Với lợi thế vùng cây ăn quả quy mô lớn, sản lượng hàng năm đạt hàng trăm nghìn tấn, Sơn La đang đẩy mạnh phát triển công nghiệp chế biến, nâng cao giá trị nông sản. Toàn tỉnh hiện có trên 85.000 ha cây ăn quả và sơn tra, là địa phương có diện tích cây ăn quả lớn thứ hai cả nước. Quy mô sản xuất ngày càng mở rộng không chỉ tạo ra nguồn hàng hóa lớn cho thị trường mà còn đặt ra yêu cầu tổ chức tiêu thụ hiệu quả, nhất là trong bối cảnh sản lượng tập trung trong thời gian ngắn của mùa vụ.

Hiện nay, toàn tỉnh có trên 560 nhà máy, cơ sở chế biến nông sản và hơn 2.700 cơ sở sấy long nhãn, hoa quả. Hệ thống này đang góp phần quan trọng trong việc tiêu thụ sản phẩm tại chỗ, giảm áp lực lưu thông trong thời điểm chính vụ. Tuy nhiên, vào mỗi niên vụ, nguy cơ ô nhiễm môi trường, đặc biệt là ô nhiễm nguồn nước từ hoạt động chế biến nông sản luôn là vấn đề được địa phương đặc biệt quan tâm.

Để chủ động phòng ngừa ngay từ đầu vụ, UBND tỉnh Sơn La đã ban hành công văn yêu cầu các sở, ngành, chính quyền địa phương và doanh nghiệp triển khai đồng bộ các giải pháp kiểm soát ô nhiễm, bảo vệ môi trường, nguồn nước đối với hoạt động chế biến nông sản niên vụ 2026-2027. Quan điểm xuyên suốt là phát triển chế biến nông sản gắn với bảo vệ môi trường, kiên quyết xử lý các cơ sở vi phạm, khuyến khích đổi mới công nghệ, hướng tới ngành chế biến xanh và bền vững.

Công tác kiểm tra về bảo vệ môi trường tại các cơ sở chế biến nông sản được đẩy mạnh triển khai.

Để chủ động phòng ngừa nguy cơ ô nhiễm môi trường, nguồn nước do hoạt động chế biến nông sản (đặc biệt là chế biến cà phê), Sở Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các cơ quan, đơn vị phối hợp triển khai một số nhiệm vụ, giải pháp về bảo vệ môi trường

Trong đó, UBND các xã, phường chỉ đạo chính quyền các tổ, thôn, bản, tiểu khu phối hợp quản lý, theo dõi, giám sát thường xuyên, liên tục hoạt động sản xuất, việc chấp hành các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường, tài nguyên nước đối với các cơ sở chế biến nông sản trên địa bàn (bao gồm cả các cơ sở chế biến nông sản quy mô lớn). Trường hợp phát hiện có dấu hiệu vi phạm, kịp thời ngăn chặn, xử lý theo thẩm quyền hoặc báo cáo cơ quan có thẩm quyền giải quyết theo quy định.

Trong quá trình triển khai thực hiện, trường hợp cần quan trắc, phân tích môi trường phục vụ đánh giá mức độ ô nhiễm môi trường, đề nghị liên hệ Sở Nông nghiệp và Môi trường (qua Trung tâm Nước và Quan trắc môi trường) để phối hợp thực hiện quan trắc, phân tích chất lượng môi trường (căn cứ kế hoạch triển khai thực hiện kiểm tra, giám sát có thể liên hệ trước để phối hợp thực hiện).

