Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động sâu rộng tới đời sống kinh tế - xã hội, nông nghiệp nói chung và lĩnh vực trồng trọt nói riêng đang đứng trước yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ theo hướng xanh hơn, bền vững hơn. Trồng trọt giảm phát thải không chỉ là giải pháp nhằm thực hiện các cam kết quốc gia về khí hậu, mà còn hướng tới xây dựng một nền nông nghiệp hiện đại, thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu, nâng cao giá trị sản xuất và bảo vệ môi trường sống cho người dân Thủ đô.

Tại Quảng Ninh, định hướng trồng trọt phát thải thấp đã được đặt ra. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Sở Nông nghiệp và Môi trường nhiệm kỳ 2025-2030, tiếp tục xác định nông nghiệp phát thải thấp, đặc biệt trong trồng trọt, là mục tiêu trọng tâm nhằm bảo đảm an ninh lương thực, nâng cao sức cạnh tranh nông sản, thúc đẩy phát triển nông nghiệp xanh, sạch, bền vững và giá trị cao.

Giảm phát thải trong lĩnh vực trồng trọt là nhiệm vụ quan trọng được ngành nông nghiệp và môi trường tỉnh đẩy mạnh triển khai.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Ninh, hiện tổng diện tích trồng trọt của toàn tỉnh khoảng 62.000ha/năm, trong đó diện tích trồng lúa 37.000ha/năm, số còn lại là các loại cây trồng khác. Trong quá trình canh tác, mỗi năm, toàn tỉnh sử dụng khoảng 9.000 tấn thuốc bảo vệ thực vật và khoảng 80.000 tấn phân bón mỗi năm, trong đó tỷ lệ vỏ bao bì thuốc bảo vệ thực vật là 5% và tỷ lệ phân vô cơ (gốc hoá học) là trên 60%.

Riêng đối với cây lúa sẽ là đối tượng có lượng phát thải tương đối lớn bởi có diện tích canh tác lớn, khoảng 37.000ha/năm. Quá trình canh tác cây lúa phải sử dụng phân bón để cải tạo và dưỡng đất, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật để phòng chống dịch bệnh; trong giai đoạn ngập nước để cây lúa sinh trưởng và phát triển, dẫn đến quá trình bốc hơi mang theo những khí có hại.

Xuất phát từ thực tế, những năm qua, tỉnh Quảng Ninh dần triển khai những mô hình nông nghiệp xanh, sạch, giảm phát thải. Thực hiện cam kết tăng trưởng xanh và giảm phát thải khí nhà kính, vụ Xuân năm 2026, Trung tâm Khuyến nông và Quản lý bảo vệ, Phát triển rừng tỉnh triển khai mô hình canh tác lúa giảm phát thải tại phường Đông Triều và xã Đường Hoa. Đây được xem là bước đi thí điểm quan trọng nhằm hoàn thiện quy trình kỹ thuật canh tác lúa phát thải thấp phù hợp với điều kiện sản xuất của địa phương.

Tại các địa phương trên, Trung tâm Khuyến nông và Quản lý bảo vệ, Phát triển rừng triển khai áp dụng các gói giải pháp kỹ thuật nhằm giảm lượng khí phát thải thông qua sử dụng giống xác nhận, bón phân đúng cách, giảm lượng đạm, áp dụng chế độ tưới nước tiết kiệm, đồng thời vùi rơm rạ xử lý vi sinh để cân bằng vật chất trong chuỗi sản xuất, kết hợp quản lý dịch hại theo quy trình IPM để vừa đảm bảo được năng suất, hiệu quả sản xuất và giảm được phát thải khí nhà kính.

So với các biện pháp canh tác thông thường tại địa phương, ruộng lúa luôn ngập nước, lượng giống, phân bón hóa học sử dụng nhiều hơn quy trình được Trung tâm Khuyến nông và Quản lý bảo vệ, Phát triển rừng hướng dẫn. Biện pháp giảm lượng giống, giảm đạm, tưới nước ngập khô xen kẽ vừa tiết kiệm nước, nguyên vật liệu đầu vào vừa giảm phát thải, bảo vệ môi trường. Tham gia mô hình, các hộ tham gia cam kết đồng hành cùng triển khai, tuân thủ hướng dẫn kỹ thuật, theo dõi, đánh giá hiệu quả của mô hình.

Tỉnh Quảng Ninh triển khai canh tác lúa giảm phát thải.

Theo kế hoạch, năm 2026 Trung tâm Khuyến nông và Quản lý bảo vệ, Phát triển rừng triển khai các giải pháp kỹ thuật với quy mô 02 ha/vụ, vụ Xuân và vụ Mùa, với giống lúa DT-100 tại phường Đông Triều, giống J02 tại xã Đường Hoa; năm 2027 xây dựng mô hình thử nghiệm làm cơ sở cho việc đề xuất ban hành quy trình kỹ thuật canh tác lúa giảm phát thải trên địa bàn tỉnh.

Để đánh giá hiệu quả mô hình, các cán bộ kỹ thuật của Trung tâm và Viện Môi trường Nông nghiệp tiến hành đo đạc lượng khí phát thải trực tiếp trên đồng ruộng. Các số liệu thu thập sẽ là cơ sở khoa học quan trọng cho việc hoàn thiện quy trình kỹ thuật canh tác lúa phát thải thấp trong thời gian tới.

Những năm qua, nhằm hướng tới mục tiêu giảm phát thải trong lĩnh vực trồng trọt, các địa phương đã chuyển đổi một phần diện tích lúa kém hiệu quả sang cây trồng cạn giá trị cao, kết hợp nuôi thủy sản hoặc khuyến khích phát triển các mô hình "một vụ lúa - một vụ màu". Đối với cây lâu năm, ưu tiên sử dụng giống cây vừa cho hiệu quả kinh tế, vừa hấp thu carbon tốt.

Về kỹ thuật canh tác, cũng từng bước chuẩn hoá các kỹ thuật canh tác hướng tới giảm phát thải. Đặc biệt với trồng lúa sẽ áp dụng tưới ngập khô xen kẽ, áp dụng hệ thống thâm canh cải tiến (SRI), sử dụng phân hữu cơ, vi sinh và phân chậm tan thay dần phân vô cơ. Thuốc bảo vệ thực vật hóa học được hạn chế, thay bằng giải pháp sinh học.

Người nông dân cũng tiến dần tới việc điều tiết nước, phân bón và thuốc thông qua công nghệ số, từ cảm biến, phần mềm giám sát độ ẩm đất...; phát triển nông nghiệp hữu cơ, giảm sử dụng phân thuốc hoá học thay bằng phân thuốc sinh học, việc áp dụng các quy trình canh tác tốt (VietGAP). Cùng với đó thì việc quản lý chặt nguyên liệu đầu vào của nông nghiệp trồng trọt, bao gồm phân bón và thuốc bảo vệ thực vật đã góp phần giảm phát thải trong hoạt động sản xuất này.

Thời gian tới, các địa phương nhân rộng các mô hình nông nghiệp xanh, nông sản sạch, nâng cao giá trị cây trồng trên địa bàn toàn tỉnh, góp phần cùng cả nước hiện thực hoá mục tiêu giảm ít nhất 15% khí thải vào năm 2030, xây dựng nhãn hiệu phát thải thấp.../.

Nguồn:Quảng Ninh: Thúc đẩy sản xuất lúa chất lượng cao, giảm phát thải