tuyến phố đi bộ, không gian di sản văn hóa, triển lãm, nhà hát, rạp hát, rạp chiếu phim, các thiết chế văn hóa, các địa điểm của tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực kinh tế đêm.

Hà Nội khuyến khích các hoạt động lĩnh vực công nghiệp văn hóa, công nghiệp sáng tạo, nghệ thuật đương đại, liên ngành, các hoạt động ứng dụng công nghệ, thiết kế sáng tạo dựa trên nguồn lực văn hóa trong hoạt động kinh tế đêm. Các hoạt động du lịch và dịch vụ du lịch gồm tham quan du lịch ban đêm, các tour tuyến du lịch đêm, du lịch văn hóa, du lịch trải nghiệm, dịch vụ hướng dẫn du lịch; các dịch vụ phục vụ khách du lịch

Từ năm 2020, Chính phủ đã phê duyệt Đề án phát triển kinh tế đêm tại Việt Nam. Đề án nhấn mạnh rõ quan điểm phát triển kinh tế ban đêm nhằm thúc đẩy tiêu dùng trong nước và phát triển du lịch, thông qua tập trung phát triển lĩnh vực dịch vụ văn hóa, vui chơi, giải trí, dịch vụ ăn uống, dịch vụ mua sắm và du lịch diễn ra từ 06 giờ tối hôm trước đến 06 giờ sáng hôm sau. Chính quyền tỉnh/thành phố chủ động nghiên cứu xây dựng và thực hiện Chương trình/kế hoạch cũng như các giải pháp thúc đẩy kinh tế ban đêm theo thẩm quyền

Khuyến khích phát triển nhiều ngành nghề/hoạt động mới, đặc biệt là ngành công nghiệp sáng tạo, du lịch, bán lẻ, ẩm thực, đồ uống,... Khuyến khích sự tham gia hiệu quả của doanh nghiệp vào tham vấn và thực thi chính sách phát triển kinh tế ban đêm. Nghiên cứu, đánh giá tương tác giữa chính sách phát triển kinh tế ban đêm và các mô hình, hoạt động kinh tế mới/hiện đại khác (như kinh tế chia sẻ, thương mại điện tử, ...) để có những giải pháp đủ toàn diện, đồng bộ.

Thời gian qua, nhiều địa phương đã quan tâm, nghiên cứu và triển khai xây dựng các mô hình, các hoạt động kinh tế ban đêm nhằm gia tăng chuỗi giá trị kinh tế và chuỗi giá trị du lịch theo đặc điểm của từng địa phương. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Đề án “Một số mô hình phát triển sản phẩm du lịch đêm” với mục tiêu tăng cường thu hút khách, tăng chi tiêu và kéo dài thời gian lưu trú của khách du lịch nội địa và quốc tế cũng góp phần quan trọng để định hướng phát triển kinh tế du lịch ban đêm./.

Nguồn:Phát triển đa dạng các sản phẩm du lịch đêm, thu hút du khách