Hiện nay, lứa na trái vụ ở xóm Hiên Minh (xã La Hiên) đã bắt đầu cho thu hoạch.

Thao thức cùng na

Đi qua những ngày sôi động của mùa quả chính vụ, vùng na La Hiên lại trở về tháng ngày yên ả. Hầu hết, những vườn na, đồi na đã bước vào “kỳ nghỉ” dài. Dù vậy, đâu đó vẫn xuất hiện khoảng na xanh mướt căng nhựa sống. Theo chia sẻ của những người trồng na La Hiên, chỉ những khu vườn nằm ngay sát nhà, dễ chăm bón, dễ theo dõi sâu bệnh hại mới có thể thâm canh rải vụ.

Chắt chiu những tinh chất từ đất mẹ, sau từ 3,5 đến 4 tháng, những cây na được chăm bón kỹ lưỡng bắt đầu cho thu hoạch lứa quả trái vụ. Những quả na mắt căng tròn, dày thịt, vị ngọt đậm hơn cả mùa quả chính vụ.

Anh Phạm Văn Thuật, thôn Hiên Minh, xã La Hiên, chia sẻ: Thâm canh na rải vụ mang lại nguồn thu nhập khá cho người dân nhưng đi kèm với đó là những rủi ro nếu thời tiết không thuận lợi. Với Thái Nguyên từ tháng 9 đến tháng 11 vẫn có thể xuất hiện các đợt mưa bão, gây rụng quả hàng loạt, làm nứt quả và mất đi vị ngọt đậm vốn có của vùng na đặc sản.

Điều đáng lo ngại nhất là ở giai đoạn cắt tỉa cành để ép cây ra hoa, gặp đúng đợt mưa kéo dài hoặc nắng nóng gay gắt, tỷ lệ quả thu được có thể rất thấp hoặc thất bại hoàn toàn. Bởi thế, đã đầu tư thâm canh na rải vụ, người dân phải luôn “một nắng hai sương” thao thức cùng những vườn na.

Thâm canh na rải vụ cũng rất cần sự chăm bón tỉ mẩn của chủ vườn. Mỗi ngày, người trồng na đều phải kiểm tra rất kỹ từng đám lá, từng thân cây và cả những nụ hoa vừa nhú. Khi những quả non hình thành, người trồng na cũng phải theo dõi rất sát để ngăn chặn các loại sâu bệnh hại kịp thời, nhất là rệp sáp, bọ trĩ, sâu đục quả.

Sản xuất na trái vụ, lợi nhuận thu được cao hơn nhưng người trồng na cũng phải chấp nhận một thực tế rằng, tuổi thọ khai thác của những cây na này ngắn hơn từ 3 đến 5 năm so với những vườn chỉ làm chính vụ thông thường. Bà con phải đầu tư chi phí để trồng mới những diện tích na đã thoái hóa, xuống cấp.

Việc chăm bón na trái vụ cần sự tỉ mỉ.

Trở thành cây ăn quả có giá trị kinh tế cao, na La Hiên không chỉ xây dựng được thương hiệu bằng sản xuất sạch mà còn trở thành món quà đặc sản khi được sản xuất trái vụ. Ông Trần Đức Tú, Phó Chủ tịch UBND xã La Hiên, khẳng định: Từ việc thâm canh na rải vụ, người dân La Hiên đã kéo dài được vụ thu hoạch quả na, giải quyết được những khó khăn cho mùa na chính vụ.

Hết điệp khúc “được mùa, mất giá”

Chúng tôi đến Hiên Minh, nơi có diện tích na thâm canh rải vụ lớn nhất xã La Hiên vào một ngày Thu dịu mát. Dạo một vòng quanh thôn, đâu cũng bắt gặp những vườn na trĩu quả. Là một trong những hộ dân đi đầu trong thâm canh na trái vụ, bà Chu Thị Quy, xóm Hiên Minh rất vui khi được chia sẻ về kinh nghiệm của gia đình. Bà bảo: Tôi bắt đầu thâm canh na rải vụ từ 7 năm trước.

Ban đầu chỉ làm thử để phục vụ nhu cầu gia đình hoặc phục vụ những đơn đặt hàng nhỏ. giai đoạn 2021-2024, khi Dự án “Ứng dụng khoa học kỹ thuật thâm canh na rải vụ trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên” được triển khai tại địa phương, sản xuất na trái vụ đã lan tỏa khá mạnh ở La Hiên.

Người trồng na được tập huấn kỹ thuật theo hình thức cầm tay, chỉ việc; sản phẩm làm ra đến đâu tiêu thụ hết đến đó. Người dân vùng trồng na vì thế cũng có việc làm và thu nhập ổn định hơn.

Dù là na chính vụ hay trái vụ, những quả na La Hiên đều rất dày thịt, ngọt đậm.

Cũng chung niềm vui với bà Quy, anh Phạm Văn Thuật cho biết: Gia đình anh đã gắn bó với nghề trồng na hơn 20 năm nay. Hiện, gia đình có khoảng 300 cây na các loại, trong đó 130 cây được thâm canh rải vụ. Mỗi năm, khu vườn na trái vụ mang về 1,5 tấn quả, với giá bán ổn định từ 40 đến 50 nghìn đồng/kg, gia đình thu nhập trên dưới 70 triệu đồng.

Theo kinh nghiệm của anh Thuật, để có thể thâm canh rải vụ hiệu quả, ngay khi vụ thu hoạch chính kết thúc, người trồng na cần phục hồi cho cây. Đặc biệt, phải giảm các lứa quả chính vụ để cây không bị “vắt kiệt” sức. Ngoài ra, trong quá trình chăm bón cho cây ra hoa, kết trái, không được để quá nhiều quả, có thể làm giảm chất lượng quả.

Gắn bó với nghề trồng na hơn 20 năm nhưng chưa bao giờ người dân La Hiên lại có nguồn thu ổn định như hiện nay. Không còn lo những lứa na chính vụ chín rộ, tư thương ép giá, người dân La Hiên có thể yên tâm khi mùa na trái vụ đã tạo ra “cứu cánh” cho điệp khúc “được mùa, mất giá”.

Có lẽ đây cũng chính là hướng mở để địa phương tiếp tục có những giải pháp tạo thêm sinh kế cho người dân. Nhất là việc tổ chức các chương trình tham quan, trải nghiệm thu hoạch na trái vụ tại các hộ dân. Trong tiết thu dịu dàng, trời xanh, mây trắng, nắng vàng, chắc chắn những vườn na trái vụ sẽ trở thành điểm đến hấp dẫn của nhiều du khách trong, ngoài tỉnh.

Nguồn: Mùa quả trái vụ ở La Hiên