Đất ngập nước có vai trò quan trọng đối với con người và thiên nhiên bởi nó có thể lọc các chất độc hại; lưu trữ carbon giúp chống lại tác động của biến đổi khí hậu; giảm thiểu các tác động tiêu cực trong điều kiện thời tiết cực đoan; lưu trữ nước mưa, nước chảy tràn khi bão giúp giảm lũ lụt và hỗ trợ nước khi hạn hán; là môi trường sống của các loài động, thực vật nguồn cung cấp thức ăn và tạo nguồn sinh kế cho con người.

Với những giá trị trên, trong giai đoạn 2021-2025 tỉnh Đồng Tháp triển khai đồng bộ các giải pháp bảo tồn sử dụng bền vững đa dạng sinh học và dịch vụ hệ sinh thái của khu Ramsar Tràm Chim, góp phần phát triển bền vững kinh tế - xã hội, ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường, bảo tồn thiên nhiên và thực hiện các nghĩa vụ của Việt Nam là thành viên tham gia Công ước về các vùng đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế (Công ước Ramsar). Bảo tồn nguyên trạng diện tích rừng phòng hộ của khu bảo tồn sinh thái Đồng Tháp Mười được cắm mốc ranh giới đảm bảo không xảy ra tình trạng xâm lấn, chuyển đổi mục đích sử dụng đất trái phép.

Khu vực đất ngập nước tại Vườn quốc gia Tràm Chim (Ảnh minh họa: HN).

Công tác phục hồi hệ sinh thái được duy trì hàng năm đảm bảo diện tích cây bản địa và rừng tràm, phát triển rừng như trồng dặm, trồng bổ sung, đầu tư xây dựng cống đập giữ nước giúp cho công tác phòng chống cháy rừng được tốt hơn và ổn định độ phèn của đất. Nhân giống, phục hồi quần thể, tái thả về môi trường tự nhiên đối với các loài có nguy cơ tuyệt chủng và tăng cường điều tra, giám sát về hiện trạng các loài nguy cấp, quý, hiếm thuộc danh mục được ưu tiên bảo vệ; đặc biệt chú trọng các loài đặc hữu và loài di cư.

Trong đó, Vườn Quốc gia Tràm Chim hiện đang lưu giữ và bảo tồn một số nguồn gen quý, hiếm như loài lúa ma và sếu đầu đỏ ái tạo, bổ sung 03 loài (thát lát cườm, Ét mọi và chạch lấu) với 11.200 con cá giống quý hiếm, bản địa vào tự nhiên trong khu vực Vườn Quốc gia. Hàng năm, thực hiện kế hoạch bảo tồn và giám sát đa dạng sinh học: Tổ chức thống kê các loài chim giám sát định kỳ 04 ngày/tháng; giám sát thủy sản thông qua phương pháp chất chà mùng để ghi nhận thành phần loài, sản lượng cá hàng năm;

Giám sát hệ sinh thái đồng cỏ và mực thủy cấp rừng tràm: đã tiến hành quan trắc mực nước và các chỉ tiêu môi trường tại 22 điểm đồng cỏ và 6 điểm rừng tràm Ban Quản lý Rừng phòng hộ và Khu bảo tồn sinh thái Đồng Tháp Mười tổ chức quy tập các loài sinh vật đặc trưng; nghiên cứu, quản lý, bảo vệ, bảo tồn, khôi phục hệ sinh thái rừng tràm ngập nước chua phèn đặc trưng, các sinh cảnh rừng, các nguồn gen quý của động thực vật, phân chia các phân khu chức năng, bảo vệ và nhân lên về số lượng các loài quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng; chức năng cứu hộ...

Ban quản lý Khu di tích Gò Tháp duy trì công tác chăm sóc diện tích tràm đã trồng trong những năm trước; mở rộng diện tích trồng sen trong Khu di tích Gò Tháp tạo cảnh quan, đồng thời tăng cường công tác tuần tra canh gác ngăn chặn các hành vi xâm nhập vào rừng, khai thác, đánh bắt trái phép; Ban Quản lý rừng tràm Gáo Giồng phối hợp sưu tầm, thực hiện từ năm 2014 đến nay, đã sưu tập được hơn 1.000 bụi, với 84 giống tre Việt Nam và các nước. Song song đó, tập trung thực hiện công trình Bản đồ Việt Nam nằm trong Khu Du lịch sinh thái Gáo Giồng, tre được trồng theo hình chữ S với diện tích khoảng 65 ha

Tỉnh Đồng Tháp đã xây dựng và triển khai các mô hình sinh kế bền vững về môi trường, mô hình bảo tồn và sử dụng bền vững vùng đất ngập nước quan trọng: Sinh kế của cộng đồng người dân vùng đệm Vườn Quốc gia Tràm Chim là trồng lúa nước và các loại cây ăn trái (thanh long, xoài, mít, sầu riêng, ..) kết hợp nuôi vịt, nuôi trồng thủy sản cá, tôm thẻ,... Trong thời gian qua, Vườn Quốc gia Tràm Chim phối hợp với các tổ chức phi Chính phủ hỗ trợ phát triển kế cho người dân như: mô hình trữ cá mùa lũ, nuôi ong, đan lát,…

