Theo Trung tâm Khí tượng Thủy văn quốc gia, hiện tượng El Nino đang tác động đến Việt Nam và dự báo sẽ tiếp tục mạnh dần trong khoảng ba tháng tới, duy trì cường độ cao từ tháng 10 đến tháng 12/2026.

Dù El Nino thường gây thiếu hụt lượng mưa, nguy cơ xuất hiện các đợt mưa lớn, mưa lũ cực đoan trong thời gian ngắn vẫn hiện hữu. Những trận mưa cường độ cao có thể khiến lưu lượng nước đổ về hồ chứa tăng đột biến, làm mực nước dâng nhanh, đặc biệt tại các hồ vừa và nhỏ.

Nhiều hồ có thể chuyển từ tình trạng thiếu nước sang phải điều tiết lũ trong thời gian ngắn, gây áp lực lớn cho công tác vận hành và bảo đảm an toàn công trình. Trước thực tế đó, Sơn La đang tăng cường rà soát, kiểm tra toàn bộ hệ thống hồ đập nhằm chủ động ứng phó với các tình huống mưa lũ cực đoan. Theo thống kê, toàn tỉnh Sơn La hiện có 111 hồ chứa, 132 đập dâng và 2.405 công trình thủy lợi. Trong đó, 86 hồ chứa lớn có đập cao trên 5 m hoặc dung tích từ 50.000 m³ trở lên.

Với địa hình đồi núi dốc, thường xuyên xảy ra mưa lớn, lũ quét và sạt lở đất, việc bảo đảm an toàn hệ thống hồ, đập luôn được đặt lên hàng đầu trong mỗi mùa mưa lũ. Theo đại diện Công ty TNHH MTV Quản lý khai thác công trình thủy lợi Sơn La tại Yên Châu, cho biết hồ Chiềng Khoi có dung tích hơn 3,1 triệu m³, cấp nước tưới cho 240 ha lúa hai vụ và 40 ha tưới ẩm. Đơn vị đã hoàn thành kiểm tra thân đập, tràn xả lũ, cống lấy nước và toàn bộ thiết bị vận hành. Thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết, chủ động điều tiết nước, bảo đảm an toàn công trình và phục vụ sản xuất. Bên cạnh đó, lãnh đạo UBND xã Yên Châu, cho biết hồ Chiềng Khoi và hồ Chiềng Đông nhiều năm qua là nguồn cấp nước quan trọng cho vùng sản xuất lúa và cây ăn quả của địa phương.

Hệ thống hồ đập góp phần đảm bảo nguồn nước tưới tiêu và sinh hoạt cho người dân Sơn La.

Việc vận hành ổn định hai hồ chứa không chỉ bảo đảm nguồn nước tưới mà còn góp phần giảm áp lực tiêu thoát nước trong mùa mưa lũ. Không chỉ giữ nước phục vụ sản xuất, nhiều hồ chứa trên địa bàn còn phát huy hiệu quả trong phòng, chống thiên tai. Lãnh đạo Công ty TNHH MTV Quản lý khai thác công trình thủy lợi Sơn La, thông tin, mỗi năm đơn vị được bố trí khoảng 10 tỷ đồng để gia cố, sửa chữa nhỏ các công trình. Mức kinh phí này chỉ đáp ứng một phần nhu cầu duy tu, bảo dưỡng, trong khi nhiều hồ chứa đã xuống cấp cần nguồn vốn lớn để sửa chữa, nâng cấp. Để giảm thiểu rủi ro trong mùa mưa lũ, Công ty đã xây dựng phương án bảo vệ hồ chứa, phương án ứng phó thiên tai và các tình huống khẩn cấp; phối hợp với chính quyền địa phương kiểm tra hiện trạng công trình, phát quang lòng hồ, khơi thông dòng chảy và sẵn sàng xử lý khi xảy ra sự cố.

Cùng với hồ Chiềng Khoi, hồ Chiềng Dong thuộc hệ thống thủy lợi Nà Sản cũng là một trong những công trình quan trọng, có nhiệm vụ cung cấp nước tưới cho khoảng 1.450 ha đất sản xuất, cấp nước sinh hoạt, phục vụ phát triển nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản tại địa phương. Trước mùa mưa lũ, công tác kiểm tra, bảo đảm an toàn công trình được đơn vị quản lý duy trì thường xuyên. Đơn vị quản lý vận hạn thường xuyên kiểm tra các hạng mục của công trình, từ đập, tuyến kênh đến những vị trí xung yếu để kịp thời phát hiện, xử lý các vấn đề phát sinh, bảo đảm công trình vận hành an toàn.

