Ngày nay trang phục truyền thống của đồng bào Sán Dìu được cắt may bằng máy khâu, nhưng những chi tiết hoa văn trang trí trên trang phục vẫn được phụ nữ sán dìu thực hiện bằng phương pháp thủ công.

Xã Nam Hòa có hơn 70% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, trong đó người Sán Dìu chiếm tỷ lệ lớn. Từ bao đời nay, bộ trang phục truyền thống của người Sán Dìu được làm hoàn toàn từ đôi bàn tay khéo léo của phụ nữ trong cộng đồng. Vải được nhuộm chàm, cắt may và trang trí theo những quy chuẩn truyền thống, tạo nên vẻ đẹp mộc mạc nhưng tinh tế.

Trang phục truyền thống của phụ nữ Sán Dìu gồm khăn đội đầu màu đen, áo dài màu đen viền trắng, yếm đỏ, thắt lưng nhiều màu, váy chàm, xà cạp cùng các món trang sức bằng bạc như vòng cổ, vòng tay, hoa tai, dây xà tích. Mỗi chi tiết đều mang ý nghĩa riêng, phản ánh quan niệm thẩm mỹ cũng như bản sắc văn hóa của cộng đồng.

Bà Lưu Thị Mói, ở xóm Bờ Suối, xã Nam Hòa, cho biết: "Từ xưa, phụ nữ Sán Dìu đều tự may trang phục của dân tộc mình, các đường may và hoa văn đều theo mẫu truyền thống. Người trẻ còn quấn được xà cạp thì vẫn quấn, còn người lớn tuổi không quấn được nữa thì thay bằng tất trắng".

Không rực rỡ hay cầu kỳ như trang phục của một số dân tộc khác, trang phục Sán Dìu gây ấn tượng bởi sự giản dị, hài hòa và thuận tiện trong sinh hoạt, lao động. Chính sự mộc mạc ấy tạo nên nét đẹp riêng, phản ánh lối sống chất phác của đồng bào. Ở mỗi địa phương, trang phục Sán Dìu cũng có những nét khác biệt về kiểu dáng, màu sắc và phụ kiện, góp phần làm phong phú thêm bản sắc văn hóa của dân tộc.

Theo bà Trần Thị Lạp, ở xóm Bờ Suối, xã Nam Hòa, trang phục của người Sán Dìu ở Thái Nguyên có những đặc trưng riêng so với các địa phương khác. Chẳng hạn, nếu người Sán Dìu ở Vĩnh Phúc mặc yếm trắng thì phụ nữ Sán Dìu ở Thái Nguyên vẫn giữ yếm đỏ theo truyền thống.

Trước đây, toàn bộ các công đoạn làm trang phục đều được thực hiện thủ công. Ngày nay, máy may đã hỗ trợ một số khâu, giúp giảm thời gian và công sức. Tuy nhiên, để hoàn thiện một bộ trang phục đúng chuẩn truyền thống vẫn đòi hỏi người thợ có kinh nghiệm, sự tỉ mỉ và khéo léo, nhất là ở các công đoạn xếp váy, may viền và phối các chi tiết đặc trưng.

Hiện nay, trang phục truyền thống của người Sán Dìu chủ yếu được sử dụng trong các dịp lễ hội, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, các chương trình giao lưu văn hóa và những sự kiện quan trọng của địa phương. Đây không chỉ là cách gìn giữ bản sắc dân tộc mà còn góp phần giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống, khơi dậy niềm tự hào và ý thức bảo tồn di sản văn hóa.

Chị Nguyễn Thị Hương, chuyên viên Phòng Văn hóa - Xã hội xã Nam Hòa, cho biết: Nam Hòa là địa phương có đông đồng bào Sán Dìu sinh sống. Vì vậy, địa phương luôn quan tâm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống như hát Soọng Cô, gìn giữ và sử dụng trang phục dân tộc trong các hoạt động văn hóa. Cùng với đó, các nghệ nhân trên địa bàn tích cực tham gia biểu diễn, giới thiệu bản sắc văn hóa Sán Dìu tại các ngày hội văn hóa của tỉnh và địa phương.

Mỗi bộ trang phục được khoác lên trong ngày hội như một lời nhắc nhớ về lịch sử, văn hóa của cộng đồng, đồng thời thể hiện quyết tâm gìn giữ và trao truyền những giá trị truyền thống cho các thế hệ mai sau.

Nguồn: Gìn giữ trang phục truyền thống dân tộc Sán Dìu