Khu du lịch sinh thái Gáo Giồng thực hiện dự án Khu bảo tồn tre gắn với khu Du lịch sinh thái Gáo Giồng nhằm bảo tồn các giống tre Việt Nam, phục vụ cho nghiên cứu, ươm trồng, lưu giữ, phát triển và bảo tồn các loại tre hiện có, tạo dựng và phát triển các giá trị độc đáo riêng cho du lịch sinh thái tại Gáo Giồng nhằm bảo tồn hệ động, thực vật đặc thù của rừng tràm Gáo Giồng;

Phát triển sản phẩm du lịch tìm hiểu cuộc sống cộng đồng dân cư vùng Đồng Tháp Mười như các hoạt động: đi thuyền tham quan, trải nghiệm cuộc sống của người dân trong mùa nước nổi như: thu hoạch lúa trời; giăng câu, lưới bắt cá; săn bắt chuột đồng,.. tìm hiểu sinh thái nông nghiệp theo mùa; thưởng thức ẩm thực khẩn hoang của cư dân vùng Đồng Tháp Mười...

Công tác tuyên truyền về bảo vệ động vật, thực vật hoang dã và bảo tồn đa dạng sinh học được triển khai thực hiện hàng năm, lồng ghép kết hợp với tuyên truyền công tác bảo vệ rừng, phòng cháy chữa cháy rừng; thực hiện in ấn, cấp phát tờ rơi, tài liệu, văn bản quy phạm pháp luật liên quan. Qua đó, từng bước nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị, vai trò quan trọng của rừng; khuyến khích cộng đồng tham gia bảo vệ rừng, phòng cháy chữa cháy rừng, bảo vệ động vật hoang dã, góp phần thực hiện có hiệu quả công tác bảo vệ và phát triển rừng, bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học

Trên thực tế, nguồn lực tài chính đầu tư cho đa dạng sinh học còn hạn hẹp để triển khai các hoạt động bảo tồn đa dạng sinh học như: điều tra cơ bản về đa dạng sinh học, xây dựng cơ sở dữ liệu về đa dạng sinh học; quan trắc, thống kê đa dạng sinh học; phục hồi các hệ sinh thái tự nhiên, bảo tồn loài thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ.

Mặc dù đã tăng cường tuyên truyền, nhưng vẫn còn tình trạng người dân vùng đệm chưa nhận thức về tầm quan trọng của bảo tồn và sử dụng bền vững tài nguyên đất ngập nước; do áp lực sinh kế, nhiều hộ không có đất canh tác, nghề nghiệp bấp bên xâm nhập trái phép vào các khu bảo tồn để khai thác thủy sản, săn bắt động vật rừng; việc sử dụng thuốc trừ sâu, phân bón hóa học trong sản xuất nông nghiệp còn phổ biến; một số người dân vẫn còn thói quen;

Thời gian tới, địa phương này triển khai đồng bộ giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị tại khu đất ngập nước.

Giai đoạn tới, địa phương này tiếp tục tổ chức điều tra, kiểm kê đa dạng sinh học trên địa bàn toàn tỉnh. Tiếp tục triển khai công tác quản lý bảo tồn, phục hồi đa dạng sinh học, bảo vệ diện tích rừng, các vùng đất ngập nước. Mở rộng các mô hình sinh kế về môi trường, mô hình bảo tồn và sử dụng bền vững vùng đất ngập nước quan trọng; tiến hành tổng kết, đánh giá hiệu quả của các mô hình đã triển khai và phổ biến rộng rãi.

Xây dựng và ban hành các văn bản, quy chế để điều chỉnh các vấn đề đặc thù như: quản lý và khai thác bền vững tài nguyên, kiểm soát chặt chẽ buôn bán động thực vật hoang dã trái phép, và quản lý các hoạt động tác động đến sinh cảnh nhạy cảm; Xây dựng kế hoạch triển khai các hoạt động giáo dục, nâng cao nhận thức của cộng đồng, đặc biệt là người dân xung quanh vùng đệm của các khu bảo tồn được hiểu về vai trò, giá trị, chức năng của vùng đất ngập nước.

Nghiên cứu áp dụng các cơ chế chi trả dịch vụ hệ sinh thái ngoài lĩnh vực lâm nghiệp (như dịch vụ du lịch sinh thái, điều tiết nguồn nước, hấp thụ carbon từ đất ngập nước,…) nhằm tạo nguồn tài chính bền vững cho công tác bảo tồn, đồng thời khuyến khích sự tham gia của người dân và doanh nghiệp.

UBND tỉnh đề xuất, kiến nghị với Bộ Nông nghiệp và Môi trường (Cục Bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học) hướng dẫn địa phương triển khai thực hiện thí điểm xây dựng đề án Chi trả dịch vụ hệ sinh thái tại Vườn Quốc gia Tràm Chim. Xây dựng ban hành quy trình kỹ thuật quản lý bền vững khu đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế để làm căn cứ pháp lý và khoa học cho Ban quản lý Khu Ramsar thực hiện. Hỗ trợ địa phương kinh phí bảo tồn các loài động, thực vật quý, hiếm; phục hồi hệ sinh thái vùng đất ngập nước quan trọng trước tình hình biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp hiện nay./.

Nguồn: Tăng cường bảo tồn, phục hồi đa dạng sinh học tại khu vực đất ngập nước