Lãnh đạo Chi cục Thủy lợi và Tài nguyên nước, cho biết, qua rà soát, phần lớn các công trình thủy lợi trên địa bàn tỉnh cơ bản bảo đảm an toàn, sẵn sàng tích nước phục vụ sản xuất. Tuy nhiên, một số hồ chứa vẫn còn tồn tại hư hỏng cần tiếp tục theo dõi, sửa chữa như hồ Tà Lại (xã Đoàn Kết), hồ Huổi Vanh (xã Yên Châu), hồ Tho Lóng (xã Quỳnh Nhai), hồ Đen Phường (xã Chiềng Sung), ghi nhận một số vị trí khu vực mái hạ lưu và rãnh thoát nước có hiện tượng ẩm ướt, nước thấm chảy ra bề mặt. Đơn vị đã yêu cầu các đơn vị quản lý tiếp tục theo dõi, quan trắc diễn biến các vị trí thấm, vệ sinh, khơi thông dòng chảy và báo cáo kịp thời khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Thực hiện các chủ trương của Trung ương về tăng cường phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai, Sơn La đã chỉ đạo các cấp, ngành đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cán bộ và nhân dân với mục tiêu xây dựng tính chủ động trong cộng đồng, giúp người dân nâng cao kỹ năng tự bảo vệ mình trước các tình huống thiên tai nguy hiểm.

Sơn La tiếp tục tăng cường đánh giá, rà soát hệ thống hồ đập, đảm bảo an toàn hạ du, đặc biệt là trong cao điểm mùa mưa lũ hiện nay. (Ảnh: NY).

Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Sơn La cho biết, cùng với tuyên truyền, tỉnh đã kiện toàn cơ chế chỉ huy, điều hành ứng phó thiên tai theo từng cấp độ rủi ro. Theo phương án ứng phó thiên tai năm 2026, trách nhiệm của từng cấp, ngành được quy định rõ ràng nhằm bảo đảm xử lý kịp thời các tình huống phát sinh.

Khi thiên tai ở cấp độ thấp, chính quyền cơ sở trực tiếp tổ chức ứng phó và huy động lực lượng tại chỗ. Khi mức độ rủi ro gia tăng, cơ chế chỉ huy được nâng lên cấp tỉnh với chế độ trực ban 24/24 giờ để theo dõi diễn biến thời tiết và chỉ đạo xử lý kịp thời. Trong trường hợp xảy ra thiên tai nghiêm trọng, người đứng đầu Ủy ban nhân dân tỉnh sẽ trực tiếp chỉ huy, huy động tối đa các nguồn lực phục vụ công tác cứu hộ, cứu nạn.

Đặc biệt, trước diễn biến thời tiết phức tạp và chuẩn bị ứng phó với mùa mưa lũ năm 2026, UBND tỉnh đã ban hành Công văn số 2742/UBND-THKT chỉ đạo các cấp, các ngành khẩn trương triển khai công tác bảo đảm an toàn hệ thống công trình thủy lợi, hồ chứa nước nhằm bảo vệ tính mạng và tài sản của nhân dân. Theo đó, UBND tỉnh yêu cầu các đơn vị, chủ đầu tư đẩy nhanh tiến độ thi công, đảm bảo chất lượng chống lũ của các công trình đang xây dựng. Kiên quyết không để xảy ra tình trạng tiếp tục thi công các hạng mục công trình chính khi đã bước vào mùa mưa, lũ nhằm tránh rủi ro sạt bạt hoặc lũ cuốn.

Đối với UBND các xã, phường, UBND tỉnh giao trách nhiệm các địa phương phải cập nhật, triển khai phương án ứng phó thiên tai theo phương châm “4 tại chỗ”; rà soát, xác định chính xác các khu vực nguy hiểm xung quanh lòng hồ và hạ lưu để chủ động tổ chức di dời, sơ tán dân cư khi có tình huống bất lợi xảy ra.

Để bảo đảm an toàn hệ thống hồ đập trong mùa mưa lũ, Sơn La xác định việc rà soát, kiểm tra và chủ động ứng phó ngay từ sớm là nhiệm vụ trọng tâm, nhất là trong bối cảnh thời tiết ngày càng cực đoan, khó dự báo. Bên cạnh việc đánh giá hiện trạng công trình, các đơn vị quản lý phải thường xuyên cập nhật phương án vận hành, chuẩn bị đầy đủ nhân lực, vật tư, thiết bị để xử lý kịp thời các tình huống phát sinh, hạn chế thấp nhất nguy cơ xảy ra sự cố.

Đồng thời, việc xây dựng cơ sở dữ liệu số về công trình, tăng cường chia sẻ thông tin giữa các ngành, địa phương sẽ góp phần nâng cao năng lực quản lý, giảm thiểu rủi ro, bảo đảm an toàn hồ đập và vùng hạ du trong điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng.

Nguồn:Sơn La: Đảm bảo an toàn công trình hồ đập mùa mưa lũ