Trước tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, tình trạng mưa lớn cực đoan và ngập úng đô thị đang trở thành thách thức đối với nhiều địa phương, trong đó có tỉnh Thái Nguyên. Khu vực trung tâm đô thị với mật độ dân cư cao, hệ thống hạ tầng ngày càng mở rộng khiến nguy cơ ngập cục bộ gia tăng trong mùa mưa bão.

Nhằm chủ động ứng phó với tình trạng này, tỉnh Thái Nguyên đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp từ nâng cấp hệ thống thoát nước, nạo vét kênh mương đến rà soát các điểm có nguy cơ ngập sâu. Bên cạnh đó, công tác dự báo, cảnh báo thiên tai và xây dựng phương án ứng cứu khẩn cấp cũng được chú trọng nhằm hạn chế tối đa thiệt hại về người và tài sản.

Các lực lượng chức năng thường xuyên tổ chức kiểm tra, ứng trực tại những khu vực trọng điểm để kịp thời xử lý tình huống phát sinh. Việc chủ động phòng chống ngập úng, lũ lụt không chỉ góp phần bảo đảm an toàn cho người dân mà còn hướng tới mục tiêu phát triển đô thị bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Trước đó, tình trạng mưa lũ cực đoan, khốc liệt trong hai năm 2024 và 2025 đã khiến tỉnh Thái Nguyên (và cả tỉnh Bắc Kạn cũ) thiệt hại hơn 15.000 tỷ đồng, đặc biệt đợt lũ lụt chưa từng có hồi tháng 10/2025 gây thiệt hại nặng nề cho đô thị trung tâm tỉnh. Trong đó phường Phan Đình Phùng với hai người thiệt mạng, 30 trong tổng số 40.000 nhà, hàng chục nghìn phương tiện, tài sản bị ngập, thiệt hại hơn 4.400 tỷ đồng.

Mưa lũ trong năm 2025 khiến Thái Nguyên bị ngập úng và thiệt hại nặng nề. (Ảnh: LDK).

Trước thực tế trên, tỉnh đang tích cực triển khai phương án phòng, chống ngập úng, lũ lụt, giảm nhẹ thiệt hại đối với đô thị trung tâm trong mùa mưa bão năm nay. Khi mùa mưa đến, ngập úng, lũ lụt đô thị trung tâm tỉnh Thái Nguyên gây ảnh hưởng lớn tới đời sống nhân dân.

Mỗi khi mưa lớn, nước không thoát kịp, nhiều tuyến phố bị ngập úng, việc đi lại, sản xuất, kinh doanh, vận hành của xã hội gặp nhiều khó khăn, ô nhiễm môi trường. Đặc biệt khi nước sông Cầu dâng cao, tràn vào đô thị trung tâm gây lũ lụt thì thiệt hại về vật chất rất lớn... Nguyên nhân chủ yếu là do quá trình đô thị hóa dẫn đến diện tích bê-tông hóa tăng mạnh làm giảm khả năng thấm nước tự nhiên; quy hoạch thoát nước từ nhiều năm trước ở một số khu vực thiếu tính liên kết tổng thể; nhiều tuyến cống thoát nước đã xuống cấp, nhỏ hẹp, không đồng bộ, không đáp ứng yêu cầu thoát lượng nước lớn trong thời gian ngắn nên xảy ra ngập úng.

Bên cạnh đó, hệ thống đê bảo vệ trung tâm tỉnh Thái Nguyên nhỏ, thấp, không khép kín cho nên nước sông Cầu tràn vào gây lũ lớn, ngập sâu, trên diện rộng. Từ cuối năm 2025, Thái Nguyên triển khai xây dựng công trình khẩn cấp khắc phục tình trạng ngập úng khu vực phường Phan Đình Phùng.

Cụ thể là, bổ sung, cải tạo các cửa thu nước, khơi thông, bổ sung, xây mới hệ thống cống thoát, liên kết ở các tuyến phố, khu vực bị ngập úng do mưa lớn. Mở rộng, thu dọn, nạo vét các suối thoát nước đô thị để tăng lưu lượng dòng chảy ra sông Cầu. Đến nay, các phần việc cơ bản hoàn thành, mang lại hiệu quả trên thực tế.

Đáng chú ý, hiện tỉnh đang triển khai hai dự án trọng điểm mang tính cấp bách khác. Một là, xây dựng cầu Gia Bẩy mới với tổng mức đầu tư hơn 600 tỷ đồng nhằm bảo đảm giao thông, cải thiện khả năng thoát lũ sông Cầu đoạn qua đô thị trung tâm, dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2026.

Hai là, dự án xây dựng tuyến đê Hữu Cầu với ba dự án thành phần gồm: Xây dựng tuyến đê dài hơn 16,5km dọc sông Cầu để bảo vệ đô thị trung tâm, dự án giải phóng mặt bằng, dự án tái định cư với tổng vốn đầu tư hơn 8.500 tỷ đồng đang được triển khai, dự kiến tuyến đê Hữu Cầu hoàn thành năm 2027 để khắc phục ngập úng, lũ lụt, giảm nhẹ thiên tai đô thị trung tâm tỉnh Thái Nguyên.