Đối với UBND cấp xã có các cơ sở hoạt động chế biến cà phê: Trước niên vụ: Đề nghị tổ chức rà soát tổng thể, dự báo, đánh giá sản lượng cà phê và lập danh sách, theo dõi các cơ sở dự kiến hoạt động chế biến niên vụ 2026- 2027. Đối với các cơ sở dự kiến hoạt động, tổ chức khảo sát đánh giá hiện trạng, các điều kiện để phục vụ hoạt động sản xuất (các số liệu về công trình xử lý nước thải, hồ chứa nước thải, đồng hồ đo lưu lượng nước thải, nước phục vụ sản xuất, nước tái sử dụng (nếu có),...), các cơ sở chỉ được phép hoạt động khi có đầy đủ thủ tục về bảo vệ môi trường và phải có các công trình thu gom, lưu giữ, xử lý chất thải, công trình bảo vệ môi trường bảo đảm xử lý đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường và phù hợp với quy mô, công suất đăng ký hoạt động.

Trên cơ sở kết quả rà soát, đề nghị UBND cấp xã báo cáo danh sách, số lượng các cơ sở chế biến cà phê đang hoạt động trên địa bàn bao gồm hợp tác xã, doanh nghiệp, hộ gia đình, cá nhân,...gửi Sở Nông nghiệp và Môi trường trước ngày 08/9/2026 để tổng hợp.

Trong niên vụ: Duy trì thường xuyên, liên tục việc kiểm tra, giám sát trực tiếp hoạt động sản xuất (quy mô, công suất hoạt động, thời gian hoạt động,...), việc chấp hành quy định về bảo vệ môi trường, việc vận hành công trình thu gom, lưu giữ, xử lý chất thải và khả năng đáp ứng của các công trình thu gom, lưu giữ, xử lý chất thải tại các cơ sở.

Trường hợp các hồ chứa không còn khả năng thu gom lưu giữ nước thải, yêu cầu tạm dừng ngay hoạt động sản xuất chế biến. Yêu cầu các cơ sở đã đăng ký quy mô, công suất hoạt động với UBND cấp xã phải thực hiện đúng quy mô, công suất và vận hành công trình xử lý chất thải bảo đảm quy định, trường hợp vượt quy mô công suất hoặc gây ô nhiễm môi trường thì dừng hoạt động sản xuất, xử lý theo đúng quy định. Trong mọi trường hợp, nghiêm cấm toàn bộ các hành vi xả nước thải sản xuất chưa qua xử lý ra môi trường gây ô nhiễm môi trường.

Các cơ sở cấp nước sinh hoạt trên địa bàn tỉnh: Tổ chức thực hiện đúng, đầy đủ các nội dung yêu cầu tại Giấy phép khai thác, sử dụng tài nguyên nước. Có phương án bảo vệ nguồn cấp nước sinh hoạt, tổ chức rà soát, kiểm tra lại mốc giới phạm vi vùng bảo hộ vệ sinh khu vực lấy nước sinh hoạt đối với công trình khai thác nước. Xây dựng quy trình, phương án ứng phó, bố trí sẵn sàng các điều kiện khắc phục khi xảy ra các sự cố ô nhiễm nguồn cấp nước để bảo đảm an ninh nguồn nước cấp cho sinh hoạt.

Có phương án khai thác nguồn nước khác để thay thế trong trường hợp xảy ra sự cố ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt đang khai thác. Bồi thường khi gây thiệt hại cho khách hàng sử dụng nước theo quy định của pháp luật. Thường xuyên theo dõi, giám sát, cập nhật đầy đủ tình hình ô nhiễm phía thượng lưu nguồn nước và tại khu vực khai thác nước; Trường hợp phát hiện dấu hiệu bất thường về chất lượng nước, nguy cơ ô nhiễm nguồn nước thì phải dừng việc khai thác, báo cáo UBND tỉnh và các Sở, ngành liên quan để kịp thời phối hợp giải quyết theo quy định.

Các địa phương siết chặt công tác quản lý về bảo vệ môi trường trong hoạt động chế biến nhất là đối với cơ sở chế biến cà phê (Ảnh minh họa).

