Theo đánh giá của Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Trị, thông qua hiệu quả sản xuất tại mô hình HTX trên địa bàn, các HTX đã góp phần thay đổi tư duy sản xuất của người nông dân bằng cách chuyển từ làm nông nghiệp nhỏ lẻ, tự phát sang tư duy làm kinh tế nông nghiệp gắn với thị trường, ứng dụng khoa học kỹ thuật và liên kết chuỗi giá trị để nâng cao giá trị nông sản.

Đáng chú ý, khi tham gia HTX, người nông dân cũng dần thay đổi quan niệm về giá trị của nông sản. Một sản phẩm tốt không chỉ dừng lại ở việc đạt năng suất cao mà còn phải đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, an toàn, truy xuất nguồn gốc và có khả năng cạnh tranh trên thị trường. Từ đó, nhiều HTX đã chủ động đầu tư máy móc, ứng dụng công nghệ, phát triển sản phẩm chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và tham gia chương trình OCOP.

Sau nhiều năm sản xuất theo phương thức truyền thống, từ năm 2022, được sự hỗ trợ của các cấp Hội Nông dân, HTX sản xuất, kinh doanh Nông sản sạch Sen Thủy (xã Sen Ngư) đã xây dựng mô hình sản xuất nông nghiệp xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu. Cụ thể, HTX đã áp dụng mô hình trồng cây hồ tiêu hữu cơ-giảm phát thải. Thực hiện mô hình này, các thành viên HTX đã áp dụng phương thức canh tác hữu cơ, giảm sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật.

Các HTX tại nhiều địa phương mở rộng vùng sản xuất tiêu hữu cơ, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.

Các hộ trồng tiêu hầu hết sử dụng phân bón hữu cơ vi sinh tự sản xuất từ phụ phẩm nông nghiệp và phế phẩm chăn nuôi để bón cho cây. Đồng thời, thực hiện che phủ gốc bằng phụ phẩm nông nghiệp, hạn chế bốc hơi nước, chống xói mòn đất. Phương thức canh tác hữu cơ này đã góp phần cải tạo đất, tăng độ mùn, giữ ẩm tốt trong mùa khô, giúp cây tiêu chống chịu tốt trước thời tiết cực đoan.

Cùng với trồng tiêu theo hướng hữu cơ, HTX đã sử dụng máy sấy lạnh đối lưu nhiệt diệt khuẩn UV; máy sàng phân loại hạt trong chế biến hạt tiêu. Nhờ vậy, hạt tiêu khi thu hoạch được chế biến ngay mà không phụ thuộc vào thời tiết, chống hao hụt, bảo đảm chất lượng hạt tiêu tốt nhất.

Tại xã Mỹ Thủy, HTX Dịch vụ sản xuất nông nghiệp Kim Giao khẳng định vai trò quan trọng góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế tại địa phương. HTX đang vận hành 10 khâu dịch vụ khác nhau, bao phủ hầu hết các công đoạn từ sản xuất đến tiêu thụ.

Đặc biệt, trong khâu cung cấp giống và vật tư, HTX đã làm tốt vai trò cầu nối khi liên kết với các công ty giống uy tín, cung ứng hơn 235 tấn phân bón và các loại giống lúa chất lượng cao như HG244, BĐR57, BĐR999 mỗi năm. Để khuyến khích bà con thay đổi thói quen dùng thóc các vụ trước làm giống, HTX đã mạnh dạn hỗ trợ đến 70% giá giống lúa mới. Điều này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn giảm thiểu sâu bệnh, chống đổ ngã cho cây lúa vùng thấp trũng.

Thời gian tới, Quảng Trị phát triển HTX nông nghiệp trở thành trung tâm liên kết sản xuất của nông dân, là hạt nhân tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; góp phần thực hiện thành công cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng sinh thái, hiện đại, thích ứng biến đổi khí hậu, nâng cao thu nhập cho thành viên và xây dựng nông thôn mới bền vững.

Nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của HTX nông nghiệp theo định hướng phát triển bền vững; ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; ưu tiên phát triển HTX gắn với phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế tri thức; mở rộng quy mô, thu hút nông dân, người sản xuất, kinh doanh nông nghiệp tham gia, đưa HTX nông nghiệp trở thành mô hình kinh tế - xã hội quan trọng ở khu vực nông thôn.