Tuy nhiên, nguy cơ lũ lụt đối với đô thị trung tâm tỉnh Thái Nguyên trong mùa mưa lũ năm nay vẫn đang hiện hữu. Đó là tuyến đê Chỉnh Trang dài hơn 2km thuộc địa phận phường Phan Đình Phùng là đê cấp 4.

Mặc dù cao trình đê cao hơn cao trình mực nước lũ thiết kế, nhưng trong trận lũ tháng 10/2025 (bão số 11) tại Trạm thủy văn Gia Bẩy, đỉnh lũ ở mức 29,90m, cao hơn báo động 3 là 2,9m, vượt lũ lịch sử năm 2024 là 1,09m, vượt mức nước thiết kế 1,3m, gây lũ kinh hoàng trên diện rộng đối với đô thị trung tâm. Cơ quan chức năng cho rằng, tuyến đê Chỉnh Trang chỉ đủ khả năng chống lũ với mực nước thiết kế, khi mực nước lũ vượt tần suất thiết kế như năm 2025, tuyến đê không đáp ứng khả năng chống lũ.

Tỉnh Thái Nguyên đẩy mạnh đầu tư các dự án, công trình nhằm giảm thiểu ngập úng, đặc biệt là khu vực trung tâm của tỉnh. (Ảnh: BN).

Do đó, Thái Nguyên đã chuẩn bị phương án hộ đê trong khả năng chống lũ với mực nước thiết kế của đê với những tình huống cụ thể. Đó là khi mưa lũ xảy ra, mực nước sông Cầu lên trên báo động cấp 3 (+27,0m) đến cao trình +28,5m, nước chảy siết, áp lực nước lớn thúc vào tường chắn sóng và con trạch đất, có nguy cơ nước tràn qua đỉnh đê, gây mất an toàn cho đê, uy hiếp tính mạng và tài sản của người dân khu vực phường Phan Đình Phùng và các khu vực chung quanh thì tỉnh lập tức triển khai phương án hộ đê. Cụ thể là, huy động đủ lực lượng kết hợp cơ giới và thủ công, sử dụng máy xúc và ô-tô vận chuyển đất từ kho vật tư dự trữ đến các vị trí xử lý, nhân công cho đất vào bao tải vận chuyển và đắp thành con trạch, các bao tải đất xếp so le nhau, miệng bao quay về phía đồng và chiều cao con trạch cao hơn mực nước lũ từ 0,5-1m.

Đáy và mặt ngoài phía sông của con trạch phủ bạt dứa hai lớp chống thấm để bảo đảm an toàn cho đê. Hiện nay, các loại vật tư như gần 20.000 bao tải, 3.200m3 đất, 5.000 cọc tre, 2.000m2 bạt dứa, lực lượng phòng thủ dân sự, ô-tô, máy xúc đã được chuẩn bị đầy đủ, sẵn sàng huy động hộ đê.

Các phương án đã được chuẩn bị chu đáo, có kinh nghiệm trong các đợt mưa lũ trước đây, sẵn sàng hộ đê hiệu quả trong mực nước thiết kế để bảo vệ tài sản, tính mạng của người dân đô thị trung tâm tỉnh Thái Nguyên. Bên cạnh đó, ngày 31/3/2026, lãnh đạo UBND tỉnh Thái Nguyên đã ký ban hành Kế hoạch số 122/KH-UBND về việc phòng, chống thiên tai tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2026 - 2030, nhằm nâng cao năng lực chủ động ứng phó, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra, góp phần bảo đảm an toàn cho người dân và phát triển kinh tế - xã hội bền vững trên địa bàn tỉnh.

Tỉnh xác định phòng, chống thiên tai là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, thực hiện theo phương châm “bốn tại chỗ”, lấy phòng ngừa là chính, kết hợp giữa phòng, chống thiên tai với phát triển kết cấu hạ tầng và quản lý rủi ro thiên tai. Việc triển khai Kế hoạch cũng hướng tới sử dụng hiệu quả các nguồn lực của Nhà nước và xã hội, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư vào các hoạt động phòng, chống thiên tai. Kế hoạch tập trung vào hai nhóm giải pháp chính gồm biện pháp phi công trình và biện pháp công trình…

Những giải pháp đồng bộ từ đầu tư hạ tầng thoát nước, nâng cao năng lực dự báo đến tăng cường công tác quản lý đô thị đang tạo nền tảng quan trọng giúp địa phương giảm thiểu rủi ro thiên tai. Với sự chủ động và quyết tâm cao, Thái Nguyên đang từng bước xây dựng đô thị an toàn, giảm thiểu tác động của thiên tai, bảo đảm ổn định đời sống nhân dân và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Nguồn:Thái Nguyên triển khai đồng bộ giải pháp ứng phó ngập úng khu vực trung tâm