Các cơ sở chế biến nông sản quy mô công nghiệp: Xây dựng Kế hoạch chi tiết hoạt động thu mua, chế biến nông sản (thời điểm bắt đầu, thời điểm kết thúc, công suất thu mua chế biến, phạm vi thu mua,...) và việc chấp hành các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường, tài nguyên nước niên vụ 2026-2027 gửi Sở Nông nghiệp và Môi trường trước ngày 08/9/2026 để theo dõi, giám sát.

Trong quá trình hoạt động sản xuất, thực hiện đúng, đầy đủ các yêu cầu về bảo vệ môi trường theo báo cáo đánh giá tác động môi trường, giấy phép xả nước thải vào nguồn nước, giấy phép môi trường đã được cơ quan có thẩm quyền cấp; vận hành hệ thống xử lý nước thải, khí thải, đảm bảo xử lý đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường trước khi xả thải ra môi trường, trong mọi trường hợp không được phép xả chất thải chưa xử lý ra môi trường gây ô nhiễm môi trường. Tổ chức thu gom toàn bộ nước mưa chảy tràn, rác thải sinh hoạt, chất thải rắn công nghiệp thông thường phát sinh từ hoạt động sản xuất theo đúng quy trình.

Riêng đối với các cơ sở sản xuất, chế biến cà phê công nghiệp hiện có phải tiếp tục tăng cường hoạt động thu mua, chế biến cà phê tươi theo quy mô công suất của cơ sở đảm bảo góp phần tiêu thụ sản lượng cà phê tươi của các hộ gia đình, cá nhân trên địa bàn tỉnh; xây dựng kế hoạch lộ trình nâng cấp dây chuyền, trang thiết bị sản xuất chế biến cà phê áp dụng công nghệ chế biến tiên tiến, tiết kiệm năng lượng, giảm phát sinh chất thải để đáp ứng nhu cầu chế biến sản lượng quả cà phê tươi trên địa bàn tỉnh theo quy định.

Tiếp tục thực hiện rà soát, lắp đặt mới (nếu cần thiết), kiểm tra tín hiệu và truyền dữ liệu hệ thống camera giám sát tại các vị trí thu gom, xử lý chất thải về Sở Nông nghiệp và Môi trường để phục vụ công tác theo dõi, giám sát, thời gian hoàn thành trước ngày 15/9/2026.

Các cơ sở chế biến nông sản quy mô nhỏ, hợp tác xã, hộ gia đình: Chấp hành đúng, đầy đủ các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường, tài nguyên nước trong hoạt động sản xuất, chỉ được phép hoạt động khi đã có đủ thủ tục pháp lý về bảo vệ môi trường; đầu tư xây dựng công trình xử lý chất thải, công trình bảo vệ môi trường đảm bảo xử lý chất thải phát sinh đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường.

UBND tỉnh giao Công an tỉnh chỉ đạo các phòng, đội nghiệp vụ và Công an cấp xã tăng cường triển khai thường xuyên các biện pháp phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh, ngăn chặn và xử lý nghiêm đối với các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động chế biến nông sản trên địa bàn tỉnh, đặc biệt là hoạt động chế biến cà phê trên địa bàn phường Chiềng Cơi, phường Chiềng Sinh và các xã Chiềng Mai, Chiềng Mung, Muổi Nọi, Thuận Châu, Sốp Cộp.

Ban Quản lý các Khu công nghiệp tỉnh thường xuyên kiểm tra, theo dõi, giám sát hoạt động sản xuất, việc chấp hành các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường, tài nguyên nước đối với các cơ sở chế biến nông sản trong Khu công nghiệp Mai Sơn (Nhà máy chế biến nông sản BHL Sơn La; Nhà máy chế biến tinh bột biến tính BHL Sơn La,…) theo quy định của pháp luật; kịp thời phát hiện vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường của tổ chức, cá nhân và xử lý theo quy định của pháp luật (nếu có)./.

Nguồn: Sơn La triển khai đồng bộ giải pháp bảo vệ môi trường trong chế biến nông sản