Mục tiêu cụ thể đến năm 2030: Thành lập mới 1-2 liên hiệp HTX. Thành lập mới 40-50 HTX. Có khoảng 30% HTX có ứng dụng công nghệ cao. Phấn đấu có 40-50% HTX tham gia liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm với doanh nghiệp theo chuỗi giá trị. Đồng thời, xây dựng được phần mềm cơ sở dữ liệu HTX toàn tỉnh, có 100% HTX được cập nhật vào cơ sở dữ liệu HTX của tỉnh; 50% HTX có sản phẩm tham gia sàn thương mại điện tử; có từ 50% HTX nông nghiệp sử dụng nền tảng số trong quản lý sản xuất, kinh doanh

Địa phương này nâng cao hoạt động, phát triển dịch vụ của HTX nông nghiệp với việc hỗ trợ, tư vấn sửa đổi điều lệ HTX; Hướng dẫn và thực hiện các thủ tục sắp xếp, tổ chức lại hoạt động của HTX; Hướng dẫn HTX xây dựng phương án sản xuất, kinh doanh;; Hỗ trợ, hướng dẫn HTX xây dựng kế hoạch, phương án phát triển các dịch vụ phục vụ hành viên; Mở rộng và nâng cao chất lượng cung ứng hàng hóa, dịch vụ đầu vào và bán sản phẩm ra thị trường.…

Tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn, chứng nhận: Hỗ trợ, tập huấn, hướng dẫn các HTX áp dụng các tiêu chuẩn, chứng nhận theo quy định của nhà nước và yêu cầu của thị trường. Cụ thể: Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN), chứng nhận nhãn hiệu, xuất xứ hàng hóa và các chứng nhận thực hành tốt (VietGAP, GlobalGAP, Hữu cơ, UTZ, 4C, Fairtrade, Alliance forest, ASC, BAP, SRP,...).

Phát triển liên kết, tham gia thị trường: Hỗ trợ HTX nông nghiệp kết nối, xây dựng hợp đồng, mạng lưới tiêu thụ với các hệ thống siêu thị, đơn vị phân phối; Đăng ký nhãn hiệu; mã số, mã vạch; truy xuất nguồn gốc sản phẩm; bộ nhận diện thương hiệu; công bố chỉ tiêu chất lượng sản phẩm; bảo hộ sở hữu trí tuệ để xây dựng thương hiệu sản phẩm;

Quảng Trị triển khai nhiều chính sách hỗ trợ nhằm thúc đẩy phát triển các HTX.

Xây dựng và quản lý website để tiếp nhận và xử lý thông tin mua bán, thực hiện thương mại điện tử; xây dựng biển hiệu, tờ rơi giới thiệu quảng bá sản phẩm; Hỗ trợ HTX tham gia các sự kiện kết nối thương mại, kết nối doanh nghiệp thu mua sản phẩm; tham gia các hội chợ, triển lãm quảng bá, giới thiệu và bán sản phẩm trong và ngoài nước,

Hỗ trợ HTX xây dựng gian hàng số; tham gia các sàn thương mại điện tử trong nước và quốc tế; đào tạo kỹ năng kinh doanh số, tiếp thị số; ứng dụng thanh toán điện tử và các giải pháp quản trị số trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Hỗ trợ HTX ứng dụng công nghệ số để tự động hóa các quy trình sản xuất, kinh doanh; quản lý, giám sát nguồn gốc, chuỗi cung ứng sản phẩm, bảo đảm nhanh chóng, minh bạch, chính xác, an toàn, vệ sinh thực phẩm;

Hỗ trợ hạ tầng chế biến sản phẩm: Hỗ trợ xây dựng nhà kho, xưởng phân loại và đóng gói sản phẩm, xưởng sơ chế - chế biến và mua sắm trang thiết bị phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh; Hỗ trợ máy móc trang thiết bị; nhà xưởng cho HTX nông nghiệp phục vụ liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ sản phẩm.

Tỉnh ưu tiên hỗ trợ các HTX là chủ thể sản phẩm OCOP, sản phẩm đặc trưng của địa phương tham gia các chương trình, hoạt động xúc tiến thương mại; tham gia các hội chợ, triển lãm chuyên ngành, tuần hàng giới thiệu sản phẩm, kết nối cung cầu trong và ngoài tỉnh; xây dựng thương hiệu, quảng bá và mở rộng thị trường tiêu thụ. Hỗ trợ đưa sản phẩm của HTX vào hệ thống phân phối hiện đại, chuỗi siêu thị, trung tâm thương mại và các sản thương mại điện tử.

Ưu tiên, tạo điều kiện, bố trí quỹ đất cho các HTX nông nghiệp thuê, tích tụ đất đai cho sản xuất kinh doanh tạo vùng nguyên liệu tập trung, để hình thành chuỗi sản xuất, cung cấp dịch vụ chế biến và tiêu thụ sản phẩm nông, lâm, ngư nghiệp quy mô lớn./.

Nguồn: Quảng Trị tăng cường liên kết, nâng cao hiệu quả hợp tác xã nông nghiệp